کانون دمکراسی آزربايجان

Azərbaycan Demokrasi Ocağı / Azarbaijanian Democracy Institute

گفتگو – 8 / مصاحبه اختصاصی با ابوذر آذران: هویت حرکت ملی آذربایجان نه سیاسی که مدنی است

کانون دموکراسی آذربایجان : ابوذر آذران از اندیشمندان جوان آذربایجان است که همگام با علایق دمکراسی خواهانه خویش، بخشی از تلاشهای فکری و قلمی خود را بر حقوق ملی ترکان و جنبش ملی – دمکراتیک آذربایجان متمرکز کرده است. کانون دمکراسی آذربایجان در ادامه سلسله گفتگوهای خویش این بار، پای سخن ایشان می نشیند. بی شک دیدگاههای جناب آذران نمایان گر رنگی جدید در طیف گسترده فعالان حرکت ملی آذربایجان است که به غنای بیشتر فکری-گفتمانی جنبش کمک می کند و افق های تازه ای را به روی نسل جوان روشنفکران ترک در ایران می گشاید. این سلسله گفتگوها، برای پاسداشت یاد و نام آزادیخواه دربند آذربایجان، سعید متین پور، بصورت نمادین بنام  این نماد زندانی اندیشه ملی-دمکراتیک آذربایجان منتشر می شود.

 

س- همانطور که می دانید، امروزه یک جنبش گسترده اجتماعی و سیاسی در آذربایجان ظهور و بروز دارد که تحت عنوان حرکت ملی آذربایجان یا حرکت ملی – دمکراتیک آذربایجان صورتبندی می شود ، شما ریشه این جنبش را در کجا می بینید و اصولا به نظر شما این حرکت مبتنی بر کدام ضرورتهای سیاسی و تاریخی است ؟

آنچه اینک در آذربایجان جاری است، ریشه در خواهش های عارفانه ملتی دارد که از نخستین حقوق بشری خویش یعنی آموختن زبان مادری محروم است. در عصر »  UN» ها، آذربایجان ایران نه در رویای آزادی همجنس  گرایی و بیمه بیکاری و … که در آرزوی روزی است تا فرزندانش بر تخته سیاه معرفت، نام بلند خدای را و نام نیک وطن را به زبان مادرشان بنویسند. این خواسته پاک، صد سال تمام با سرنیزه پوتین پوشان پایتخت و نویسندگان کافه نشین مرکز مواجه شده. صد سال است که در صدر خواسته های ملتی بغایت کوشا و بافرهنگ، تحصیل به زبان مادری می نشیند و هرگز به مراد نمی رسد.

آنچه در آذربایجان جریان دارد، یک جنبش نیست، یک اضطرار ، یک تقلا و یک تنازع جانانه برای بقا است. آذربایجان همچون آهویی تیرخورده در شبی مرگبار تقلای حفظ جان و ناموس می کند. این جنبش نیست، این یک تقلای بزرگ است برای حفط مام میهن. خورشید در این خطه از خاک، بر مردمانی می تابد که حق ندارند به زبانی که با مادر خویش سخن می گویند، بنویسند. این تلخ ترین حقیقت قرن است، قرنی که در آن، در یکسو میشل فوکو  از حقوق دیوانگان سخن می گوید و در سوی دیگر، فرزندان و آموزگاران کوهستان، باهم به زبان بیگانه سخن می گویند.

حفط زبان، یعنی حفظ جان، یعنی حفظ هویت انسانی ، و آذربایجان این را چنین فهمیده است؛ « هارای هارای من تورکم».

سالهاست در  زیباترین کنج ارض، آذربایجانی ها نان و نبوغ تولید می کنند و مرکز نشین ها هر دو  را به عافیت تمام، مصرف می کنند. از حوزه قم که علامه های اربعه خود را مدیون تبریز است: سبحانی، جعفری، طباطبایی و امینی تا جبهه سوسیال مارکسیسم ایرانی که کنش های تاریخی خود را مرهون آذربایجان است و از انقلاب مشروطه تا انقلاب 57، از جنگ 2+6 ساله تا اصلاحات 2+6 ساله، همه و همه یک منبع تغذیه قوی در اختیار داشته ند؛ « آذربایجان «. ایران معاصر، همواره از آذربایجان تغذیه کرده و می کند، آذربایجان اما، در  سوی دیگر این معامله ، از  این پدرخوانده بی مهر خود ،  هرگز دست مهری ندیده است، هر چه بوده غارت بوده و غارت. از غارت خاک گرفته تا تحدید زبان، از ویرانی فرهنگ تا تحریف تاریخ.

حقیقت این است، نسل امروز آذربایجان، جزئئ از تاریخ خود را فهمیده و از آنچه بر او رفته آگاهی یافته و درصدد مطالبه حقوق حقه خویش است. این خروش و خیزش در خیابان های تبریز، ارومیه، سلماس ، مرند، سولدوز، مراغه، میانه، اردبیل، زنجان و … پاسخ به سوال دردمندانه ای است که سالهاست سینه آذربایجانی ها را می فشارد: چگونه است که سالیانه میلیونها ریال خرج آموزش، پژوهش، حفظ و گسترش زبان فارسی در سازمان های عریض و طویلی چون وزارت آموزش و پرورش، صدا و سیما، فرهنگ و ارشاد، وزارت علوم و تحقیقات، سازمان فرهنگ و ارتباطات، جهاددانشگاهی، وزارت بهداشت و درمان، سازمان تبلیغات اسلامی، حوزه های علمیه ( بخصوص مراکزی مثل جامعه المصطفی ) ارتش جمهوری اسلامی ایران، سپاه پاسداران و … می شود اما در برابر این هزینه های میلیاردی، تقریبا هیچ هزینه ای برای حفط زبان مادری آذربایجانی ها نمی شود؟ این تقسیم ظالمانه صفر به صدِ بودجه فرهنگی زمانی دل آزارتر می شود اگر بدانیم، اکثریت قاطع ایرانیان به زبان ترکی آذربایجانی سخن می گویند و زبان فارسی به لحاظ آماری، دومین زبان کشور محسوب می شود.

چند سال پیش یکی از تئوریسین های طیف راست حاکمیت، ناسیونالیسم را ایدئولوژی بی هویت خواند. این توصیف غیرمنصفانه از ملی گرایی، عمق دردآلود جنبشی سراسر غرور و تمام قد مظلوم را به نمایش می گذارد. این در حالی است که ناسیونالیست های فارس زبان در تمامی مراکز فرهنگی نفوذ مطلق العنان دارند تا جایی که کالایی که به عنوان اسلام به جامعه ایرانی ارائه می شود، نه اسلام محمد که اسلام پان آریانیستی است که کنشگران فرهنگی ایران با مهارت تمام، ناسیونالیسم ایرانی را با پوسته نازکی از اسلام  جایگزین اسلام ناب کرده اند.  چگونه است که تلاش محدود آذربایجانی ها برای آموزش زبان مادری، اتهام تهوع آور و وحشت زای » پان ترکیسم » را در پی دارد، اما فتح همه نهادهای فرهنگی از سوی پان آریانیست ها هرگز شبهه در ناسیونالیسم به مثابه یک ایده ئولوژِی بی هویت نمی اندازد!

در ایران معاصر یک نژادپرستی تمام قد حاکم است. نژادی که خود را برتر می داند، اندیشه نژادپرستانه خود را در کتابهای درسی خود به دانش آموزانش می آموزد. نژادی که دیگر نژادها را با بی اخلاقی تمام، تحقیر می کند. ترک، کرد، بلوچ، عرب، لر و ترکمن از دیدگاه این نژاد شهروند درجه دو محسوب می شوند. آنان نباید به زبان خویش بخوانند، نباید فرهنگ خود را بدانند، نباید به مدارج عالی برسند، نباید در حلقه های تصمیم گیر قرار بگیرند. آنان تنها حق حیات دارند می توانند کار کنند و بخورند و بخوابند. در حالی که شهروندی درجه دوم حتی در آمریکا ، آخرین سرزمین برده داران، برافتاده، در ایران معاصر با حدت و شدت پی گرفته می شود. از میان غیرفارس ها تنها کسانی می توانند به مدارج عالی برسند و نشان شهروندی بگیرند که الینه شوند و از خود بی خود گردند. آنانکه در جریان عبور از « فرهنگ » خویشتن خویش را به دیگری می بازند و فرهنگ دیگری را تمام و کمال می پذیرند، از دیدگاه این نژادگرایان مجوز ورود به حلقه خودی ها را دارند.

در ایران معاصر، نه الیناسیون فرهنگی که الیناسیون نژادی جریان دارد. دقیقا زمانی که سران جهان برای حفظ محیط زیست در کپهناگ گرد هم می آیند تا بتوانند گونه های مختلف گیاهی و حیوانی را حفظ نمایند، در ایران، آذربایجانی ها برای حفظ نژاد خود از شر اصحاب حذف، سر به آسمان سپرده و پای بر زمین می کوبند. اگر گلوله هایی از جنس سرب آخرین گونه های غزال استرالیایی را می کشند، در آذربایجان ایران، ژنوساید گسترده ای تمام هستی یک ملت را به تاراج می برد. آذربایجانی ها  برای حفظ خود، نه بر دلارهای آمریکایی دسترسی دارند و نه بر دریای نفت خاورمیانه، اینان تنها بر بازوان خویشتن تکیه کرده اند و نه از کیسه سه گانه حاکمیت، مرجعیت و  اجنبی که  از دسترنج خود برای مبارزه خرج می کنند.

 

س- این حرکت دنبال چیست و اگر طور دیگری بپرسیم اهداف سیاسی و اجتماعی حرکت ملی – دمکراتیک آذربایجان چیست ؟

آذربایجان در جستجوی راه است، راهی برای بقا. این هدف شاید خیلی تلخ باشد اما حقیقت همین است. آذربایجان امروز اینقدر تحدید شده است که هرگز به حکومت نمی اندیشد. این ملت حداقل در پله نخست، به حفظ هویت، زبان، فرهنگ و نژاد خود می اندیشد. نمی توان در شطِ رنج، شطرنج بازی کرد. انسانی می تواند به سیاست  بیاندیشد و سیاست ورزی پیشه کند که امنیت حداقلی احساس کند. آذربایجانی امنیت ندارد بنابراین نمی تواند بر پله های لرزان قدرت پای نهد.

من فکر می کنم آنچه در آذربایجان جاری است نه یک جنبش سیاسی که یک جنبش اجتماعی و مدنی تمام عیار است. کنشگران آذربایجان باید این ضرورت را بپذیرند که آذربایجان کنونی ظرفیت حرکت سیاسی را ندارد. آذربایجان را، تنها و تنها یک حرکت صرفا مدنی می تواند از نابودی برهاند. حاکمان نیز باید بدانند که قرائت امنیتی از حرکت مدنی مردم آذربایجان، خطایی تاریخی است و تیر این خطا در درجه نخست بر چشم آنان و بعد بر پیکر نحیف آذربایجان خواهد رفت.

تفاوت عمیق تهران با تبریز در شرایط کنونی در این است که جنبش پایتخت، سراسر سیاسی است. تهران در مرزهای قدرت حرکت می کند تهران می خواهد حکومت کند خیابان های تهران مستقیما به کاخ های شیشه ای سیاست و سیاهچالهای آهنین ندامت منتهی می شوند، کاخ هایی در پاستور و سیاهچالهایی چون اوین. اما جنبش شمال  غرب سراسر مدنی است تبریز نمی خواهد و نمی تواند فعلا حکومت کند. در خیابان های تبریز شعار « مرگ بر دیکتاتور » جاری نیست. خیابان های تبریز رو به تجلی  راه می برند ، رو به وحدت، رو به آرامش، رو به مدنیت، رو به فرهنگ. در این خیابان ها تنها یک شعار داده می شود: «تورک دیلینده مدرسه».

آذربایجان نمی خواهد حکومت کند این یک حقیقت مسلم است. اما صحابه ابلیس سالهای سال است که بر این حقیقت مسلم نعل وارونه می زنند. آذربایجانی برای همیشه متهم به تجزیه است. در حالی که «سیاست» در تبریز دقیقا مترادف با «فرهنگ» است. مکتب تبریز، مکتب مدنیت و آزادی است. تبریز آزادیستان ایران بوده است. هرگز از اراده های آذربایجانی ها « دیکتاتوری » و «ظلم» زاده نشده است. تبریز بارها و بارها تهران را آزاد کرده و بی مدعا رهایش ساخته است. چنین شهری نمی تواند نقشه گربه ای شکل را پاره پاره کند. اتهام تجزیه به فعالان آذربایجان از دیدگاه چامعه شناسی سیاسی، خواب پریشان اصحاب حذف است. این اتهام تازگی ندارد آنانکه روزی با چوب تهمت، پیشه وری را تجزیه طلب خواندند، اینک با همان چوب بر سر  نوجوانان آذربایجان می کوبند. اتهام استقلال خواهی تلخند مسخره روزگار است. شهری که تمام تاریخ بر کشور خویش آزادی می ستاند، چگونه می تواند آزادی از او بگیرد؟

س- آیا به نظر شما یک قشر یا طبقه اقتصادی معینی حامی این حرکت هست ؟ یعنی آیا صفت » ملی » در عنوان حرکت تنها از تاکید بر شعارها و مطالبات ملی گرایانه و ناسیونالیستی ناشی میشود یا به این دلیل است که این حرکت در گستره ملی و با پایگاه اجتماعی سراسری در میان ترکان حضور دارد ؟

جنبش آذربایجان را جزیره های جدا از هم هدایت می کنند. شاید این جدابودگی، عامل شکست باشد، اما این جزیره های جدا از هم نشان می دهد که حرکت آذربایجان نه جنبش گروهی خاص که یک حرکت ملی به معنای مطلق کلمه است. بازداشتی های آذربایجان را نه همچون تهران، صرفا دانشجویان، خبرنگاران، نخبگان سیاسی و کنشگران اجتماعی که قشرهای مختلف مردم را تشکیل می دهند. در میان اینان، بازاری، کسبه، شاعر، دانشجو، جوشکار، بنا، خیاط، قالیباف، معلم، وکیل، مهندس، استاد دانشگاه، همه و همه هستند. همه آذربایجانی ها برای نجات آذربایجان خروشیده اند.

نکته مهم دیگر، استقلال مطلق این جنبش است. جنبش ملی آذربایجان پرونده سیاسی و امنیتی هیچ سفارتخانه ای نیست. منافع ملی کشورهای دنیا هم راستای منافع ملی آذربایجانی ها نیست. کشورها منفعتی در حمایت از ملت آذربایجان ندارند. بنابراین آذربایجان تنهاست ، تنهای تنها بی هیچ پشتوانه و حمایتی. این تنهایی از یک سو بسیار دل آزار است ، دنیایی که برای حقوق نهنگ های خلیج فارس اشک تمساح می ریزد و برای فلسطینی ها و افغان ها و اویغورها و ارمنی ها و یهودی ها پیرهن چاک می کند، بزرگترین ژنوساید فرهنگی و نژادی را نادیده می گیرد و  جنبش مدنی ملتی بزرگ را بصورت کامل بایکوت می کند. اما، این تنهایی دل آزار از سوی دیگر بسیار خشنودکننده است چون جنبش آذربایجان را مستقل می کند بی هیچ اتکا و نیازی به دیگری.

