کانون دمکراسی آزربايجان

Azərbaycan Demokrasi Ocağı / Azarbaijanian Democracy Institute

هیدایت سولطانزاده جینابلاري نين گؤروش‌لرينه تنقيدي باخيش- عاریف کسکین


عرب الیفباسینا کوچورن: دوشونجه / ابراهیمی

سه‌شنبه  ۱۴ مهر ۱٣٨٨ –  ۶ اکتبر ۲۰۰۹

اوخودوغونوز يازي‌لاريندان هدفيم فئدراليست-ايستيقلالچي قاوقاسي چيخارتماق دئیيل. ديققتي باخديغيميزدا ميللي حرکتين چوخ طرفلي بير فيکري موذاکیره و موباحيثه‌يه ايحتيياجي گؤرسه‌نير. بو يازيلار، يوخاريدا بليرتيلن احتيياجين محصولودور. ايرانداکي جومهورباشقانليغي سئچکيلردن سونراکي دؤنمده ميللي حرکته حاکيم اولان سس‌سيزليک و گؤرونوردوکي سوکونت يازيلارين اورتايا چيخيشي‌نين اساس سببي اولاراق سؤيلنه‌ بيلر.

موباحیثه نين اورتايا چيخيشي صالح بي ايلديريم‌ين چيخيش‌لاري و مئهران بي بهاري’نين يازي‌لاري ایله  اولدو . آردي‌ندان منيم يازيم و اونا موتاقيب يونوس بي شاملي نين يازيسي گلدي. يونوس بي «دئموکراتيک‌ تنقید» قاوراميني اورتايا آتاراق هم موذاکیره‌لرله دوغرو و منطيق‌لي بير چرچیوه اورتايا قويدو و هم ده موذاکیره‌لرين يانليش و ايسته‌نيل‌مه‌يه‌ن بير يره گئتمه‌سيني مانع اولماق ايسته‌دی. يونوس شاملي دئموکراتيک تنقيد ايلکئسيني (پرئنسيبي) ديله گتيردي آنجاق اوندا گؤزلنيلن مدني شوجاعتي گؤسترمدي. يونوس بي دن اينتيظار، آذربايجان فئدئرال-دئموکرات حرکتين سندلرينده‌کي ايستيقلالچي قوووه‌لره  و ميللي حرکته يؤنليک  تحقير ائديجي و اينجيتيجي ايفادلره تنقيدي موناسیبه‌تيني بيلديرمک ايدي و بونو دا ائله‌مه‌دي. اؤزونون اورتايا آتتيغي ايلکئني(پرئنسيبي) ائله ايلک اؤزو آياق آلتينا آلدي. باشقالاري نين يازي‌لارينا جيدي تنقيدلر گتيرن شاملي بي اؤز سندلري حاقيندا هر هانکي بير سؤز دئمه‌دي. حؤرمت‌لي اسد بي صادیقی’نين يازيسيني؛ آذربایجان فئدئرال-دئموکرات حرکتی نين سندلريندن داها موتعادیل، سايغيلي و تحلیلی بير يازي اولماسينا باخماياراق سیرت بير ديل‌له تنقید ائله‌دی. بو  موتناقیض رفتار يازارين فيکير و تحلیل‌لرینه  منفی تاثیر ائدر و بو رفتار داوام  ائت‌ديیي حالدا اونون ايجتيماعييت ايچينده کي ائحتیرامینا بؤيوک ظرر وئرر .عالیم-ائ بي عمل  ايماژي هئچ ده  موثبت بير دوروم ده‌ییل.