این استقلال بی نظیر را باید مسوولان امنیتی ایران درک کنند و بدانند که چنین ملتی با چنین مبارزه مدنی و کاملا غیر سیاسی، مستحق  چنین رفتارهای امنیتی نیست. این مسوولان می دانند که اگر تهران در 6 ماه گذشته در مقیاسی قابل تامل امنیتی شده است، تبریز سالهای سال است که در مقیاسی بسیار گسترده تر پلیسی و امنیتی اداره می شود. این فضای امنیتی شایسته مهد مدنیت و مدرنیت نیست. از حاکمان تهران می خواهم دروازه های تبریز را بازگشایند تا این شهر همچنان سرود تجدد بخواند.

س- جناب آذران، اگر دقت کنیم در شروع حرکت یا به عبارت دقیقتر در شروع فاز نوین حرکت آذربایجان شعرا و اهالی ادبیات و هنر نقش مهمی دارند و از آنجایی که نمود بارز ستم ملی در آذربایجان در حوزه زبان و فرهنگ هست ، حضور اساتید سخن و شعرا منطقی هم هست ، ولی این ویژگی باعث شده که گسترش حرکت به سایر حوزه ها و یا سایر شکافهای اجتماعی مثل حقوق زنان و …. کند شود یا اصلا نمودی نداشته باشد ، چگونه می توان بر این مشکل فائق آمد ؟

اولا، جنبش آذربایجان جنبشی است برای به دست آوردن حقوق نخستین. حقوق زنان، آزادی عقیده و دین، آزادی اقتصادی و … اگرچه  در زمره مهمترین حقوق انسانی قرار دارند اما جزو  حقوق نخستین بشر نیستند. آذربایجان چیزی می خواهد که حتی بشر نخستین هم آنرا داشت. انسان غارنشین زمانی که شروع به نوشتن کرد، به زبان مادرش نوشت اما انسان آذربایجانی وقتی نوشتن آغاز می کند مجبور است به زبان دیگری بنویسد. آذربایجان در استغاثه چنین حقی است. حق زبان هم ردیف حق  نان است. انسانی که نان را از او دریغ کنند، حقوق شهروندی خویش را فراموش می کند، حق تعیین سرنوشت را نمی فهمد، حقوق زنان و کودکان و سالمندان را درک نمی کند و آزادای های مدنی و اعتقادی را نمی شناسد. آذربایجان امروز گرفتار عقده های نژادگرایانه کارگزارن فرهنگی پایتخت است. چنین  جامعه ای که با چشمانی باز در حال احتضار است، حقیقتا نمی تواند پس از مرگ را ببیند. کسی که از شدت گرسنگی بر خود می پیچد، نمی تواند نت خوانی کند.

ثانیا، حقوق زنان، آزادی ها، حق نعیین سرنوشت و … گزاره هایی هستند که عموما در حوزه قدرت تعریف می شوند. این گزاره ها در تلاش هستند که زنان را در قدرت مردان سهیم کنند، با حق آزادی مطبوعات و اجتماعات، بخشی از قدرت حاکمان را در اختیار مردم بگذارند و در نهایت عرصه عمومی را قوی و وسیع نگه دارند. اما جنبش آذربایجان اصلا در پارادایم قدرت قرار ندارد که به این حقوق بپردازد. آذربایجان می خواهد نخست به زبان خود بنویسد باسواد شود ،ادبیات جدید را بفهمد آنگاه شاید کسانی از درون این جنبش بخواهند وارد کارزاری شوند.

اگر آذربایجان اینک سهم اندکی در جنبش زنان دارد نشان از بی توجهی فعالان آذربایجانی به این مساله نیست چه، زنان فعال آذربایجانی می دانند آنچه اینک در آذربایجان از کف می رود چیزی است که اگر برود دیگر هرگز نمی آید. متاسفانه ظلم مضاعفی بر آذربایجان روا رفته است. باید بپذیریم که آذربایجان چند مرحله عقب است. آذربایجان بازی را از زیر صفر شروع کرده است. زنانی که در پایتخت دنبال حقوق حقه خویشند هرگز حقوق نخستین زنان آذربایجان را نمی فهمند چون از چنین مرحله ای هرگز عبور نکرده اند نه خود که نیاکانشان نیز، هرگز درد زبان مادری را نداشته اند.

اگر چه شخصا نمی توانم آذربایجان امروز را به مبارزه در جبهه های جلوتر فرابخوانم، اما اگر جبهه نخست رها نشود می توان همزمان هم حق آموزش زبان مادری را خواست و هم حق برابری زنان و مردان را. شاید آذربایجانی ها بتوانند همزمان در نیکمت های دبستان و دبیرستان بنشینند و همانند اساطیر خویش، راه های سه ساله را، سه روزه طی کنند، اما واقعیت آن است که مبارزه هزینه دارد. نمی توان با یک لیوان ماست، اقیانوس اطلس را تبدیل به دوغ کرد.

س- ببینید ، » تاریخ » ابزار ناسیونالیسم دولتی فارسی برای محو فرهنگ و زبان ترکی بوده است ، فعالان ترک هم برای مقابله و جهت اثبات هویت و هستی خود به نحوی به تاریخ و گذشته روی آوردند و به جای اتکا بر نورمهای حقوق و ارزشهای دنیای مدرن به نوعی در دام اصالت بخشیدن به تاریخ گرفتار شده اند ، به نظر شما این حاکمیت تاریخ در گفتمان حرکت ملی آیا امروز هم مفید است یا زمان گذر از تاریخ در حرکت ملی – دمکراتیک آذربایجان فرا رسیده است ؟

ادوارد سعید در اثر مشهور خود، روایتی ایده ئولوژیک از تلاش های شرق شناسان اروپایی ارائه می کند او بر دانشمندان شرق شناس می تازد و می گوید شما شرق را آنچنانچه می خواستید، در آثار خود آفریده اید. شاید سخن سعید درباره کارنامه علمی غرب در مورد شرق، تا حدی افراطی باشد اما به جرات می توان گفت که کارنامه علمی دانشوران درباره آذربایجان بطور کامل در هاله ای ایده ئولوژیک قرار دارد. آنان آذربایجان را آنگونه که دوست داشته اند، آفریده اند. آنان که می گویم تنها حسن پیرنیا و احمد کسروی نیست بلکه شامل فردوسی و ناصرخسرو و بلعمی و … هم هست. تقریبا تاریخ آذربایجان توسط دانشوران ایران زمین در تحریفی ماهرانه غنوده است.

تکیه بر تاریخ، اگر چه در تعریف هویت یک ملت اهمیتی فراوان دارد اما از آنجا که حوزه های آکادمیک علوم انسانی  در ایران بصورت مطلق در احتیار این دانشوران ایده ئولوزیک قرار دارد و  سالیان سال تمام بودجه های پژوهشی صرف ارائه یک روایت ایده ئولژیک و همگرایانه از تاریخ ایران شده است و آثار تاریخ نگاران واقعی آذربایجان در مقایسه انبوه کتاب ها و رساله ها بسیار اندک است، در این شرایط نابرابر، تکیه بر تاریخ نانوشته آذربایجان نمی تواند مطلوب واقع گردد.

راه این است که باید در کنار آغاز پژوهش های علمی و آموزش تاریخ واقعی آذربایجان و نه روایت های سرهم بندی شده بر نسل جدید، در حوزه مدنی و در عرصه عمومی به حقوق مدنی تاکید کرد. پافشاری در حق نخستِ انسانِ نخستین یعنی زبان مادری، می تواند جنبش را به سرمنزل مقصود برساند. فراموش نکنیم اگر جنبش آذربایجان بتواند در همین یک مورد به نتیجه برسد، آذربایجان را آزاد می کند. کافی است تصور کنیم که فرزندان آذربایجان در کلاس نخست مدرسه، نوشتن زبان مادری خود را یاد می گیرند، فرداها روشن خواهد بود. این زبان قابلیت های فروانی دارد به تنهایی می تواند ملتی را از سقوط نجات دهد. این شعار نیست. زبان یعنی همه دنیای یک انسان. بی جهت نیست که اصحاب فاشیزم ، زبان مادری را از  ترکان گرفته اند. آنها می دانند که اگر آذربایجانی «الف» را بگیرد تا «ی» را به دست می آورد.

س- هر حرکت سیاسی و اجتماعی دارای نقاط قوت و ضعف هست و حرکت آذربایجان نیز از این قاعده مستثنا نیست، از طرف دیگر مخالفان هم ، حرکت ملی – دمکراتیک آذربایجان را در معرض اتهاماتی قرار می دهند . به نظر شما امروز ، مهمترین نقاط ضعف حرکت چیست ؟

1) فاصله قابل لمس بین روشنفکران حرکت ملی با مردم یکی از مهمترین نقاظ ضعف حرکت است. روشنفکران آذربایجان معمولا عمیق تر و باسوادتر از روشنفکران دیگر ملیت ها هستند اما این روشنفکران برخلاف دیگران، ارتباط دوسویه و تنگاتنگ با ملت خود ندارند. ملت و روشنفکران آذربایجان در دو سوی یک رودخانه پرخروش هستند. روشنفکران آذربایجان نباید انتظار داشته باشند که مردم بسوی آنها بیایند. آنان باید با روشهای پیامبرانه بسوی مردم آیند. روشنفکری از نوع ژان پل سارتر در شرایط فعلی مناسب آذربایجان است. نمی گویم باید عوامفریبی کرد اما روشنفکران آذربایجان چاره ای ندارند جز اینکه با عوام بنشینند و برخیزند.

در تاریخ مدرن، روشنفکران آذربایجان رفتاری از خود نشان داده اند که محصولی جز سلب اعتماد مردم از آنان نداشته است. روشنفکران نه تنها محبوبیت ندارند بلکه گاه مورد سرزنش هم قرار می گیرند. شاید یکی از دلایل این دیوار بی اعتمادی رفتارهای خلاف شرع روشنفکران باسوادی است که در میان مردم مذهبی آذربایجان تظاهر به رفتارهای هنجارشکنانه داشته اند. طرح این مساله، هرگز ماهیت ارزش گرایانه ندارد تنها می خواهم بگویم روشنفکر آذربایجانی باید با ملت خود همراه شود حتی اگر این همراهی باعث حضور او در حسینیه ها و تکایا شود، جایی که شاید در اندیشه او، ارتجاعی و عقب ماندگی عنوان می شود.

2) ضعف دیگر جنبش، عدم همراهی و همدلی بازاری ها و  فعالا ن اقتصادی با جنبش است. بازار تبریز  برخلاف انقلاب های پیشین آنچنان اقبالی به جنبش ملی نشان نداده است. دلیل این امر ریشه تاریخی دارد بازار تبریز پس از سرکوب جریان خلق مسلمان و سقوط آیت الله شریعتمداری رفتار انفعالی نسبت به سیاست در پیش گرفته است. خاستگاه طبقاتی جنبش آذربایجان، بیشتر در میان جوانان بخصوص دانشجویان  است. بازار باید به متن جنبش مدنی آذربایجان بازگردد این کار تنها با تلاش کنشگران مدنی آذربایجان و اعتمادی که اینان در میان بازاریان ایجاد خواهند کرد ،انجام خواهد شد.

3) رفتار ایده ئولوژیک کنشگران مدنی آذربایجان دیگر مشکل جنبش است. مطالبات مدنی مردم آذربایجان هرگز نباید چهره ایده ئولوژیک به خود بگیرد. این خواسته ها نه ایده ئولوژیک که کاملا مدنی و طبیعی است. در شرایط فعلی حضور برخی ورشکسته های سیاسی دهه 50 در متن جنبش یک خطر جدی است بخصوص بخشی از سوسیالسیت های انقلابی که به عقیده خودشان علم مبارزه را می فهمند می توانند به راحتی بر صدر صف قرار بگیرند و جنبش را به قهقرای ناکجاآباد ببرند جایی که جز حرمان و ناکامی نیست. البته باید تاکید کرد که جنبش مدنی آذربایجان، جنبش گروه خاص نیست، همه سلایق سیاسی و عقیدتی از حجره های حوزه علمیه تا محفل های کمونیستی می توانند به این جنبش مدنی بپیوندند. سخن این نیست که فعالان آذربایجانی چپ دهه پنجاه دیگر نباید برای آرمانهای مدنی آذربایجان تلاش کنند، سخن این است، آنان اگر روزی انترناسینوال بوده اند، اینک برای حقوق ناسیونالیستی یک ملت کار می کنند و باید برای این کار، همچون همه فرزندان آذربایجان به عنوان یک آذربایجانی به عرصه بیایند نه، به عنوان یک سوسیالیست، بلشویک، فدایی خلق، فدایی اسلام و … . این بند هرگز درصدد توهین و تهمت به این بزرگواران نیست که جوانی خویش را صرف آرمان های خود کرده اند.

4) مطلق گرایی و عدم سازش: از دیدگاه مردم شناختی، سادگی، پرکاری، امیدواری، پایداری و مطلق گرایی و عدم سازش از ویژگی های عمومی ترکان و ملت آذربایجان است. بسیاری از این وِیژگی ها نقشی سازنده و موثر در پیشرفت آذربایجان دارند اما مطلق گرایی و عدم سازش در عرصه سیاسی ضربه جبران ناپذیری زده است. حقیقت این است که آذربایجان کمتر سیاست ورزی کرده است. آذربایجانی همیشه در صفر و صد است و همه چیز را سیاه و سفید می بیند. عصر حاضر، عصر سازش و معامله است نمی توان یک شبه به همه حقوق و اهداف رسید باید همچون لاک پشت، محکم، آهسته و آرام پای پیش گذاشت. باید مذاکره کرد باید پارادیم موجود را فهمید و بر اساس معادلات سیاسی جهان، گفتگو کرد. عصر حاضر عصر دون کیشوت بازی نیست. بین دو عدد صفر و صد، 98 عدد دیگر هست که می توان برای آنها تلاش کرد. فرزندان آذربایجان اگر یک نگیرند هرگز ده نمی گیرند و اگر ده نگیرند هرگز 18 نمی گیرند. تا 100 راه درازی در پیش است نمی توان این راه دراز را در طرفه العین پیمود. تفاوت ترک ها و فارس ها در همین سازش و عدم سازش است.

روشنفکران فارس  از خواجه نظام الملک تا خواجه نصیر و از محمدعلی فروغی تا احسان نراقی در درونی ترین هسته های یک نظام ایده ئولوژیک برای حفظ فرهنگ و زبان خویش کار کرده اند اما روشنفکران آذربایجان آواره ترین روشنفکران جهان بوده اند و هیچ وقت تنوانسته اند در درون نظام های نه چندان ایده ئولوژیک هم کار کنند. آذربایجان باید یاد بگیرد که برای به دست آوردن حقوق نخستین خود باید حرف بزند و مذاکره کند. من عقیده دارم حتی در شرایط فعلی که تهران سراسر اعتراض و اغتشاش است، آذربایجان می تواند برخی از حقوق نخستین خود را از همین دولت و حاکمیت مطالبه کند و در همین دولت برخی از این حقوق را به دست آورد شرط آن تنها و تنها گفتگو است.

5) سیاسی کردن جنبش مدنی: جنبش آذربایجان مدنی است و هرگز نباید صبغه سیاسی به خود گیرد. با جنبش سیاسی برخورد سیاسی می شود برخوردی که ممکن است بسیار خشن و فاشیستی باشد اما حتی توتالیترترین حکومت ها هم نمی تواند با جنبش مدنی برخورد قهری غیرقابل جبران داشته باشند.

6) تندروی و افراط گرایی: برخی از گروه های فعال آذربایجان، رفتار بسیار افراطی در پیش دارند. این رفتارها جنبش را  از درون و برون می پوساند. بالا بردن پرچم، رو نمایی نقشه آذربایجان و نشان دادن نماد گرگ و … اگر چه به زعم برخی ها علامت هویت ملی است اما این رفتارهای نمادین نتیجه ای جز تبلیغات منفی پان ایرانیست ها، رویگردانی مردم مذهبی و رفتار حذفی حاکمیت نخواهد داشت. رنگ و نماد زمانی به کار می آید که اکثریت قاطبه مردم، مفهوم این نماد را بفهمند و بپذیرند و بدون تردید و واهمه از آن استفاده کنند. جنبش آذربایجان هنوز با این مرحله فاصله زیادی دارد.

7) عدم حضور خانواده: خانواده های آذربایجانی با جوانان هویت جوی خود همراه نیستند. روشنفکران جوان آذربایجان نتوانسته اند خانواده های خود را با مرام خود همراه کنند. خانواده ها این جنبش را آنچنان که باید، نفهیده اند. جوانان باید آرمانهای انسانی و ملی خود را برای مادران و پدران خود ترجمه کنند و آنان را با حقوق نخستین خود آشنا سازند. تا زمانی که پدران با پسران و مادران با دختران همراه نشوند، این جنبش به سرانجام نخواهد رسید

8) جنبش فعلی آذربایجان یک جنبش روستایی است. بعد روستایی جنبش بر بعد شهری آن می چربد. خاستگاه روشنفکران جوان آذربایجان بیشتر از روستاها است. جنبش مدنی باید در شهر شکل بگیرد. شهر باید این جنبش را به آغوش بگیرد. شاید اطوکشیده های تبریز و ارومیه و سولدوز و … ندانند که آنچه بر ذهن و جان جوانان باسواد دهاتی می گذرد، آزادی، آرامش و سربلندی آنان است. نبوغ سرشار فرزندان کوهستان نباید خرج ایده های پایتخت نشینان شود. آذربایجان باید این نخبه ها را به شهرهای خود دعوت کند و از این سرمایه های بی مانند برای پیشرفت آذربایجان استفاده کند.

9) بایکوت خبری و نبود رسانه: تلخ است اگر بگوییم آذربایجان در بایکوت مطلق رسانه های جهان است. انتشار اخبار آذربایجان هرگز در دستور کار رسانه های جهان و بویژه رسانه های فارس زبان نبوده است. جوانان آذربایجان باید ورود به ساحت رسانه را یک وظیفه ملی قلمداد کنند. ورود به عرصه رسانه، هزینه سنگینی دارد چون رسانه تمام زندگی خبرنگار را می خواهد. نمی توان روزنامه نگار و خبرنگار بود و سودای دیگری در دل داشت. متاسفانه روزنامه نگاری در آذربایجان در نازل ترین سطح ممکن قرار دارد. آذربایجانی ها برخلاف اسلاف خود، با رسانه آشنایی ندارند. رسانه شاید تنها حرفه ای است که آذربایجان به آن اقبال نشان نمی دهد. باید حلقه های روزنامه نگاری حرفه ای در شهرهای آذربایجان شکل بگیرد. باید نوعی مکتب رونامه نگاری آذربایجانی در میان رسانه ها قد علم کند. تنها حضور سایبر ژورنالیست های حرفه ای آذربایجان است که می تواند جلوی سایبرتروریسم آذربایجان را بگیرد. کافی است خرداد 85 را با خرداد 88 مقایسه کنیم جوانان آذربایجان با رسانه میانه ای ندارند. کنشگران سیاسی و اجتماعی و سرمایه داران آذربایجان باید برای راه اندازی رسانه های بومی در آذربایجان تلاش کنند. رسانه آذربایجانی نه به مرکز و نه به خارج، که به خود آذربایجان باید متکی باشد. سرمایه دارهای آذربایجان باید رسانه های مستقل آذربایجان را بچرخانند. راه اندازی روزنامه و رسانه با حرکت های افراطی امکان پذیر نیست تنها با نگاه خاکستری می توان در آذربایجان رسانه های بومی را راه انداخت و اداره کرد.

10) اختلاف بین فعالان حرکت و اتهام همدیگر به انواع اتهامات، دیگر معضل جنبش است. تجربه کوتاه من در دانشگاه تهران، نشان می دهد که جوانان آذربایجان اولا هم را متهم می کنند، دوما هم را قبول ندارند و  سوما خود را قهرمان آذربایجان می پندارند. آذربایجان به حقوق خود دست نخواهد یافت مگر با ایثار و تعاون. آذربایجان قهرمان نمی خواهد شهروند آگاه و عادی می خواهد قهرمان های سیاسی عموما از پله های خیانت بالا می روند. تصور اینکه آذربایجان در بدترین دوران خود یعنی در عصر احتضار خویش، درگیر نزاع های مسخره داخلی است، دل آدمی را می آزارد. آذربایجان یکپارچه و نه پاره پاره می تواند آذربایجان شکوفا و توسعه یافته بشود.

11) مشکل بعدی فقر تئوریک کنشگران جنبش است. من افراد زیادی را می شناسم که در سطح بسیار خوبی برای آذربایجان فعالیت می کردند و به عنوان چهره فعالِ آذربایجانی شناخته شده بودند اما در نخستین برخورد حاکمیت دست از آرمان های خود برداشتند و حتی درون خانه خود نیز آرمان آذربایجان را به زباله دان آشپزخانه سپردند کسانی که تا دیروز برای دفاع از حقوق آذربایجان، گروه های شناسنامه دار تشکیل داده بودند، اکنون با همسر و فرزندان خود نیز فارسی سخن می گویند. این حرکت انفعالی ریشه در ناآگاهی تاریخی و سطحی گرایی  سیاسی دارد. غنای هیجانی و فقر عقلانیت افراد منجر به چنین گسست های تلخ می شود، گسست هایی که ضربه مضاعف به آذربایجان می رساند. آذربایجان قهرمان های یک شبه نمی خواهد آذربایجان مردان پای ثابت و آهسته پای می خواهد.

12) عدم همراهی نخبگان تحصیل کرده با جنبش: بخش بسیار بزرگی از نخبگان ایرانی در داخل و خارج، آذربایجانی هستند بسیاری از آنها حساس ترین حوزه های علمی و خدماتی کشور را مدیریت می کنند بخش بزرگی از اینان در روستاهای آذربایجان زاده و بالیده اند و هنوز پدران و مادرانشان در دهات آذربایجان زندگی می کنند. اینان از آنچه در آذربایجان جریان دارد، آگاهند اما وارد کارزار نمی شوند. این عدم همراهی دلایل مختلفی دارد که از حوصله بحث خارج است از جمله این دلایل عدم شفافیت فعالیت ها، عدم اعتماد به فعالان، عدم تبلیغ، عدم دعوت و … می باشد. باید به اینان اعتماد داد و آنان را به این میقات بزرگ ملی دعوت کرد. آنها فرزندان آذربایجان هستند اگر اعتماد کنند وارد صحنه می شوند.

س- وقتی سیر حرکت در سالهای گذشته را مرور میکنیم ، مشاهده میکنیم که تاکید بر ارزشهای جهان معاصر چون دمکراسی و حقوق بشر در ادبیات حرکت کم رنگ هست و هنوز هم این المانها جایگاه برجسته ای در ادبیات حرکت ملی ندارد ، نظر شما چیست؟

در پاسخ سوالات پیشین گفتم که حرکت ملی آذربایجان خواهان ابتدایی ترین حقوق انسانی است. حق تحصیل به زبان مادری یکی از بدیهی ترین اصول حقوق بشر است. جهانی که در پی دموکراسی است این حقوق را بصورت ذاتی در درون خود  دارد و در جستجوی حقوقی مدرن است. حرکت ملی آذربایجان نه در تمنای این حقوق مدرن که در تلاشی جانانه برای به دست آوردن حقوق ماقبل مدرن خود است . کنشگران دموکراسی و حقوق بشر بیش از آنچه در اندیشه مدنیت باشند سودای سیاست دارند.

آنچه برای آذربایجان مهم است نه دموکراسی تنیده در ایده ئولوژی که به رسمیت شناختن حقوق اساسی آن است. اعتقاد دارم اگر جنبش دموکراسی خواهی پایتخت نشینان با آن قرائت ایده ئولوژیک از جمهوری خواهی، به نتیجه برسد، باز هم  آذربایجان همین مطالبات نخستین را پی خواهد گرفت. یعنی اصحاب این قرائت اگر به قدرت برسند بعید به نظر می رسد که حقوق حقه آذربایجان را به رسمیت بشناسند.

البته از آنجا که گفتمان جمهوری خواهی به یک پارادایم فراگیر تبدیل شده، آذربایجان می تواند مدل حقیقی این گفتمان را به جامعه ایرانی عرضه کند. در این مدل، دموکراسی تنها تضمین کننده حقوق نخبگان پایتخت نشین  نیست بلکه ایجاد فرصت های برابر برای همه ایرانیان از جمله ترکها است. آذربایجان باید آن نوع از دموکراسی را دنبال کند که تمرکز را از پایتخت برهاند و مدل فدارتیو حکومت را برگزیند. جمهوری خواهان فعلی ایران هنوز به حصار قدرت در پایتخت می اندیشند این نوعی توتالیتاریسم است و آذربایجانی ها چنین نمی اندیشند.

نکته بعدی ضرورت فعالیت در مقیاس کشوری و جهانی است. حضور فعال در سطحی فراتر از مرزهای آذربایجان نیاز به ورود در جغرافیای سیاسی و فکری گسترده تری دارد. در چنین حالتی فعالان آذربایجانی می توانند به عنوان یک ایرانی و نه لزوما به عنوان یک فعال مدنی آذربایجان در این جغرافیا فعالیت کنند. یعنی فعال جنبش ملی آذربایجان می تواند عضو دفتر تحکیم وحدت، جبهه مشارکت و … باشد، اما باید برای این دو ساحت مختلف، دو هویت متفاوت قائل شود و هرگز از آذربایجان برای دیگر ساحت ها خرج نکند بلکه در برابر آن تا جایی که می تواند از این ساحت های ملی و جهانی برای کمک به حرکت مدنی آذربایجان کمک بگیرد. متاسفانه برعکس این مساله روی داده است. آذربایجانی های فعال در سطح کشور همواره از کیسه آذربایجان خرج کرده اند و از نعش آذربایجان بالا رفته اند. اینان از آراء مردم تا تاریخ پرافتخار آذربایجان برای پرواز خود استفاده نموده اند. اینها را اگر خائن ندانیم، بی غریت می خوانیم.

س- دشمنان و مخالفان حرکت ملی – دمکراتیک آذربایجان که – البته خاستگاه بخشی از آنها ناسیونالیسم فارسی و فاشیسم پان ایرانیستی است – ، حرکت آذربایجان را به فاشیسم و گرایشهای آنتی دمکراتیک متهم می کنند ، توضیح شما در این مورد چیست ؟

دشمنان حرکت ملی آذربایجان در دامنه ای بسیار متنوع و وسیع قرار دارند. از پان ایرانیست های پایتخت نشین تا روحانیان حجره نشین قم، از مستاجران پاستور تا سیاستمدارن خارج از گود، از نهضت ازادی تا آبادگران، از مجاهدین خلق تا مجاهدین انقلاب، از انجمن اسلامی تا بسیج دانشجویی، همه و همه مخالف و دشمن حرکت ملی آذربایجان هستند. هیچکدام نمی خواهند مردم آذربایجان به خواسته های مدنی خود برسند. حتی مدافعان حقوق بشر ایران نیز چون اکثرا از درون پارادایم پان آریانیسم برخاسته اند، معترف به حقوف نخستین ملت آذربایجان نیستند. این گروه های متعارض اگر در همه چیز با هم در نزاع باشند، در یک مساله با هم در تفاهمند و آن حقوق اساسی آذربایجانی ها است. در اندیشه اینان هر آذربایجانی اگر حتی به جک گفتن آنها اعتراض کند، پان ترک هست چه برسد که جمعی برخیزند و حق تحصیل به زبان مادری بخواهند.

اگر فعالان سیاسی پایتخت به چوب رابطه با بیگانه متهم می شوند و از حیز انتفاع خارج می گردند، کنشگران آذربایجان نیز بی هیچ جرمی متهم به تجزیه طلبی هستند. آذربایجان تنها زمانی در چشم آنان عزیز است که حقوق اساسی خود را فراموش نماید و همچون سربازی وظیفه شناس به حفظ مرزهای سرزمین پارس! مشغول باشد زمانی در ارس، زمانی دیگر در خلیج فارس و زمانی دیگر در شلمچه و حور.

فعالان آذربایجان باید تلاش کنند تا صریح و آشکار و بدون ابهام و لکنت زبان خواسته های خود را بیان نمایند و بلافاصله پس از بیان خواسته هایشان، از خویشتن اتهام زدایی کنند. باید به زبانی صریح و بلیغ اعلام کنند که هرگز حتی در درونی ترین لایه های ذهن خود در اندیشه تجزیه نیستند. آذربایجانی ها باید به فعالان حقوق بشر بفهمانند که آذربایجانی نمی تواند پان باشد نمی تواند فاشیست باشد نمی تواند نژادپرست باشد.

این رد و انکار باید چنان جدی و وسیع باشد که دشمنان آذربایجان بخاطر تضییع حقوق اساسی ملت خجالت بکشند.  البته این اتفاق مبارک مدتی است رخ داده است. از رییس جمهور مساله داری چون احمدی نژاد تا سیاستمدار باهوشی چون میرحسین موسوی در اوج تعارض های سیاسی از حقوق حقه آذربایجان از جمله حق تحصیل به زبان مادری سخن می گویند. این مساله اگر چه می تواند یک بازاریابی سیاسی تلقی شود اما حکایت از فهم خجالت آور آنان از ظلمی است که در همه این سالها در حق آذربایجان رفته است و می رود. این را باید به فال نیک گرفت و از این فرصت استفاده کرد.

س- جنبشهای اجتماعی و سیاسی دیگری هم در ایران فعالند همچون جنبش زنان ، جنبشهای ملی در بین سایر اقوام و ملل یا اخیرا جنبش سبز و ….. ، به نظر شما حرکت ملی – دمکراتیک آذربایجان چه نسبتی با این جریانها دارد ؟ برخی گرایشهای حرکت ملی – دمکراتیک آذربایجان مسائل و حوادث در ایران را چالش و بحرانهای داخلی فارسها ارزیابی میکنند که ارتباطی به ما ندارد . به نظر شما آیا این نوع ارزیابی و نگاه می تواند منافع ترکها را تضمین کند؟ شما چه برخوردی با حوادث و مسایل سراسری در ایران را پیشنهاد میکنید ؟

در اندیشه من آذربایجان جدا از ایران تعریف نمی شود آذربایجان جدا از ایران تنها در یک ذهن فاشیست می تواند جای بگیرد. آذربایجان یکی از ایالت ها ی موثر ایران زمین است با زبان و فرهنگ و ملیتی کاملا متفاوت. آذربایجانی نمی تواند جدا از تحولات جهانی و کشوری زندگی نماید و به مطالبه حقوق خود بپردازد. اصولا جهان امروز جهان هولوگرامیک است در جهانی که عقلانیت ارتباطی حکمرانی می کند نمی توان بر گرد خود پیله زد و مدینه فاضله ساخت.