آذربایجان دئموکراسي اوجاغي، ميللي حرکتین ایچینده فرق‌لی فیکیرلری صاحيب اولان اينسانلارلا بير ديزين (مجموعه) موصاحیبه‌لره باشلاييب. بو چوخ گوزل و تقدیره لايق بير ايش. بو موصاحیبه‌لر ،هم‌اؤزوموزو هم‌ده  باشقالارينا  داها ياخشي تانيتماسينا بؤيوک خیدمت ائده‌جه‌یی آشيکاردير. بو موصاحیبه‌لر ين ايلکي هیدایت بی سولطانزاده ایله گئرچک‌لش‌میش‌دیر. آذربایجان دئموکراسي اوجاغي‌نين بو فعالیتی‌نين اهمیتی سببی ایله و بو موصاحیبه‌لر ين بير موذاکیره  پلاتفورمونا چونمه‌سی  آرزوسو ایله  بو قيسا يازي قلمه آلين‌ميش‌دير.

سايين سولطانزاده نين موصاحیبه‌سی  سون زامانلاردا اوخودوغوم ان گوزل، زنگین و دیققت ائدیلمه‌سی گره کن يازي‌لارين‌دان بيري‌دير. خصوصی ایله  ميللي حرکت‌ين ایچینده اولان بير آخيم‌ين دوشونجه‌لرینی آنلاماق آچي‌سين‌دان چوخ فايدالي بير متن‌دیر. بو موصاحیبه‌نين دیگر اوزه‌ل‌لییی آذربایجان فئدئرال-دئموکرات حرکتی‌نين سندلرينده اولان تحقیر ائديجي ديل یئرینه داها تحلیلی بير ديل فايدالان‌ماسي‌دي. بونو موثبت بير آدديم اولاراق گؤرمک لازيم‌دير.

سولطانزاده جینابلاری‌نين موصاحیبه‌سی‌نين اوخودوغومدا، داها اونجه گؤردوغوم کيمين فئدئراليست‌لرين خطالی بير تحلیلی چرچیوه‌دن (چاچوب) باخديق‌لاریني آنلاديم. بو خطالی  تحلیلی چرچیوه ميللي حرکتی داها ياخشي آنلام‌لاري‌نا مانع اولماق‌دادير. سولطانزاده، ميللي فعاللاری خصوصی‌له‌ده ايستيقلال‌چي‌لارين سؤيلم (گفتمان) و عمل‌لري‌نين سبب‌لريني ساده، مئکانيکي و هر تور مورککب‌لیک‌دن محروم اولاراق گؤرورور. باشقا بير سوزله ایفاده ائدرسم ميللي فعال‌لاری اوزه‌ل‌لیک‌له ايستيقلال‌چي‌لاري عاغیل‌لی، مورککب و هر شئيي دوشونن بير سياسي فايل اولاراق گؤرمور. ايستيقلال‌چي‌لارين ساده  و مئکانيکي وارليق‌لار اولاراق گورمه‌سی‌نين ان بؤيوک ثوبوتو «ندن ايستيقلال فيکري نين ساده اولدوغونو ايثبات‌لامايا چاليش‌ديغيني زامان آچيغا چيخير. سولطانزاده‌یه گوره ايستيقلال مسئله‌سي چوخ جيددي بير مسئله‌دير. بير دومينو داشي تاثیر  قويراق ساده‌جه ايران‌ين ده‌ییل بوتون بولگه‌نی سارسیدا بیلر. بو ندن‌له بير چوخ اولکه بونا قارشي اولا بیلر و حتی ايران ایچینده  ائتنيک چاتيشمايا يول آچابیلر. ايلک اونجه بونو دئمک لازيم‌دير يوخاريدا بئليرتيلن سبب‌لرین هئچ بيري ايستيقلال فيکريني چوروتمور. سولطانزاده ائله دانيشيرکي ائله‌بيل ايستيقلال‌چي‌لار بو چتین‌لیک‌لردن خبرلری يوخدور. ايستيقلال‌چي‌لار سانکي دون کيشوت کيمي سويوت(مجرد)، بوش‌لوق‌دا و گئرچک‌لردن قوپو بير خيال ایچینده دیرلر. ايکينجيسي ايستيقلال‌چي‌لار نئجه چتین بير هدفه صاحيب اولدوق‌لاري‌ني ياخشي بیلیرلر.