مسائل آذربایجان با تحولات ایران رابطه جدی دارد آذربایجان باید خود را همچون گذشته آماده نقش بازی در تحولات کشوری بنماید. حضور فعال آذربایجان در مناسبات سیاسی و مدنی ایران یک اصل استراتژیک است اما در ورای این استراتژی، تاکتیک اتخاذ شده می تواند در دوره های مختلف متفاوت باشد. گاهی سکوت می تواند موثرتر از فریاد باشد. آذربایجان در 6 ماه گذشته سکوت معنی داری داشته است این سکوت با پرسش و اعتراض جدی پایتخت روبرو است. تهران می گوید چرا تبریز که همواره در صدر مبارزات بوده اینک تکان نمی خورد؟ طرح چنین سوال و اعتراضی نشان از یک حضور تاریخی موثر دارد. آذربایجان با سکوت خود به پایتخت می آموزد که سکوت چقدر بد است. تهران باید بداند اگر تنها 6 ماه گرفتار یک فضای امنیتی نسبی است تبریز سالهاست که پلیسی اداره می شود و در همه این سالها تهران سکوت کرده است.

تئوری بنده برای رفتار آذربایجان با حوادث اخیر، نه عدم حضور مطلق و سکوت کش دار، که همکاری مشروط است. تهران اکنون فهمیده است که چقدر به تبریز نیاز دارد و نمی تواند بدون تبریز راه به جایی ببرد. تبریز در مرحله اول باید یک اعتراف جانانه از تهران بگیرد. روشنفکران و کنشگران پایتخت باید اعتراف کنند که تبریز اگر تهرانی دیگر نیست، تالی تهران است و همچنان که در مبارزه جای خالی اش احساس می شود باید در دوران سازندگی هم جای خالی او دیده می شد. تهران باید به ظلم عظیم خود بر تبریز اعتراف کند. تهران باید به سکوت کشنده خود در خرداد 85 اعتراف کند. تهران باید اعتراف کند دو انقلاب بزرگ، مدیون تبریز است و تبریز مغبون هر دو انقلاب.

تهران نخست باید چنین اعتراف مردانه ای بکند آنگاه آذربایجان شرایط خود را اعلام نماید، اینکه تهران در برابر ظلم مضاعفی که بر آذرباجان می رود،  سکوت نکند، حقوق آذربایجان را به رسمیت بشناسد، در صورت حصول هرگونه آزادی، آزادی های آدربایجان نیز محترم شمارد. اگر تهران عهد ببندد که دیگر همچون دو انقلاب پیشین به آذربایجان خیانت نمی کند، آنگاه آذربایجان می تواند به یاری تهران برسد که بی شک این همیاری موثر، مرهمی بزرگ بر تهران زخم دیده خواهد بود.

نکته بسیار مهمی که اینجا وجود دارد این است که مساله آذربایجان، یک مساله ایالتی نیست یک مساله سراسری و ملی است. اولا ترکها اکثریت ایران را تشکیل می دهند اکثریتی که در همه جای ایران پراکنده اند. مطالبات آذربایجان هم خواسته تبریزی ها است هم خواسته اسلام شهری ها و رباط کریمی ها و قشقایی ها … .  ثانیا آذربایجان واقعا سر ایران است همیشه تاریخ؛ آزادی، انقلاب، مدرنیته، مدنیت، مدرنیسم و بسیاری از مفاهیم جدید و صنایع مدرن از آذربایجان و بخصوص تبریز وارد ایران و تهران شده است. وجود هرگونه بحران و بی عدالتی در آذربایجان بصورت مستقیم بر تمامی کشور تاثیر می گذارد بنابراین ایران نمی تواند بدون توجه به مشکلات آذربایجان، راه بپیماید.

اگر نگوییم ایران در حال انقلاب است، می توانیم بگوییم یک تغییر اجتماعی و سیاسی شگرف در این کشور در جریان است. این تغییر همچون دو انقلاب پیشین از مرکز آغاز شده و در حال گسترش به پیرامون است. آذربایجان در دو انقلاب گذشته نه پیرامون و نه مرکز که تالی مرکز بوده است. اینکه آذربایجان در انقلاب سوم نقش بسیار مهمی را ایفا خواهد کرد، امری مسلم است، اما اینکه این نقش مهم چه خواهد بود، چگونه خواهد و کی خواهد بود، مساله ای است که نه به آذربایجانی ها بلکه به کنشگران سیاسی مرکز وابسته است. روشنفکران و فعالان فارس زبان در داخل و خارج باید رسما از آذربایجان برای حضور در میقات تاریخی دعوت کنند، مسلما این دعوت معطوف به گذشته و آینده خواهد بود.

س- دین و اعتقادات مذهبی عنصر مهمی در بین ترکهاست و امروز هم بخش عمده ای از ملت آذربایجان باورهای دینی عمیقی دارند و به آن بها می دهند ، حکومت هم حرکت ملی آذربایجان را به بی دینی یا ضدیت با دین متهم میکند و برای منزوی کردن حرکت تبلیغات وسیعی هم در این جهت انجام میدهد ، پاسخ شما به این اتهامات و اصولا نگاه شما به مقوله دین چیست ؟

در پاسخ به سوالات پیشین گفتم که روشنفکران آذربایجان فاصله ای عمیق با مردم خود دارند. یکی از دلایل اصلی این فاصله معنادار، مذهبی بودن مردم آذربایجان از یک طرف و سکولار بودن روشنفکران آذربایجان از طرف دیگر است.  اگر حرکت ملی آذربایجان برای احقاق حقوق نخستین انسانی در این خطه از خاک است باید اعتماد انسان های این خطه را که اتفاقا دیندار هستند جلب شود. باید به آنان فهماند که تحصیل به زبان مادری حق انسانی و دینی آنان است. باید آنها بپذیرند که این مطالبات نه در برابر اعتقادات دینی آنها که در راستای این اعتقادات است. باید به آنان گفت که اسلام محمد تنها اسلام فارسی نیست بلکه می تواند اسلام آذربایجانی هم باشد. در این میان پرداختن به مناسک دینی خاص آذربایجانی ها بخصوص در ایام محرم شاید راهگشا باشد. روشنفکران آذربایجان شاید مجبور باشند برای خدمت به آذربایجان برخلاف عقاید خود بر مجالس عزا بنشینند. شاید مدل روشنفکری دینی گزینه خوبی باشد. باید دینداران با حرکت ملی همراه شوند. البته این رویداد در حال اتفاق افتادن است. کنش های همدلانه ای از سوی طیف های مذهبی با جنبش ملی دیده می شود. اما به هر حال فرایند سکولاریزاسیون در جامعه آذربایجان بسیار کند است مذهب برای آذربایجانی ها از خاک نیز مقدس تر است باید با ادبیات مذهبی با مردم دربراه حقوق نخستین آنها سخن گفت.

از سوی دیگر در داخل مرزهای جمهوری اسلامی تنها کسانی می توانند در مقیاسی گسترده تر فعالیت مدنی داشته باشند که حتما مسلمان، شیعه و معتقد به قانون اساسی باشند. کنشگر آذربایجانی باید بداند زیر شمشیر داموکلس فعالیت می کند. او هر گونه اتهام را شاید بتواند از سر خود واکند اما اتهام دین ستیزی می تواند او را برای همیشه جزغاله کند. باید بخاطر آذربایجان زیست مسلمانی را برگزید حتی اگر چنین ایده ای بر مغز و جان گران آید.

دانیشیق- 15 / آزربایجان دموکراسی اوجاغی نین تالاس آوشار ایله اوزه ل دانیشیغی

Danışıq-15 / Azərbaycan Demokrasi Ocağının Talas Avşar ilə danışığı

Danışıq-14 / Azərbaycan Demokrasi Ocağının Güntay Gəncalpla söyləşisi

دانیشیق- 14 / آزربایجان دموکراسی اوجاغی نین گونتای گنجالپ لا اوزه ل سؤیله شی سی

دانیشیق 13 – ایراندا یئنی گلیشمه‌لر و میللی حرکتین دورومو / عاریف کسکین ایله اؤزل دانیشیق

danışıq 13 – İranda yeni gəlişmələr və milli hərəkətin durumu / Arif Kəskin ilə özəl danışıq

گفتگو – 12 / مصاحبه‌ با مهندس صرافی به مناسبت بیانیه 12 شهریور و بررسی مناسبات حزب توده و فرقه دمکرات آزربایجان

گفتگو- 11 / جنبش زنان ، تبعیض جنسیتی و تبعیض ملی-قومی در گفتگو با مهسا مهدیلی

گفتگو – 10 / مصاحبه‌ای با ماشاالله رزمی در مورد گردهم‌آیی آمستردام

دانیشیق – 9 / ایشیق سونمز ایله اوزه ل سویله شی ، میللی حرکت و ندنلری- دموکراسی ، ایش بیرلیگی و گون قونولاری

گفتگو – 8 / مصاحبه اختصاصی با ابوذر آذران: هویت حرکت ملی آذربایجان نه سیاسی که مدنی است

دانیشیق – 7 / ایراندا تورک قادینین دورومو و آزربایجاندا قادین حرکتی – دکتر صدیقه عدالتی

دانیشیق -6 / آسمک – تجروبه لر ٬ باشاریلار و دیرلندیرمه

دانیشیق -5 / آسمک – یئددی ایل تجربه باشاریلار و بوگونوموز

گفتگوی -4 / مصاحبه با پژوهشگر خستگی ناپذیر و مدير و مولف سري وبلاگهاي سؤزوموز جناب مهران بهاری ( در پنج بخش )

 

نژادپرستي در ايران معاصر: مصاحبه اي با پروفسور عليرضا اصغرزاده

 

نامه تشکر و تقدیر کانون دمکراسی آذربایجان از آیت الله العظمی منتظری

پاسخ آیت الله العظمی منتظری به کانون دمکراسی آذربایجان

رویاهای آبی آذربایجان و جنبش راه سبز امید

گفتگو – 1/ مصاحبه اختصاصی کانون دمکراسی آذربایجان با هدایت سلطانزاده

بیانیه تحلیلی کانون دمکراسی آزربایجان درباره بحران کنونی و رمزگشایی از ” سکوت ” آزربایجان

8 مارس 2010 Posted by | فارسی, مصاحبه - دانیشیق | , , , , , | بیان دیدگاه

توضیحات مختصری در مورد مصاحبه ها

مصاحبه های منتشر شده از سوی کانون دمکراسی آزربایجان مورد استقبال گسترده عموم فعالان ملی قرار گرفته است و افراد زیادی با تعلقات متفاوت فکری و سیاسی بعضا ضمن ابراز انتقادات ، این تلاشها را مورد تقدیر قرار داده و تداوم آن را در شکوفایی فکری – تئوریک حرکت و نیز فراهم ساختن امکان آشنایی مردم با نظرات گوناگون در بین صاحب نظران را مهم ارزیابی نموده و خواستار ادامه همین روند شده اند.

با تشکر از آرا همه دوستان اعم از موافق و مخالف و در راستای تنویر اذهان و برطرف نمودن هرگونه سوء تفاهمی اعلام موارد ذیل را ضروری میداند :

1- از نظر کانون دمکراسی آزربایجان وجود جریانها و گرایشها و تشکلهای مختلف و با آرای متفاوت امری طبیعی و لازم بوده و تعامل آنها در راستای بالندگی فکری حرکت ملی امری حیاتی است.

2- با وجود اعتقاد به لزوم وجود و هویت یابی دیدگاههای گوناگون در داخل حرکت ملی ، کانون دمکراسی آزربایجان نهادی فرا حزبی ، فرا طیفی و فرا سیاسی بوده و ضمن تعهد به فراهم آوردن فرصتهای برابر برای گرایشهای سیاسی ، اساسا در فعالیتهای خود در جایگاهی فراتر از تقسیم بندیهای سیاسی مورد نظر شما عمل می نماید و بر اساس همین نگاه فرا حزبی تنها معیار منافع ملی و ارزشهای دمکراتیک را مدنظر قرار می دهد.

3- با تقدیم صمیمانه ترین احترامات به همه فعالان ملی ، آمادگی خویش را جهت انتشار دیگاههای همه صاحب نظران اعلام می نماییم ، خوانندگان محترم هم می توانند با ارسال ایمیل دیدگاههای خویش را در این مورد به ما اطلاع دهند.

4- کانون موفقیت خود را در گرو ، اصل قرار دادن منافع ملی و اصول دمکراتیک می داند و آماده پذیرش پیشنهادات ، نطرات ، انتقادات و …. همه فعالان در بهبود فعالیتهای خود می باشد.

5- متاسفانه فرد یا افرادی که در خوش بینانه ترین حالت رفتارشان را میتوان کودکانه نامید ، با انتشار نظرات توهین آمیز ، اختلاف زا و …. در بخش کامنتها قصد دارند که فضای منطقی نقد و انتقاد را به بیراهه سوق دهند ، مصرانه از همه خوانندگان تقاضا داریم با بایکوت این رفتارهای کودکانه ، از دامن زدن به آن جلوگیری کنند.

1388/10/25

کانون دمکراسی آزربایجان

8 مارس 2010 Posted by | فارسی, بیانیه - آچیقلاما | بیان دیدگاه

دانیشیق – 7 / ایراندا تورک قادینین دورومو و آزربایجاندا قادین حرکتی – دکتر صدیقه عدالتی

دکتر صدیقه عدالتی

توپلومون یاریسینی تشکیل ائدن قادینلار ، آتابی لیک قوراللاری اساسیندا تاریخ بویو ایکینجی درجه لی انسانلار کیمی آغیر شرایطده یاشامیشلار معاصر دوورده ایسه ایرقچی و آنتی تورک رژیملرین کولگه سینده ایراندا یاشان تورک قادینی نئچه قات علاوه ظلم و تبعیضه معروض قالمیش و اوز میللی کیملییندن اوزاقلاشمیش دورومدادیر ، آنجاق میللی – دموکراتیک حرکتین گوجلنمه سی قادینلارین ائشیت و برابر یاشایاجاغینا بویوک اومود یاراتمیشدیر . مصاحبه لریمیزین ۷-اینجی بولومونده تانینمیش سوسیولوگ و آزربایجان فدرال-دموکرات حرکاتی ایجرائیه هیئتی نین عوضوی سایین دکتر صدیقه عدالتی ایله » ایراندا تورک قادینین دورومو و آزربایجاندا قادین حرکتی » قونوسونو چئشیدلی بویوتلاردان اله آلدیق. سایین دکتر عدالتی چوخ دیرلی و آکادمیک تثبیت لر ایله میللی حرکتده قادینلارین داها آرتیق رول آلماسی اوچون اونملی آدیملارین آتیلماسینی وورغولاییب دیر ….

1-کئچمیشه باخاندا ، ایراندا فارس ناسیونالیسمی بیزی ییخماغا تاریخی قوللانمیشدیر، آزربایجان حرکتی ایسه اونون جوابیندا تاریخه سیغیندی و اؤزونو اثبات ائتمک اوچون مدرن دونیا و حقوق نورملارین یئرینه کئچمیشه دایاندی  و بیر جور تاریخچی لیک حرکته حاکیم اولوب بو تاریخ حکمرانلیغی بعضأ حرکتی یاراماز نقطه لره گؤتوروب و حتی اونو بو گونون سورونلارینا دوشونمکدن اوزاق ساخلاییب ، سیزجه بو تاریخ سویلمی  نه قدر یارارلی دیر یوخسا اونو بیر طرفه بوراخماق زمانی گلیب می؟

ایلک شکیللنمه مرحله لرینده بوتون سیاسی- ایجتماعی حرکتلر انسانلاری بیر آرایا گتیرمک، اورتاق بیر  مسیرده حرکت ائتمک و حرکتی دوزگون بیر شکیله سالماق اوچون فرقلی هدفلری وسیله اولاراق استفاده ائدرلر. آزربایجان میللی-دموکراتیک حرکتی نین ایلک شکیللنمه آشاماسیندا دا خالقیمیزین تاریخه سیغینماسی بیر طرفدن فارسلارین اورتایا آتدیغی تئزی چوروتمک ده و اوبیری طرفدن ده خلقیمیزی اورتاق بیر هدف اوچون بیر آرایا گتیرمکده اؤنملی ایدی. البته  بو دا حرکتین ایلک مرحله لرینده  گرکلی ایدی و یاخشی سونوجلاری دا اولدو. بیر طرفدن بو مسئله باعث اولدو ، خلقیمیز اؤز تاریخی نی اؤیرنمک اوچون فرقلی دیللرده قایناقلارا باش ووردو، آراشدیرمالارا یؤنلدی و بو قونودا دا اؤنملی آراشدیرمالار اورتایا چیخدی. او بیری طرفدن ایسه تاریخه سیغینماق بیر وسیله کیمین خلقیمیزین بیر آرایا گلمه سینده، بیرلشمه سینده و بو وسیله ایله جمعی هویت ین شکیللنمه سی و گوجلنمه سینده  اؤنملی رول اوینادی . بونون ان جانلی اؤرنه یی اوچون 1385 ایلینین خورداد قیامینی قئید ائده بیله ریک ، میللتیمیز بیلینجلی بیر شکیلده » هارای هارای من تورکم  » شعاری ایله اؤز وارلیغینی و میللی کیملیگینی منیمسه دییینی اثبات ائتدی.

ایندی  آزربایجان میللی-دموکراتیک حرکتی بو مرحله نی کئچیردیب، خالقیمیز نه ایسته دیگینی تام آنلامی ایلا بیلیر و میللی کیملیک یئرینده اوتورموش . ایندی چاغیمیزا و مدرن حقوق نورملارا اویماق اوچون بیزی هدفه یئتیرن، یولوموزو آیدینلاتان گلیشمیش تئوری لرله،  انسان حاقلارینا اویغون معیارلارلا ، تمامأ دمکراتیک و مدرن ایستک لره دایاناراق ایلرله مه لی ییک.

2-آزربایجاندا بیر قادین حرکتی وار می؟ ایندیکی دورومو نه دیر و ایرانین گئنلینده اولان قادین حرکتی ایله نه فرقلری وار؟

آزربایجاندا ایرانین هر یئرینده اولدوغو کیمین قادین حرکتی واردیر . ان جانلی اؤرنک لری نی ده 8 مارت دونیا قادینلار گونونده کی قادینلاریمیزین فرقلی تشبثلرینده گؤره بیلیریک و عینی شکیلده وورغولاییم کی بیر میلیون امضا کامپانیاسی نین اؤنده گئدنلری و بو کامپانیانی قاباغا آپارانلارین بیر چوخو آزربایجانلی خانیملاردیر.

اما بودا بیر گرچکدیر کی حاکیم رژیم، ایدئولوژی و توپلوم طرفیندن اویقولانان محدودیتلر آزربایجاندا قادین حرکتلری نین تام اورتایا چیخماسینا و اؤز وار اولان پتانسیلی ایله ایلرله مه سینه مانع اولور .

توپلومون ائو و مدرسه ، تعلیم-تربیت سیستمینه حاکیم اولان گئری قالمیش دوشونجه لر  سیاسی ، ایجتماعی و عمومی شکیلده جیدی مسئله لری کیشی ایشی اولاراق دیرلندیریر ، قادینلارین ایجتماعی و سیاسی فعالیتلرینی بویوک اولچوده ائتکی له ییر . بئلنچی گئری قالمیش دوشونجه لر حاکیم ایدئولوژی طرفیندن ده اؤزللیکله گوجلندیریلیر . البته بوگون آزربایجان قادینلاری بو ذهنیتله ساواشماقدالار. اونوتمایاق کی اونلارین وئردییی ساواش ایکی ساحه ده گئدیر ، بیرینجی سی توپلومون بوتون ساحه لرینه کؤک سالمیش بو گئری  قالمیش ذهنیتله ساواشماق ، ایکینجی سی یاشادیقلاری توپلومدا دموکراتیک و میللی حقلری قازانماق اوچون آپاریلان مبارزه ده . ان آجی گرچک ده بودورکی عمل ده گؤرونوب کی میللی مسئله ایله مشغول اولان بعضی بئی لر طرفیندن ده قادینلاریمیزین فعالیتی باسدیریلیب و حتی گئری قالمیش دوشونجه لرین تأثیرینده قالاراق اونلارین فعالیتلری بویوک اؤلچوده اؤنله نیلیب.

اونوتمامالی ییق کی توپلومون یاریسینی قادینلار تشکیل ائدیر و بو قادینلار توپلومون ایکینجی یاریسینی دا یئتیشدیرن و اونلارا یول گؤسترن رولا صاحیب دیلر ، یعنی اگر آزربایجان میللی-دموکراتیک حرکتی نین گئرچک و قالیجی بیر باشاری یا یئتیشمه سینی ایسترسک قادینلاریمیزین بو حرکته  قاتیلیم لارینداکی انگللری اورتادان قالدیرمالیییق .

مدرن، دموکراتیک و مدنی بیر توپلوما صاحیب اولماغین ان تمل شرطلریندن بیری قادینلارین هر ساحه ده کی اکتیو قاتیلیمی دیر، آنجاق قادینلارین هر یؤنلو قاتیلیمی ایله میللی-دموکراتیک ایستکلریمیزه یئتیشه بیله ریک.

سورونون ایکینجی بؤلومونه گلینجه، آزربایجان و ایران گئنلینده کی قادین حرکتلری نین فرقلی لیکلری بیر چوخ عامیله دایانیر .

بورادا مقایسه لی بیر سورو سورورکن آماجیمیز تهران و آزربایجان شهرلرینی مقایسه ائتمک ایسه بونو گؤز اؤنونده توتمالیییق کی تهران بیر مئتروپولیتن دیر و البته کی مئتروپولیتن لرین اؤزلرینه گؤره اؤزللیکلری واردیر ، مثال اولاراق بو شهیرلر داها چوخ جمعیته صاحیب اولدوقلاریندان ، وشهرلشمه مکانیزماسی نین داها یئرلشمیش اولدوغوندان دولایی ، اورادا قاباغا آپاریلان مبارزه لرین داها چوخ اورگانیزه اولما امکانلاری واردیر .غیر دولتی قورولوشلارین داها راحات حرکت ائتمه لری ، کنترل مکانیزمینین داها ضعیف اولدوغو اوچون اعتراض حرکتلری نین شکیللنمه سی داها چوخ مومکوندور .کوچوک شهرلرده بونلارین هامی سی داها محدود بیر چرچیوه ده گئدیر . عینی شکیلده مذهب و عنعنه لرین ده رولو کوچوک شهرلرده داها گوجلودور ، بیلیریک بو ایکی عامل هر زامان قادین حرکاتی نی اولومسوز شکیلده ائتکی له میشدیر.

بونا گؤره قادین حرکاتی تهراندا داها آیدین و گوجلو بیر شکیلده دوام ائدیر. بونودا وورغولاماق ایستیرم کی تهران دا قادین حرکتینه قاتیلانلارین ایچینده آزربایجانلی لارین سایی سی ، فارس لاردان چوخ اولماسا ، آزدا دئییل. بونونلا برابر هئچ کیمسه ده ادعا ائده مز کی مثلأ تبریزده اؤز ائشیت سیاسی و ایجتماعی حقلری نی اله گتیرمک اوچون مبارزه ائدن قادینلارین سایی باشقا بویوک شهرلردن مثال اولاراق مشهد و اصفهان دان داها آزدیر .حال بو کی آزربایجان دا و اؤزللیکله تبریزده ایجتماعی و سیاسی حرکتلرین باستیریلماسی و بونلارا اویغولانان فشار چوخ یوخاری درجه دیر .

3- سئچیم سونراسی اعتراضلاردا تهراندا قادینلارین اؤنده اولدوقلاری و گوجلو حضورلاری اثبات اولدو ، بونون ندن لری نه دیر؟

گئنل لیکله اؤلکه ده بوتون سیاسی ایجتماعی حرکتلرده قادینلار هر زامان اؤز قاتیلیم لارینی گؤسترمیشلر . ایران توپلوموندا اؤزللیکله جمهوری اسلامی نین قورولوشوندان بویانا ، قادینلار ان چوخ شیددته معروض قالانلارداندیلار . گئنل اولاراق جينسى آپارتايد و قادينلارين تحقير ائديلمه سى ایران اسلام جومهوریيتی نین دونيا گؤروشونون تملی دیر و بو اساسدا ایران اسلام جومهورییتینین آنا یاساسی آچیقجاسینا جینسی آپارتایدا رسمیت و قانونیت وئریب دیر.

توپلومون بوتون ساحه لرینده قادینلار ایکینجی درجه لی وطنداش حساب اولورلار. اؤزللیکله اسلام جومهوریتی نین مدنی و قضایی قانونلاریندا قادینلار بویوک اؤلچوده حقسیزلیکلره و ائشیت سیزلیکلره معروض قالمیشلار . بونا گؤره اؤلکه ده قادینلار هر فرصتده ، حاکیم رژیمه و بو جینسی آپارتایدا قارشی اؤز اعتراضلارینی بیلدیرمک اوچون حرکتلره قاتیلمیشلار . اؤزللیکله سئچیم سونراسی حرکتینده قادینلارین قاتیلیم لاری هم داخیلده و هم خاریجده بویوک بیر ائتکی یاراتمیش و اؤلکه نین ایماژینی بویوک اؤلچوده دئییشدیرمیشدیر . عینی زماندا بو جینسی آپارتایدا و توپلومداکی قادین علئیهینه اولان قانونلارا قارشی اؤلکه ده ایلرله مکده اولان » بیر میلیون امضا کامپانیاسی » نین دا قادینلارین بو حرکتده کی گئنیش  قاتیلیم لاریندا بویوک رولو واردیر . بو کامپانیانین سایه سینده ، مختلف طبقه لرده اولان قادینلار مدنی و قضایی قانونلارینداکی حاقسیرلیق لاری و ائشیت سیزلیکلری اؤیرنیب و آکتیو بیر شکیلده بو تبعیضلری آرادان قالدیرماغا چالیشیرلار .باشقا شکیلده اؤزومو ایفاده ائدرسم » بیر میلیون امضا کامپانیاسی » قادینلاری بیلینجلی بیر شکیلده حرکته گتیردی . بوکامپانیا سبب اولدو ، بیر چوخ یئرده تابو شکلینده اولان قادین مسئله سی ، آچیق و آیدین بیر شکیلده قونوشولسون و سوز قونوسو اولسون . » بیر میلیون امضا کامپانیاسی » بیر چوخ باغلی قاپینی آچیب ، ایچری گیریب و قادین مسئله سینی بیر سیر اولماقدان چیخاردیب توپلومون هر بیر یئرینه یایدی.

سون حرکتده کی قادینلارین قاتیلیمیندان بویوک موتلولوق و فخر دویدوغومو بلیرتمکله برابر بونودا سؤیله مه لی یم کی بورادا قادینلار اؤز قادین ایستکلری و قادین هویتلری ایله یوخ بلکی گئنل اعتراضی ایستکلرله و جمعی هویت ایله حرکته قاتیلمیشلار کی منجه دیققتلری بو مسئله یه و اکسیکلیکه چکمه میز گره کیر .

4- نه دن آزربایجاندا و میللی حرکتده قادینلارین اونملی یئری یوخ و بیزیم حرکت چوخلو کیشی لردن اولوشور؟

تاسفله میللی حرکت بیر چوخ اؤلکه ده کی میللی حرکتلر کیمین بیزده ده آغیرلیغی کیشی لره دیر  و بیر کیشی حرکتی کیمین گئدیر . البته بیزیم خانیملاریمیزین دا بو حرکتده قاتیلیملاری گؤرونور اما بو اولماسی گره کن بیر شکیلده و تام پتانسیلی ایله دئییل . بونون بویوک بیر ندنی  توپلومدا یئرلشمیش اولان پاتریالکال ( آتا-بی لی لیک یا پدرسالار ) دوشونجه لردیر کی حاکیم گوج و ایدئولوژی ده اویغولادیغی آپارتاید سیاستی ایله بو  دوشونجه لری داها دا گوجلندیریر. بو دوشونجه لره گؤره کی عصیرلردیر بو توپلوما حاکیم اولوب و بو توپلومون بوتون دوشونجه لری نی مسموم ائدیر قادینلارین عمومی شکیلده سیاسته و جیددی مسئله لرله مشقول اولمالاری رد ائدیلیر. تأسفله بو توپلوما حاکیم گئری قالمیش دوشونجه لرین میللی حرکتده کی ائتکی سینی ده گؤروروک و بو قونو اؤزللیکله ده خانیملارین میللی مسئله یه قاتیلیم لارینی بویوک اؤلچوده آزالدیر . باشقا طرفدن ده قادینلارین یاشادیقلاری آجی تجربه لردن آلدیقلاری درسلر ، یعنی اؤنجه کی حرکتلرده هدفه یئتیشمک اوچون بیر وسیله اولاراق قوللانیلمالاری و هیچ بیر زامان اونلارین قادین ایستک و حاقلارینا اؤنم وئریلمه میشدیر، بو مسئله قادینلاریمیزین بو حرکته بویوک اؤلچوده دستک وئرمه لرینی اؤنله ییر . یعنی اگر مسئله یه درین بیر شکیلده باخساق گؤروروک کی قادین مسئله سی هله بیزیم توپلوموموزدا یئرینی آلمامیش و قادینلارین میللی حرکت ده کی قاتیلیملاریندان بحث اولونجا اونلارین ساده جه سایی اولاراق بو حرکتده وار اولمالاری و گؤرونمه لری بکله نیلیر. یعنی بو مسئله نین آنلامی و اؤنمی هله توپلوم طرفیندن آنلاشیلمامیش . بونا گؤره بئله دوشونورم کی بیز هر شئی دن اؤنجه بو مسئله نی تام آنلامی ایلا آیدینلاتمامیز و بو قونودا چوخ آراشدیرمالارا و دارتیشمالارا یئر وئرمه میز گره کیر. باشقا بیر مسئله ده بودور کی گونئی آزربایجاندا  قادینلاریمیز هله اؤز تشکیلاتلارینی قورامامیشلار، کی بودا توپلومون اویغولادیغی او قیسیتلامالارین و بو مسئله نین اؤنمی نین داها تام آیدینلانماماسی نین نتیجه سیدیر .

قادین فعالیتلرینده کی ان گلیشمیش حرکت بودور کی قادینلاریمیز ایلک اؤنجه اؤز مستقیل تشکیلاتلارینی قورسونلار و سونرادا باشقا تشکیلاتلارلا ایلگیلرینی قوروب ، اونلارلا رابطه ده چالیشسینلار و اونلارا دستک وئرسینلر. بونو اونوتمامالیییق کی قادینلارین میللی حرکتده هر یؤنلو و هر ساحه ده کی قاتیلیملاری اولمازسا  آزربایجان میللی-دموکراتیک حرکتی تمامأ کیشی حاکیم بیر حرکت اولوب ، دموکراتیک حرکت اولما اؤزل لییینه صاحیب اولمایاجاق.  بونو تأکیدأ سویله مک ایستیرم کی قادینلار آنجاق آزربایجان میللی حرکتی نده اؤزلرینین ، ایستکلرینین و حقلرینین مدافعه اولدوغونو  گؤردوکلرینده بو حرکته تام پتانسیل ایله قاتیلابیلیرلر. 