ايستيقلال‌چيليغي بو اوچ جوت يالين کيچيک منطیق‌لی  رد ائتمک  و ايستيقلال‌چي‌لاري بو قدر ساده گؤرمک بويوک تحلیلی خطادیر. ايلک اونجه بو باخيش فلسفه بير زاويه‌دن‌ده باخارساق خطالی‌دير. بو بير ,ویلیام ژامئسچيليک و آمئريکانواري بير پراگماتيزيم تله‌سینه دوشمک دیر. بو تور پراگماتيزيم کيچيک چاپلي بير سياسي عملي آچيقلمادا ایشه يارايبیلر آنجاق بؤيوک توپلومسال دؤنوشوم (تحول) نظريي‌لري آچيقلايجاق گوجو يوخدور. آيريجا حقیقتین اؤلچوسو (معيار) دا اولاماز. سياسي، سوسيال و فلسفی حقیقت‌لری بو تور آمئرييکانواري کوبود بير پراگماتيزيم ایله  آچيقلاماق اولماز. اصلینده  آداما گولرلر. (بونو ایسترسه داها چوخ آچيقلايابیلرم)

اصلینده  بير سؤيله‌مين(گوفتیمان) ايچ عنصرلارینی تحلیل ائتمک یئرینه  اونون اويگولانابيليرليک(قابلیت عملیاتی) طرفینه باخماق عئيني زاماندا مسئله‌دن قاچماق معناسینی داشييير. اصلینده بوتون فئدئراليستلر ايستيقلال‌چي‌ليغين اويگولانابيلير اولماديغيني و گئرچک‌لشمه ايمکانين آز اولدوغونو دیله گتیره‌رک اصلی  مسئله‌دن قاچيللار. بيز آذربایجان‌لي‌لار اوچون اصلی اولان «آذربایجان اوچون دوغرو و ياخشي اولان نه دیر؟» پروبلئماتيغيدير (لوکاجه’ين ايشلئتتيغي آنلامدا). «آذربایجان اوچون ايستيقلال داها ياخشيدير يوخسا ايران ایچینده  قالماسي»  اصلی مسله بودور. ايستيقلال داها ياخشيدير يوخسا فئدرال بير ايران؟. احمد کسروي آذربایجان سئور بير آدامي ايدي. آذربایجان‌ين ياخشيليغيني ايسته‌ييردي  آنجاق کسروي’ه گؤره آذربايجان‌ين ياخشيليغي فارس کيمليينده اریمه‌سی ايدي. سیزه گوره  آذربایجان اوچون ياخشي اولان نه دیر ايران ایچینده  قالماق يوخسا آيري بير دئولت  قورماق؟.سيز هئچ بير زامان بو اساسی مسله یه جاواب وئرمک ايسته‌مه‌ييب‌سيز. بيليرسينيزکي بير چوخ آذربایجان‌لي وارکي آذربایجان‌ين خئيريني ايران‌ين ایچینده قالماسيندا گؤرورلر. اونجه بو سوالا جاواب وئرين سونرا اويگولانابيليرليک اوستونده دانيشيايين.

بير دوشونجه‌نين عمل ایله اولان موناسیبه‌تي بير دييالئکتيک موناسبه‌ت اولسا دا آنجاق اونو اؤزه‌لليکله مئتودولوژيک اولاراق عمل‌دن آييرماق اولار. ايلک مارکسيست‌لر بئله تحلیل ائله‌مه‌سه‌لرده سونراکي مارکسيست نسيل عمل  و سؤيلم آراسينداکي دييالئککتيک موناسیبه‌تي منيم دئديغيم شکيلده تحليل ائله‌مه‌يه باشلاديلار. آ.گرامشي’ نين پراکسيس قاورامي بو ايستيقامتدير. دوشونجه‌نين ساده و مئکانيکي اولاراق آلت ياپي نين (زيربنا) ساده ياننسيماسي(ينيکاس) اولماديغي آناليز ائتمه‌يه چاليشار. آيريجا بير فلسفه‌نین حقیقتین ساده‌جه اويگولانابيليرليک ايلکئسي آچيقلاميا چاليشماق بير اينديرگئمجليکدير(تقلیل گرایانه). منه گوره اينديرگئمجيليک عاغلین و دوشونجه‌نين اسير وئريلمه‌سي دئمک‌ده‌دير. سيز گئليين گونئي آذربایجان ايستيقلال سؤيلميني اويگولانبيليرليک طرفینی بير طرفه بوراخاراق اونو دوشونجه موسته‌ويسينده تحلیل‌ائله‌يين. چونکو منيم بو دئدییيم سيزي هم مئکانيک هم‌ده اينديرگئمئجيليکتن قورتارار. ايستيقلال سؤيلمي نين اويگولانابيليرليک بير پروبلئمي نين اولماديغيني دوشونورم. ايسترسنيز بو حاقدا دا فيکيرلريمي بيان ائدبیلرم.