5- بیلیرسیز کی بیزی آسیمیله ائتمک اوچون دیلیمیزی دئییشمک ان اونملی تاکتیک و استراتژی دیر- آسیمیله یه معروض قالان بولگه لریمیزده مطالعه ائتسک خانیملارین و قیزلارین بو اسیمیلاسیون قارشی سیندا قات- قات چوخ آسیمیله اولدوقلاری چوخ آچیق گورولور. بونون ندنلری سیزجه ندیر؟

بو گئرچه یی گؤز اؤنونده توتمالیییق کی اؤلکه نین گئنلینده قادینلار ایکینجی درجه لی وطنداش حسابا گلیرلر و ایراندا غیر فارس میللتلر ، فارسلارا گؤره داها آشاغی بیر استاتوسا صاحیبلر . بونا باخینجا ایران توپلومونون هیرارشیک سیستمینده فارس کیشی لر بیرینجی درجه لی، فارس قادینلار ایکینجی درجه لی، غیر فارس کیشیلر اوچونجو درجه لی و غیر فارس قادینلار دؤردونجو درجه وطنداش حسابا گلیرلر. بودا بو دئمکدیر کی دوغوشدان اعتبارأ جینسیتینه گؤره ایکینجی درجه لی وطنداش استاتوسوندا اولان قادینلاریمیز اؤز میللی هویتلری نی قبول ائتدیکلرینده دؤردونجو درجه وطنداش استاتوسونا دوشه جکلرینه اینانیب ، اؤز جینسی کیملیک لرینی اینکار ائده مه دیکلریندن میللی هویتلری نی اینکار ائتمکله داها آشاغی بیر استاتوسا دوشمه یی اؤنلمه یه چالیشیرلار.

بیر طرفدن ده پهلوی رژیمی گلیشدیردییی آسیمیلاسیون سیاستینی روانی باخیمدان باشاریلی قیلماق و تورکلری اؤزلرینه یابانجی ائتمک ، اؤز گوونلرینی و بو وسیله ایله ده، میللی هویتلرینی یوخ ائتدیرمک اوچون گنیش ضد تورک پروپاگاندالارا باش ووردو. بونلاردان ان اؤنملی سی تورکلرین ایماژلارینی توپلومون بوتون ساحه لرینده خارابلاماق ایدی. بونو ان گئنیش شکیلده انعکاس وئرن و تبلیغ ائدن ده فارس مئدیاسیدیر کی تورکلری چوخ آشاغی یئرلرده و رول لاردا گؤستریر. اؤزللیکله مئدیادا تورک قادینی یازیق، بیلینج سیز و ساوادسیز گؤسته ریلیر و البته کی بو تورکلرین علئیهینه اولان روانی تئرورون اثری توپلومدا چوخ درین اولموشدور.

بیزیم قادینلاریمیزدان بعضی لری اؤز میللی کیملیک لرینی اینکار ائدرک استاتوس لارینی قوروماق و بو قارالامالاردان اوزاقلاشماق ایسته ییرلر. بیر گئری قالمیش دوشونجه ده بیزیم قادینلاریمیزین ایچینده اولابیلیر کی فارسلاشما، مودرنلشمه آنلامیندا دوشونولور ، البته بو اؤزوده فارس مئدیاسینین ائتکیسینین سونوجودور. چوخ حاللاردا فارسلاردان منظور باش کند » تهران » نظرده توتولور . تهراندا قادینلارین نسبی آزادلیقی و ایجتماعی رابیطه لرین باشقا شهرلرله فرقلی اولماسی و چئشیتلی N.G.O و جمعیت لرین وار اولماسی ، او شهرین فارس اولوب اولماماسی ایله هئچ علاقه سی یوخدور . تهراندا فارس لارلا برابر ایراندا یاشایان باشقا مللیت لر و اؤزللیکله آشاغی یوخاری 4-3 میلیون تورک یاشاییر. شیراز ، اصفهان، مشهد، یزد و کرمان اوست-اوسته فارس شهرلری دیر. بوشهرلرین هئچ بیرینی مطلقا تهرانلا موقایسه ائتمک اولماز . بئله بیر دوشونجه لر ایستر- ایسته مز قادینلاریمیزین گنیش شکیلده آسیمیله اولمالارینا سبب اولموشدور.

6- قادینلار ایله باشقا قونو اونلارین ساغلیق، تحصیل و …….. دورومودور. ایراندا تورک قادینلارین آراسیندا بو یاشام استانداردلاری نه سوییه ده دیر؟

بو سورویا دقیق جواب وئرمک اوچون تورک و غیر تورک بؤلگه لرینده کی آمارلارا باخماق لازیمدیر. آمارلارا گؤره گئنل اولاراق آزربایجاندا ساوادلی لارین ساییسی باشقا بؤلگه لرله مقایسه ده اؤلکه ده 20 -اینجی مقامدادیر. بورادان یولا چیخیب و دوشونه بیلیریک کی قادینلارین آراسیندا دا ساوادلی لارین سایی سی فارس بؤلگه لرینه نظرأ داها آزدیر . گئنل اولاراق قادینلارین تحصیلی و ساغلیق دورومو نئچه عامیلدن آسیلی دیر کی ایلک باشدا  یاشادیقلاری بؤلگه و عائله نین اقتصادی وضعیتی وار . آزربایجاندا اقتصادی یاتیریملارین و دوؤلتین بو بؤلگه یه وئردیگی اقتصادی دسته یین گئتدیکجه آزالماسی بؤلگه نین و اورادا یاشایانلارین اقتصادی دورومونو اولدوقجا اولومسوز شکیلده ائتکیله ییر . بونون مستقیم ائتکی سینی او بؤلگه ده یاشایانلارین عموم شکیلده و اؤزللیکله ده قادینلارین تحصیل و ساغلیق دوروموندا گؤره بیلیریک . آیریجا آزربایجاندا قادینلارین تحصیل درجه سی نین آز اولماسی بونداندیر کی تورک بؤلگه لرینده تحصیل آنا دیلینده اولمادیغی اوچون ساوادلی لارین سایی فارس بؤلگه لریندن داها آزدیر . چونکو بو بؤلگه ده بیر چوخ اوشاق تحصیل دیلینی آنلایامادیغی اوچون مدرسه نین ایلک گونلرینده تحصیلی بوراخیر . تحصیله ادامه وئرنلرین بیر چوخو ایسه عینی سبب دن  یوکسک درجه ده  باشارییا نائل اولمورلار . بو عامیللر زنجیر کیمین بیربیرینه باغلی دیرلار. تحصیلی اولمایان و یا آشاغی تحصیلی اولانلارین ، داها یاخشی ایشه صاحیب اولوب ، داها یاخشی اکونومیک دورومدا اولمالاری بکله نه مز و بو اونلارین یاشاییشینی بیر بوتون اولاراق ائتکیله ییر کی ساغلیق دورومودا بونون بیر پارچاسی دیر . دئمک اولارکی آزربایجان دا ساوادسیزلیغین یوخاری اولماسی و ساغلیق دورومونون یاخشی اولماماسی بو خالقین ، دوؤلت طرفیندن معروض قالدیغی ائشیت سیز  ( نابرابر ) معامله دن دیر.

7- بئیین لرده یئرلشمیش بیر ذهنیت تورکلرین داها آرتیق قادینلارا قارشی اولدوقلارینی و یا قادین حاقلارینین پوزولماسینی ادعا ائدیر بو ذهنیت نه قدر دوغرودور؟

بودا توپلومدا حاکیم اولان ، آنتی تورک پروپاگاندالاردان بیری دیر کی تأسفله ایران توپلوموندا بویوک  ائتکی بوراخمیشدیر . بو فرضیه نی چوروتن بیر چوخ سند وار اما اثبات ائدن هیچ بیر گرکچه یوخدور ، وارسا سونولسون بیزده اؤیرنک. یوخاریدا دا بحث ائتدیگیم کیمی ، قادین دورومو و قادینلار حاققینداکی ذهنیت بیر چوخ عامیلدن ائتکیله نیر کی میللتلرین یاشادیقلاری جغرافی اؤزللیکلری، او بؤلگه لرین اکونومیک دورومو و گلیر قایناقلاری بونلاردان ایکی سی دیر.

بیر داها سیزه جان ساغلیغی دیله ییب و قاتقینیز اوچون صمیم قلبدن تشککور ائدیریک

نوشته شده در  88/10/21توسط آزربایجان دموکراسی اوجاغی

8 مارس 2010 Posted by | مصاحبه - دانیشیق, تورکجه - Turkce | , , , , , , , , | 2 دیدگاه

رنگلی انقلابلارین جاذبه سی و یوموشاق انحراف

کئچمیش موصاجیبه لریمیزین آردیندا سایین اومود بی ایلقارلی بعضی سورغولاریمیزی ، مقاله فرمتنیده جاوابلاییب دیر ، چوخ اونملی و آکادمیک بیچیمده حاضیرلانمیش بو مقاله ده ایراندا باش وئرن اولایلاری و میللی حرکتیمیزین موقعینی ، آچیقلاییب و نه بوگون سیاست مئیدانیندا باشلانماسی گره کن اونملی باشلیقلار سیرالانمیشدیر ، سایغی دیر دوشونوروموز حورمتلی اومود ایلقارلی یا شوکرانلاریمیزی سونوب و عزیز اوخوجولاریمیزی مقاله نین اوخوماسینا دعوت ائدیریک.

مقاله نین اوزون اولدوغو اوچون ، یازینی ایکی بولومده وبلاگ دا یئرله شدیرمیشیک ایکینجی بولومون لینکی صفحه نین سونوندا موجوددور.

گیریش:

گونئی آزربایجان میللی حرکتی تاریخی بیر آشاما یاشاماقدادیر. ایللر اؤنجه دن باشلانان میللی حرکتیمیز آرتیق ائله بیر یئره چاتمیش کی ، بیر سیاسی اویونجو اولاراق تاریخی قرارلار وئرمه یه مجبوردور. بو قرارلار میللتیمیزین گله جه یینی بلیرله یه جک.  آزاجیق یالنیشلیقلا، بو میللتین گله جه یی بیر قومار اویونونا باغلانا بیلر. آزاجیق ساپما ایله، آزاجیق جایما ایله اؤز تاریخی و گئرچک آخاریندان آیریلابیلر.

بو میللتین طالعی بیر دؤنه بؤیوک اویونجولارین بازارلیغیندا دییشدی. موتلو، گلیشمیش و دموکراتیک بیر اؤلکه یه چئوریله بیله جک یوردوموز، یئنی دن قارانلیق بیر دؤنم یاشاماغا محکوم اولدو. فارس شوونیزمینین جایناغینا یئنیدن دوشدو، سوی قیریما اوغرادی…

63 ایل اؤنجه آزربایجانین تاریخی گلیشمه سینده بؤیوک بیر چاتلاق یاراندی. میللت اولاراق ان عاجیل احتیاجیمیز باسدیریلدی. 63 ایل اؤنجه اؤدنمه لی اولان بیر احتیاج هله ده اؤدنمه ییب، او اوزدن ده  بوگونکو حرکتیمیزده بؤیوک تضادلارلا(چلیشکیلرله)  باش باشاییق.

بؤلگه ده و دونیادا گئدن حادیثه لره باخدیقدا، میللی دؤولتیمیزی قورماقدا نه قدر گئجیکمیش اولدوغوموزو دویوروق. آنجاق مرکزه باغلیلیغین معنوی زنجیرلریندن قورتارابیلمه یه نلرجه هله تئزدیر!

اؤلکه ایچینده تاریخی حادثه لر باش وئریر ، بؤلگه ده آردی آردینا دوزولن دییشمه لره شاهید(تانیق) اولوروق. آنجاق اوزریمیزه چؤکن قارالتینین اوزوندن، نه ائده جه ییمیز حاقدا چاش باش قالمیشیق. دوغرودور، بیز بیر میللت اولاراق 80 ایلدن چوخدور کی تحقیر اولونوروق. اؤزگوونجلییمیزی ازیبلر، یئنیلیک یاراتماغا جسارتیمیزی قیریبلار. گله جه ییمیزده اؤزوموزدن چوخ  باشقالارینین نئجه یاناشماسین ائتگیلی گؤروروک. بونو بیز یاشام بویو اؤیرنمیشیک. اؤیره دیبلر بیزه. 80 ایل تحقیر سیستمی ایچینده شخصییتیمیزی میللت اولاراق فورمالاشدیریبلار. او اوزدنده، بوگون بیر بالاجا میدانین دییشمه سی ایله شاشیریب قالیریق.

سانیرام گؤرونن کنده بلدچی لازیم دئییل. آیلاردیر ایران دئییلن اؤلکه ده یاشیل دالغا دئییلن بیر حرکت باشلاییب. حاکمییتی شاققالاییب آددیم آددیم ایره لی گئدن بو حرکت حاقدا، هله لیک میللی حرکت اولاراق قراریمیز بللی دئییل. اگر بیر سوره میللی حرکت اولاراق سکوتوموز آنلاملی دیسا ، آیلار سونرا بو سکوت آرتیق آنلامینی ایتیریر. بو سوسقونلوقدان، معنادان داها چوخ قرارسیزلیق تؤکولور. قرارسیزلیغین یانیندا باشقا اولایلار گؤستریر کی ، احتیاط (ساقینجا) بورولغانیندا فیرلانماقداییق. ایجتماعی – سیاسی حرکتلرده داواملیلیق اؤنملی فاکتوردور. خورداد اعتراضلاریندان سونرا هر ایل یاپدیغیمیز تؤرنلرین و اعتراضلارین بو ایل هئچ بیری گؤرونمور. آزاجیق دالدا بوجاقدا اولان حرکتله میللتی و دونیا قامو اویونو(افکار عمومی)  دئییشمک اولماز.

البته درد تکجه یاشیل حرکت اولسایدی دؤزمک اولاردی. منی دوشوندورن گله جک اولایلاردیر. بو یاشیل حرکت بلکه بیر چیرتماییدیر،(تلنگر) بیزی اؤزوموزه گتیرمه یه. بو چیرتما (تلنگر) ایله بیز باشا دوشدوک کی، ایش چوخ جیددی دیر. بیر آن دوز حرکت ائتمه سک بو میللتین طالعی یئنه ده قومار اویونونا تاپشیریلاجاق. یئنه ده اؤزلم دولو شعیر یازماغا باشلایاجاییق.  بلکه ده او زامان، داها دؤنوب آرخامیزا باخماغا جسارت ائتمه یه جه ییک. او زامان یالنیز یئره باخماق و گله جک نسلین (قوشاغین) قاباغیندا باشی آشاغا اولماق بیزه دوشه جک.

مساله نی ساده لشدیریب ایکی یولون بیرینی (سوسماغا داوام ائتمک یا یاشیل حرکته قوشولماق-موازی حرکت کیمی) سئچمکله یالنیز اؤزوموزو آلداتمیش اولاریق. یاشیل حرکتین دایانماسینی و یا احمدی نژاد حاکمییتینین گئتمه سینی اوتوروب گؤزلمک ایسه تاریخی بیر یالنیشلیقدیر. یولادوشموش میللی حرکتی، تدبیرسیزلیک و قورخاقلیق اوجوندان ، یئنیدن دایاندیرماق باغیشلانیلماز. بئله داورانیش، سویون آخارینا دوشوب، اؤزوموزو گله جک پوزوجو بورولغانلارا تاپشیرماق (دور باطل) دئمک دیر. مستملکه اؤلکه لرینین دوشدویو پوزوجو بورولغانا دوشمه مک اوچون، ایندی دن بیر ایش گؤرمک لازیمدیر. آلین یازیسینا اینانیب، منفعل لییه ال آتماق ایسه بیزه دوشن بیر سئچه نک دئییل . بیز اؤزوموزو و بیزی سوروکله ین دالغالاری دوغرو دوزگون تانیییب ، اؤز یولوموزو جیزمالی ییق. او زامان دالغالارین قوربانی اولماییب ، اونلاردان یارارلانماغی باجاراجاییق.