سولطانزاده ’نين ايکينجي خطاسی اؤز موقددراتتيني تعیين ائتمه حاقيندان (حق تعیین سرنوشت) بحث ائدرکن باش وئرر. اصیل تناقوض ائله  بورادا اورتايا چيخار. اؤز موقددراتتيني تعیین ائتمه حاقيني، «هر ميللت ايسترسه آزاد اولابیلر» کيمين يانليش و بئين‌الخالق حوقوقا اويغون اولمايان بير خطايا دوشر. اؤز موقددراتيني تعيين ائتمه حاقي ايشغال، ايستيعمار، اينساني دوروم و سوي قيريم کيمين مسئله‌لرده  معنا ایفاده ائدر. بو  دئديغيم موریدلرين اولماديغي بير يئرده بئين‌الخالق حوقوق آچيسيندان اؤز موقدداراتيني تعيين ائتمه حاقيندان بحث ائديلمز. سيزين اساسنامه‌نيزده اولان او حاقي هانکي چرچیوه تانيملاييرسينيز؟ .يوخاريداکي موریدلرين باش وئرمه‌دییی زامان اؤز موقددراتيني تعيين ائتمه حاقيندان بحث ائديلمز. يوخاريداکي موریدلرين باش وئرديغي بير يئرده‌ده  ميللت فئدئرال ده‌ییل ايستيقلال ايستمه‌سي داها منطیق‌لی و دوغرو دئییل‌می؟. سيز تشکيلاتينيزي اوزرينده قوردوغونوز اؤز موقددراتيني تعیین ائتمه حاقي ايلکئسي سيزين اؤزونوزو اينکار ائدير. چونکو سيزين دوشونجه‌نيزين تمل‌يني ميللي ظولوم (ستم ملي) فيکري تئشکيل ائدير. هئچ بير شکیلده ده تانيملانماميش ميللي ظولوم  مفکوره‌سی اؤز موقددراتيني تعیین ائتمه حاققينا الده ائتمه يه حوقوقي بير زمين ياراتماز. آنجاق ايستيقلال‌چي‌لار ايشغال و سوي‌قيريمدان بحث ائدرلر. فارس يؤنه‌تيمي، آذربایجان خالقي نين گؤنول‌لو ايراده‌سي ایله قورولموش آزاديستان دئولت‌ي(1920- 20) و آذربایجان ميللي حکومت (1945-46) ايکي دئولت ييخميش و آذربایجاني ايشقال ائتميشتير. يوخاريدا دیله گتيرديیيم پروبلئم ساده جه فئدرالچيلارا عایید ده‌ییل. بيزيم بير چوخ ايستيقلاچي دوستلاريميز دا اؤز موقددراتيني تعیین ائتمه حاقيندان بحث ائدر و دیگر طرفدن ده آزاديستان دئولت‌ي و آذربایجان ميللي حکومت‌يني قبول ائتمه‌زلر. بو تام آنلامي ایله بير تناقوض. گولوستان و تورکمن‌چاي موقاویله‌سي اؤز موقددراتيني تعیین ائتمه حاقي نين اساسی اولاماز. اؤز موقددراتيني تعیین ائتمه حاقينا آزاديستان دئولت‌ي و آذربایجان ميللي حکومت‌ي اساس تشکيل ائده‌بیلر. بو ايکي دئولت‌ي ييخيليشيندا هم ايشغال‌ همده سوي‌قيريم مقوله‌سی ایچینده مطرح اولونابیلر. سولطانزاده و بوتون فئدئرالچيلاري اساسی تناقوض‌لاري ائله بورادان قايناقللانيرهم ايراني رسمییه‌ته تانيييرلار همده اؤز موقددراتيني تعیین ائتمه حاقيندان بحث ائدیرلر.