بو یازیدا حرکتیمیزین ماهییتینی نظرده آلاراق ، اؤزریمیزه گلن و بیزی گؤتورن دالغالارلا نئجه داوراناجاغیمیز حاقدا دوشونجه لریمی ایلتمه یه چالیشاجام.

ایجتیماعی دییشیملر و ایجتماعی حرکتلرین ماهییتی

سوسیولوژیست لرین ماراقلاندیغی و اؤزرینده آراشدیرما آپاردیغی اؤنملی قونولاردان بیری، ایجتیماعی دئییشیم و دؤنوشوم لردیر. آنجاق ایجتماعی دئییشیم و دؤنوشوم لرین ندنلری و نئجه باش وئرمه سی ایله باغلی ، سوسیولوژیده گئنل بیر تئوری (قورام) و قاپساییجی بیر مدل یوخدور. ایجتیماعی دییشیملرده چئشیتلی عامیللرین رولونون اولماسی و بو عامیللرین بیر بیرینی ائتکیله مه سی چاغداش سوسیولوژینین قبول ائتدییی بیر ایلکه(اصل) دیر.

ایقتیصادی آلت یاپی ، تکنولوژی ، جمعیت عامیلی، ایدئولوژی، دیرلر و تضادلار، … کیمی عامیللر توپلوم اوزمانلارینین آراشدیردیقلاری عامیللردندیرلر. بو ائتکنلر (عامیللر) دییشیم و دؤنوشونه یاتاق ساغلاسالاردا، سونوندا اینسانلارین فردی (بیریسل) و جمعی (توپلوسال) حرکتلری سونوجوندا دییشیم گئرچکلشیر و ایجتماعی  تاریخ یارانیر.

انسانلارین فردی و جمعی اولاراق دییشیم یاراتماغا جان آتمالاری اونلارین احتیاجلاریندان (گرکسینیملریندن)، ایستک و هدفلریندن دوغور. ایندیکی ایجتماعی-سیاسی قورولوش ، ده یرلر و اؤرگوتلر بیر توپلومون ایسته ییجه دئییلسه، او توپلومون عاجیل احتیاجلارینی قالدیرمیرسا دورومو دییشمک سؤز قونوسو اولور.  توپلو اولاراق حرکته کئچیب، دورومو دییشتیرمک ، ایجتماعی حرکتین (توپلومسال حرکتین) تملینی اولوشتورور. (البته توپلومسال حرکتلر بعضی حاللاردا بیر دییشیمه قارشی، اؤزل وارلیقلاری قورویوب ساخلاماق هدفی ایله ده یارانابیلرلر).

توپلومسال حرکتلر چاغداش دونیامیزدا دییشیم و دؤنوشوم یارادان اساس عامیللردن دیر(ائتکنلردندیر). توپلومسال حرکتلره گؤره چوخ سایلی آراشدیرمالار و یازیلار اولسادا، واحید و ثابیت بیر تعریف (تانیتیم) بو حاقدا یوخدور. هر بیر آراشدیماجی قوللاندیغی پارادایم و گؤروش آچیسی اعتیباری ایله توپلومسال حرکتین بیر بؤلومونو آچیقلاییر. آنجاق گنل اولاراق دئمک اولار کی توپلومسال حرکت بیر توپلومون اؤزل هدفلره چاتماق اوچون جمعی اولاراق چالیشماسی و ائیلملریدیر.

فرانسالی آدلیم سوسیولوژیست  «آلن تورن»ین دئدیی کیمی ، توپلومسال حرکتلرین وارلیق ندنی اوچ اساس ایلکه یه (اصل)باغلیدیر.

–        هویت(کیملیک) ایلکه سی: ایجتماعی حرکت هانسی قورومو و توپلومو تمثیل ائدیر؟ هانسی توپلومون قازانجلارینی قورویور و او توپلومون آدیندان دانیشیر؟

–        موخالیفت یا قارشیتلیق ایلکه سی: توپلومسال حرکت هدفینه چاتماق اوچون هانسی اساس مانع ایله قارشی قارشییادیر؟ قارشیسیندا دوران حریف و دوشمن کیمدیر؟ هانسی اؤرگوت، گوج، دوشونجه و دیرلر، توپلومسال حرکتین هدفلرینه قارشی دوشمنجه عمل ائدیر؟

–        ایده آللار، دیرلر، اولکولر و بیر سؤزله عمومیت ایلکه سی: بیر ایجتماعی حرکتین ایدئولوژیاسی نه دیر؟ اولکولری نه دیر؟ دونیاجا قبول اولونان هانسی اصل اساسیندا حرکتین باشلاییب؟ او توپلومون ایناندیغی و قبول ائتدییی هانسی عمومی ده یره دایاناراق موباریزه یه باشلاییب؟ هانسی قبول اولموش حاققا دایاناراق موباریزه ائتمکده  اؤزونو حاقلی بیلیر؟

بئله جه ایجتماعی حرکتین ماهییتی بللی اولور و قوللاندیغی آراجلاردان ، موباریزه طرزیندن، ایسته دییی دییشیمین سوییه سی و نئجه اویقولانماسیندان آسیلی اولاراق کولتورل ، سیاسی، میللی، طبقاتی، جینسییتی، اینقلابی، رادیکال، ایصلاحاتچی، قورتولوشچو، کلاسیک و یئنی ایجتیماعی حرکتلر آدی ایله اورتایا چیخیر.

بو حرکتلرین هربیرینین ایسته دییی دییشیمی یاراتماق اوچون ، قارشیداکی دوشمندن-مانع دن، داها آرتیق گوج موبایلیزه ائتمه سی گرکلی دیر. بو اساسدا ایجتماعی حرکتلر ماهییتلریندن آسیلی اولاراق بیرسیرا اؤیه لرله ماددی و معنوی گوج توپارلاماغا باشلاییر.  ایدئولوژی، تشکیلات(اؤرگوت)، لیدئر(اؤندر) و لیدئرلیک، سمبوللار (سیمگه لر)، نیمادلار- بایراق، … کیمی اؤیه لر ایجتیماعی حرکتلرین گوجلنمه سینی ساغلایان و ماهییتینی گؤسترن عنصرلاردیر.

اجتماعی حرکتلرین ماهیتی دییشیرسه، بو عنصرلاردا دییشه بیلر. ترسینه بو عونصورلارین دییشمه سی  اجتماعی حرکتلرین ماهیتجه دییشمه سینی گؤستره بیلر. ماهیتی دییشن بیر اجتماعی حرکتین یاراداجاغی دییشیملرده فرقلی اولار. گئده جه یی نوقطه ده دییشر.

گونئی آزربایجان میللی حرکتی اجتماعی  بیر حرکت دیر. بو حرکتین ماهییتی بللی دیر. آلن تورنین اورتایا قویدوغو اوچ اساس ایلکه نی ، نظرده آلارساق، اونون ماهییتینین نه اولدوغو آچیق گؤرونور. بو حرکت توپلو اولاراق بیر میللتی تمثیل ائدیر. بیر میللتین میللی قازانجلارینی قوروماغا چالیشیر.  بیر میللتین آدیندان دانیشیر. بیر میللتین ان عاجیل ایستکلرینی اؤده مه یه چالیشیر. بو اوزدن بو اجتماعی حرکت میللی بیر حرکت دیر. تمثیل ائتدییی میللت ایسه ایران میللتی دئییل، گونئی آزربایجان تورک میللتی دیر. بوتون دونیاجا قبول اولونموش «اؤز گله جه یین بلیرلمه» حاققینا دایاناراق، دئموکراسی و اینسان حاقلارینا دایاناراق، برابرلیییه و آزادلیغا دایناراق، یولا چیخان بیر حرکت دیر. بو دیرلر اساسیندا گونئی آزربایجانی موستملکه چیلیکدن قورتارماق ایسته ییر.  آزاد ، دئموکراتیک، مرفه اینسانلارین جینسیندن، رنگیندن، سویوندان، مذهبیندن آسیلی اولمایاراق برابر حقوقا مالیک و گلیشمیش بیر اؤلکه قورماق ایسته ییر. قارشیسیندا ایسه گئری قالمیش ده یرلر، شوونیزیم و اونو تمثیل ائدن بیر توتالیتر حاکمیت وار.

بئله بیر حرکتین اؤزونه اؤزگو(مخصوص) بیر ایدئولوژی سی ، اؤرگوت و یا اؤرگوتلری، لیدری و یا لیدرلییی، سیمبوللاری و بایراغی، … اولمالیدیر. حرکتین ماهییتی و چئوره نین شراییطینه گؤره استراتژیسی و پلانلاری اولمالیدیر. بئله اولمادیغی حالدا حرکتین ماهییتینین هر آن دییشمه سی گؤز اؤنونده دیر. ماهییتی دییشن حرکت ایسه میللتین ان عاجیل ایسته ییندن دوغان هدفلری دئییل، باشقا هدفلره یؤنه له جک.

میللتیمیزین تاریخی و ضرورری اولاراق ایسته دییی دییشیم دئییل باشقا نوقطه لره گتیریب چیخاراجاق. حرکتیمیزین ماهییتینی دوغرو دوزگون باشا دوشمک ، اونا گوجلنمه سینه و دوز یولدا حرکت ائتمه سینه گرکن عنصرلری ساغلاماق و ساخلاماق، بئله بیر حساس زاماندا ساپمامیز و جایمامیزی اؤنله یه جک.

ایستعمارا قارشی حرکت لر و میللی حرکتیمیز

اؤزگه بیر میللت چئشیتلی ندنلره گؤره بیر میللته حاکیم اولورسا و اونون وارلیقلارین اؤز قازانجینا قوللانیرسا، استعمار (سؤمورگه چیلیک) آدلانیر. استعمارچی اؤز حاکمییتینی و اوستون قونومونو(جایگاهینی) موستملکه میللته بیر دیزی قانیتلامارلار و توجیه لر قبول ائتدیریر.  بو قانیتلامارلار و توجیه لرین هامیسی بیر یئرده بیر سیستم اولوشتورور، بو سیستئمه بوتونلوکده استعمار ایدئولوژی سی دئییلیر.

کلاسیک استعمار آرتیق بوگونکو دونیادا گؤرونمه سه ده، استعمارچی لار یئنی متدلارلا، موستملکه میللتلره اؤز حاکمیتلرین سورورلر و اؤز قازانجلارین یئنی یوللارلا آپاریرلار.  یئنی استعمارلارین یئنی ایستیعمار ایدئولوژیسی وار. یئنی ایستیعمار ایدئولوژیلری کلاسیک ایدئواوژیلردن داها یوموشاق و داها اینجه اولور، بئله کی سؤمورولن میللت اؤز ایسته یی ایله ایستیعمارین چئشیتلی آلانلاردا حاکمییتینی قبول ائدیر و بو حاکمییتی اؤزونه قازانج کیمی دیرلندیریر. یئنی ایستیعمار ایدئولوژیسینین گلیشمه سینده، سؤمورولن میللتین اؤزونونده رولو اولور. اونا گؤره ده یئنی ایستیعمارا قارشی موباریزه، کلاسیک ایستیعمارا قارشی موباریزه دن چتیندیر.

ایندیکی دونیادا ایستیعمارچی ، جاذبه لی یاتاقلار حاضیرلاییر. هئچ بیر سرت گوج قوللانمادان میللتلر او یاتاقلارا دوشورلر. سونوجدا بو یاتاقلارلا ایره لی گئدن میللت، ایستیعمارین قوجاغینا دوشمکده باشقالاری ایله رقابته بئله کئچیر.

ایستیعمار آلتیندا یاشایان میللتلرده اینسانلار و بوتونلوکده توپلومون چوخونلوغو اؤز دوغما شخصیتیندن اوزاقلاشیر، کیملییین ایتیریر و او توپلومون تاریخی گلیشمه سینده چاتلاق یارانیر. بئله بیر توپلوم اؤزگه میللته ایقتیصادی، سیاسی ایجتماعی و پیسکولوژیک باخیمدان باغلاندیغی اوچون ، باغیمسیز بیر آکسیونا (ائیلمه) مالیک اولابیلمیر. اؤزگه میللتین دالینجا گئدیر. اونون حرکتلری اؤز حرکتلری و عاجیل احتیاجلاری اساسیندا یوخ ، باشقا میللتین عاجیل گرکسینیملری اساسیندا یارانیر. ماراقلی دیر کی ، سؤمورولن میللتین اعتراضی حرکتلری بئله، حاکیم میللتین عاجیل احتیاجلاری اساسیندا اولور. باشقا میللتدن گلن و دوغما اولمایان بیر احتیاج او میللتین اصیل احتیاجلاری یئرینه یئرله شیر. البته بورادا صحبت اؤنجه لیکلی (اولویت لی) احتیاج لاردان گئدیر. (ترجیح مساله سی اورتادادیر). موستملکه میللت لرده اینسانلاردا اؤزگوونجلیک (اعتماد به نفس) چوخ آشاغی اولور. انسانلار ایللر بویو تحقیر اولونموشلار، اونلاردا یئنیلیک و یارادیجیلیق چوخ آز گؤرونور. ایستیعمار او میللتی آلچالدیب، اؤزونون اوستون اولدوغونو ایللر بویو آشیلاییر، اؤزونون گلیشمه یه ، آزادلیغا  و حاکیم اولماغا لیاقتلی اولدوغونو بیرتورلو اونلارین بئینینه یئرلشدیریر.

میللت لرده میللی شعور (بیلینج) اویانیرسا، او میللت باغلی لیقدان قورتارماغا و اؤز حاکمییتینی قورماغا حرکته گلیر. اؤزگه میللته-حاکیم میللته باغلیلیغی قیرماق اوچون یاپیلان ائیلملرین توپلولوغونا «ایستیعمارا قارشی حرکت»  دئییلیر.

«ایستیعمارا قارشی حرکتلر» ایلک دؤنه 18-جی یوزایلده اینگیلتره نین آمئریکا موستملکه لرینده باشلاییر و اونلار اؤز ایستیقلال لارینا قوووشورلار. سونرا ایسه 19-جو یوز ایلده اسپانیانین آمئریکا موستملکه لری بیر بیر موستقیل اولورلار. داها سونرا 20-جی یوزایللیکده آسیا و آفریقا اؤلکه لرینه سیرا چاتیر.

یازیقلار اولسون بو میللتلرین ایستیعماردان قورتولدوغو ایللرده ، آزربایجان تورک میللتی اولاراق بیز تزه جه ایستیعمار آلتینا کئچیردیک. 19-جو یوزایللییین ایلک یاریسیندان باشلایاراق یوردوموزون بیر حیسسه سی روس و بیر بؤلومو ایسه انگلیس ، آمئریکا  و علی تبریلی دئمیشکن «آیاق یالین ایستیعمار» ساییلان فارس میللتینین ایستیعماری آلتینا دوشدو. بیز بو آجی حادثه نی یاشاماقداییق.  اؤنجه کلاسیک ایستیعمار، داها سونرا ایسه  یئنی ایستیعماری یاشادی بو میللت. میللتیمیزین نخبه لری (سئچکین لری) ایستیعمار ایدئولوژیسین اولوشدورماقدا فارسلاردان دا قاباغا دوشدولر.  میللتیمیزی اؤز کیملیییندن اوزاقلاشدیرماق اؤن پیلانا کئچدی. تاریخیمیز، دیلیمیز، کولتوروموز، … تحقیر اولوندو یا ساخلاشدیریلدی.