سولطانزاده  جینابلاری نين ساده لشتيرديغي دیگر بير مسله ده «آذربایجان ميللي حرکتیني بير رئاکسييا حرکتی اولاراق تعریف ائتمه سيدير. گونئي آذربایجان ميللي حرکتی نين اورتايا چيخيشيندا رئاکسييادان بحث ائتمک اولار آنجاق او حرکتی بير رئاکسييا اولاراق تانيملاماق خطالی دير. گونئي آذربایجان ميللي حرکتینين هدفینی فقط ديل و کيمليک اولاراق گؤرورسینيز بلکه رئاکسييادان بحث ائتمک اولار. آنجاق گونئي آذربایجان ميللي حرکتی سياسي، ايقتيصادي، توپلومسال (اجتماعي)، و کولتورئل(فرهنگي) طرف‌لرین اولان آذربایجان خالقي نين ميللي سعادتینی آختاريشي و گئرچک‌لشتيريلمه‌سي ايستيقامتينده بؤيوک بير ده‌یشیم (تغییرات) پروژه‌سيدير. ميللي حرکتی اورتايا چيخاران فقط تحقیر و ظولوم ده‌ییل. ميللي حرکتی اورتايا چيخاران بير اوزون تاريخي سوره‌ج وار. آذربایجان بو تاريخي سوره‌ج ایچینده اؤز اينکيشافيني (ايقتيصادي، سياسي و…) ايران ایچینده تاپابيلمه‌دي. ايران فارس مرکزلي بير ياپيسييلا (ساختار) هم فارسلارين اؤزونو همده آذربایجان‌لي‌لار داخيل دیگر بوتون ميللت‌لري‌ده يوخ ائله‌دی. آذربایجان ميللي حرکتی، فارس مرکزلي ايران‌ين اونو بوغدوغونو، اينکيشافيني انگللديیيني، آذربایجان ميللتيني يوخسول بيراخديغيني و بؤلگه‌ده و دونيا ايسته‌ديیي يئري الده ائده‌مه‌ديیني دوشونوره‌ک اورتايا چيخميش بير حرکت‌دیر. منه گوره ايران ایچینده کي تحقیرلر کسيل‌سه‌ده ميللي حرکت دورماز. چون‌کو دئولت قورماق ايسته‌يير. بونو ساده تکانه‌لر ایله آچيقلايمازسينيز. ميللي حرکتین اورتايا چيخيشيندا بلکه رئاکسييانين تاثیر واردير ناجق گلينن نوقطه‌ده ميللي حرکتین اؤزونه تعریف ائله‌دییي هدف‌لره باخيلديغيندا بير رئاکسييا حرکتی اولاراق تانيملانماسي خطا اولار.

ميللي حرکتی بو قدر ساده‌لشتيرمه‌يينيز. گؤرونن‌لري ده‌ییل گؤرونمه‌يه‌ن‌لري گؤرون.

قيسا نوتومون سونوندا یئنه‌ده آذربایجان دئموکراسي اوجاغيندان بو موصاحیبه‌لر اوچون تشککور ائديرم. هیدایت بی سولطانزاده‌نين موصاحیبه‌سی‌ني‌ده اوخونماسي لازيم اولان بير متن اولدوغونو دوشونورم….

گفتگو – 1/ مصاحبه اختصاصی کانون دمکراسی آذربایجان با هدایت سلطانزاده

6 مارس 2010 - Posted by | مقاله - تحلیل, تورکجه - Turkce

هنوز دیدگاهی داده نشده است.

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s