ایستیعمارین سونوجو اولاراق، نخبه لریمیز میللتیمیزین اساس و عاجیل احتیاجینی دئییل، حاکیم میللتین و دونیادا گئدن جریانلارین (آخینلارین) یاراتدیغی احتیاجلار اساسیندا موباریزه ائتدیلر. گونئی آزربایجان دا ساغچی و سولچو حرکتلر یاراندی. اصلینده ایسه بو آخین لارین باشیندا تورکلر اولسالاردا ، هامیسی بیزی باشقا فورمادا حاکیم میللته باغلی ائتمه یه دوغرو آپاریردی.

اؤزوموزه گوونمه دیییمیز اوچون، دالغالاردان و آخینلاردان باش قورتاریب، اؤزوموزه گلنمه دیییمیز اوچون ، ایرلی گئتمک یئرینه فیرلانمیشیق  و یئنیدن ایستیعمارین قوجاغینا دوشموشوک.  سؤمورولن میللتین ایقتصادی – سیاسی باخیمدان حاکیم میللته باغلی اولدوغو بیر یانا، پئسیکولوژیک باغلیلیغی داها آجی اولور. سانکی حاکیم میللتین طالعی ایله بیزیم طالعیمیز اؤزده شیب(عینی له شیب). بئله جه ایللر سونرا آردی آردینا حرکتلریمیزین هئچ بیری بیزی قورتارانمادی. بلکه ده اصلینده قورتارماقدان قورخموشوق!!

سون 20 ایلین ایچینده نهایت گونئی آزربایجاندا یئنی و دوغما بیر حرکت یارانماغا باشلادی. ساغ و سولا یوخ دئییب، اسیر میللتیمیزی اؤنده توتان بیر میللی حرکت اورتایا چیخدی.  بو حرکت باشقا ایستیعمارا قارشی حرکتلر کیمی  ماهییت اعتباری ایله میللی و سیاسی حرکت ساییلیر. بو حرکتلر(بیزیم میللی حرکت کیمی) بیر میللتین قازانجلارینی و میللی قورتولوشونو آماجلادیقلاری اوچون ، بیر میللتی تمثیل ائتدیکلری اوچون، و بیر میللت آدیندان دانیشدیقلاری اوچون میللی حرکت ساییلیرلار.  هابئله هدفلرینین سیاسی اولدوغو اوچون، حاکیم میللتین حاکمیتیندن قورتارماق و اؤز حاکمییتینی قورماق ایسته دیکلری اوچون سیاسی حرکت دیرلر. البته یئنی ایستیعمارلاردا حاکیم میللت اؤز حاکمییتینی چوخ اینجه لیکله یوروتدویو اوچون، محکوم و سؤمورولن میللت ایلک باشدا بونو قاورایابیلمیر(درک ائتمیر). دئمکده اصیل دردینی گؤره بیلمیر. حاکیم میللتین تحقیر سیاستینه ، اسیمیلاسیون سیاستینه قارشی اؤزونه دؤنوش و اؤز ده یرلرینی قوروماق میللی حرکتین کؤرپه لییینین اؤزللیکلری دیر.  بو آشامادا (مرحله ده) باشقا ایستیعمارا قارشی حرکتلر کیمی ، بیر سیرا دوغال اؤزللیک لر وار.  ایستیعمارا قارشی حرکتلرین کؤرپه لیک اؤزللیکلریدیر بونلار. دیلیمیزی قورویوب ساخلاماق، تاریخیمیزین قورورلو اولدوغونو ثبوت ائتمک،  دیلیمیزین فارس دیلیندن اوستون اولدوغونو ساوونماق، شخصیت لریمیزی منیمسه مک، … اوچون چابالار یاپمیشیق. بیر سیرا یولداشلاریمیز حرکتیمیزین بئله بیر اؤزللییینی شاعیرلریمیزین و ادبیاتچیلاریمیزین حرکتین باشلانیشیدا سایجا چوخ اولماقلارینا باغلاییرلار. اصلینده ایسه بو اؤزللیک بوتون ایستیعمارا قارشی حرکتلرین اؤزللییی دیر. بیر میللتین سئچکینلری بوگونکو فلاکتلرینین ندنلرینی اؤزگه میللتین حاکیم اولدوغونا باغلاییرلارسا ، ایستیعمار آلتینا دوشمه میشدن او میللتین موتلو میللت اولدوغونا اینانیرلار. ایناندیغی ده یرلرین حاکیم میللت طرفیندن ازیلدییینی دئییرسه ، او دیرلرین وارایغینی محکوم اولمادیغی آنلاردا گؤرور. وارلیقلارینین حاکیم میللت طرفیندن داغیلدیغینی دئییرسه، او وارلیقلارین محکوم اولمادیغی زاماندا ساغلام اولدوغونا اینانیر. محکوم اولمادیغی زامان ایسه کئچمیش ده دیر. اونا گؤره کئچمیشین اؤزلمین یاشاماق دوغال بیر اؤزللیک دیر. حرکتیمیزده دئموکراسینی بیر ده یر کیمی ایرلی سوروروک. اونا گؤره ده میللتچیلریمیزین بیر چوخو یازیلاریندا کئچمیشده تورک میللتینین دئموکرات اولماسی حاقدا سندلر وئریرلر. حرکتیمیز قادین کیشی برابرلییینه اینانیر، اونا گؤره ده فارس میللتینین اسارتینه دوشمه دیییمیز کئچمیشده ، تورک میللتینده قادینلارین حقوقو حاقدا یازیلار اورتایا قویولور. بو پدیده (الگو ) چوخ طبیعی دیر. ایتمیش جننتی کئچمیش ده آختارماق ایستیعمارا قارشی حرکتین اؤزللییی دیر.

باشقا میللتلرین ده یاشادیغی بو مرحله نی آشماساق ، گله جه یه پیلان تؤکمک و گله جکدن آیدین تصویرلر یاراتماق یئرینه ، کئچمیشه دؤنوش و تاریخچیلیکده ایلیشیب قالاجاییق.  گله جه یی بللی اولمایان بیر آخینین، کوتله اوچون جاذیبه سی اولماز.  هر کسین سوردوغو بیر سورویو حرکتیمیز جوابلامالیدیر: گله جک آزربایجان نئجه بیر اؤلکه اولمالیدیر؟ سئویندیریجی حالدیر کی حرکتیمیزده بو آشامادان قورتارماغین بلیرتیلری گؤرونور.  «آزربایجان دئموکراسی اوجاغی»  نین آپاردیغی سؤیله شی لرده(مصاحیبه لرده) بونون ایزلرین گؤرمک اولار.

باشقا ایستیعمارا قارشی حرکتلرده گؤروندویو کیمی ، بیزیم میللی حرکتیمیزین اؤزللیکلریندن بیری ده  «گئرجکدن قاچیش» اؤزللییی دیر.  پئسیکولوژیک باخیمدان اینسانلارین چتین آنلاردا ، ناکام قالماق (دویماز قالماق) آنلاریندا و ایستکلرینین باسدیریلدیغی (سرکوب اولدوغو) آندا تپکی لریندن(عکس العمل لریندن) بیری گئرچکدن قاچماق دیر. ساوونما مئکانیزملریندندیر بو تپکی. بو اؤزللیک ایستیعمار آلتیندا اینیلده ین میللتین و سونرالار اونون آزادلیق حرکتینین ده اؤزللیییدیر. حرکتیمیزده و میللتیمیز ایچینده بونو آچیق گؤروروک. حرکته قوشولماق ایسته مه ینلرین آراسیندا، اسیر دئییلیک دئیه گؤستریلن دلیللری گؤزدن کئچیرسک، بو اؤزللییین نه اولدوغونو یاخشی باشا دوشه ریک.  اؤنجه فارس میللتینه بیر نئچه سؤیوش یاغدیردیقدان سونرا ، «ایران تورکلرین الینده دیر، تهرانین بازاری تورکلرین الینده دیر، خامنه ای تورک دور، …» دئیینلرین سایی آز دئییل. نه یازیق کی «گرچکدن قاچیش» اؤزللییی بعضن میللتچیلرین ده داورانیشلاریندا و باخیشلاریندا گؤرونور. بیز حرکتیمیزین اساس احتیاجلاریندان اولان بیر سیرا گئرچکلردن قاچماقداییق. ایستیعمارا قارشی حرکتلرین ان اؤنملی عنصرلاریندان بیری  «ایستیعمارا قارشی ایدئولوژی» دیر. گونئی آزربایجان تورک میللتی اولاراق ، همیشه ایدئولوژیلرین قوربانی اولدوغوموز اوچون، ایدئولوژی نین میللی حرکتده رولون گؤرمه دن ، آدیندان بئله قاچیریق. اوسته لیک دؤنه دؤنه وورغولاییریق کی، بیزیم حرکتیمیز ایدئولوژیک حرکت دئییل.  ایدئولوژی دئییلدیکده یالنیز سیاسی ایسلام و کمونیزم ایدئولوژی لری بئینیمیزه گلیر. بو ایدئولوژیلرین ایسه زیانلاری و میللتیمیزه ووردوقلاری تاریخی ضربه لر، اونون دالینجا بئینیمیزه گلیر. ایدئولوژیدن و ایدئولوژی سؤزوندن بئله قاچماقداییق. بیرحالدا کی میللی قورتولوش حرکتیمیزین اؤزونه اؤزگو(مخصوص) ایدئولوژیسی اولور.  ناسیونالیزم اؤزو ایدئولوژی دیر و ایستیعمار آلتیندان چیخماق ایسته ین میللت لرین ناسیونالیزمی قورتاریجی (رهایی بخش) ، انقلابی، رادیکال، و سیاسی ناسیونالیزمدیر. اصلینده ایسه ناسیونالیزم، کمونیزم و ایسلامچیلیقدان فرقلی اولاراق، اینسانلاری دار بیر یولاقدا یورومه یه حؤکم ائدن ایدئولوژی دئییل. ناسیونالیزم سییال و آخیجی بیر ایدئولوژیدیر. ناسیونالیزم ایدئولوژیسی میللتلرین دوروملاریندان آسیلی اولاراق، ماهییتی دییشن بیر ایدئولوژی دیر. حاکیم میللتین ناسیونالیزمی ایله محکوم میللتین و آزاد میللتین ناسیونالیزمی  فرقلیدیر. ایدئولوژی ایده آلار، ده یرلر و آچیق قضاوت لر سیستئمیدیر.  بو ایده آ سیستمی بیر قورومو-توپلومو آماجلایاراق ، او توپلومون کیم اولدوغون آچیقلاییر، هوییتین بللی ائدیر، باشقالاری ایله فرقلرینی اورتایا قویور، ایناندیغی ده یرلردن ایلهام آلاراق او توپلومون تاریخی آکسیونونا (ائیلم ، کنش) جهت وئریر. ایدئولوژی آماجلادیغی توپلوما دئییر کی سیز کیمسیز، کیملرین واسیطه سیله ایستیعمار اولورسوز، نییه گئری قالیبسیز، نییه بوگونکو دوروم دییشمه لی و یا ساخلانیلمالی دیر. ایدئولوژی آماجلادیغی قوروپون منفعتلرینی تعریفله ییر. او منفعتلره چاتماق اوچون، هانسی ایشلرین گؤرولمه سی حاقدا یوللار گؤستریر.  ایدئولوژی «بیز» دئییلن بیر اولقونو (پدیده نی) یارادیر.  «بیز» ایدئولوژیدن آسیلی اولاراق بیر ایجتماعی طبقه (کسیم، قاتمان)، جینس، بیر میللت و یا بوتون بشرییت اولابیلر. بیر میللتی آماجلایان ایدئولوژی میللی ایدئولوژیدیر. حاکیم میللتین میللی ایدئولوژیسی اونون اوستونلویونو توجیه ائدیر. اونلارین حاکیم اولماسینا حاق قازاندیریر. بو ایدئولوژی، مارکس دئدییی کیمی محکوم طبقه لره افیون کیمی دیر.  محکوم طبقه نی اویودور. محکوم میللتی اویوشتورور. محکوم طبقه نین و یا میللتین اویانماسی و یا بیلینجلنمه سی ایسه یئنه ده ایدئولوژی نین آراجیلیغی ایله اولور.  میللی و یا طبقاتی اویانیش اؤز اؤزونه یارانمیر. میللی اویانیش دا، یئنی بیر ایدئولوژینی یایان نخبه لرین واسیطه سیله یارانیر. یئنی ایدئولوژی محکوم میللت اوچون «ایستیعمارا قارشی میللی ایدئولوژی» دیر. بو ایدئولوژی اسیر، آسیمیله اولماغا دوغرو گئدن میللتده هوییت یارادیر. بو ایدئولوژی اسیر میللتین دورومونو آچیقلاییر، دوشمنلرینی تانیدیر، ایناندیغی ده یرلر اساسیندا گله جه یین نئجه اولماسی حاقدا تصوور یارادیر، او میللتین آرزولارینی دیله گتیریر، سورونلارینین و دردلرینین قایناغینی بللی ائدیر. او میللتی حرکت ائتمه یه تحریک ائدیر. میللی قورتولوش ایدئولوژیسی اسیر میللتین چیخیش یولونو گؤستریر، قورتولوشون، آزادلیغین ده یرینی اوزه گتیریر، آزادلیق اوغروندا اؤلمه یی اسیر یاشاماقدان اوستون گؤستریر و …

میللی ایدئولوژی میللی منفعته دایانان بیر ایدئولوژیدیر. اونا گؤره ده سیاسی قرارلاردا تصمیم توتانلارین ال آیاغین باغلایان ایدئولوژی دئییل. اؤرنک اوچون ، بیزیم میللی ایدئولوژی میزه اساسن ، بوگونکو دوشمنلریمیزدن بیری ائرمنستان دؤلتیدیر. آنجاق میللی ایدئولوژی بیزه دئمیر کی ، سیز آزربایجان پرئزیدنتی اولاراق ارمنیستان پرزیدنتی ایله گؤروشمه مه لیسینیز.  میللی ایدئولوژی بو گؤروشده میللی منفعتلریمیزی  قوروماغا چاغیریر بیزی. میللی ایدئولوژیمیز اساسیندا بیز توکچویوک و تورک میللتین سئویریک. آنجاق بو او دئمک دئییل کی ، غیری تورکلری سئومک اولماز. بیز بشرییته خیدمت ائدن هر کسی سئویریک. ائرمنی یا فارس اولسا بئله.

ماراقلیدیر کی  «بیزیم حرکتیمیز ایدئولوژیک دئییل» دئینلر اؤزلری ایدئولوژیک داورانیرلار. یازارلاریمیزین ایچینده بو شعاری وئرنلرین یازیلارینی اوخوساق ، بونو آچیق آیدین گؤرمک اولار. بیز میللی اویانیش آماجی ایله میللتیمیزه  دیلیمیزین آرادان گئتمه سینی اویاریریق. میللت دیلین ده یرینی بیلمه سه ، اونون آرادان گئتمه سینین ندن قایغیسین چکمه لیدیر؟ بیز اؤنجه آنا دیلین ده یرلی اولدوغونو، کولتوروموزون ده یرینی، تاریخیمیزین شانلی تاریخ اولدوغونو ثابیت ائتمه یه چالیشیریق. سونرا اونون قورونماسی اوچون میللتی  حرکته کئچمه یه چاغیریریق. تورپاغین قوتساللیغین بیر میللت بیلمه سه ، بیر قارینج تورپاق اوچون ندن یوز مینلر شهید گئتمه لیدیر؟  دوزدور کی بو ده یرلرین هامیسینین آرخاسیندا منطیق ده وار، آنجاق منطق اؤزلویونده بیر میللتی حرکته کئچیرنمز. آرخاسیندا منطق اولان بیر ایدیا اؤنجه ده یر سوییه سینه قالخمالی و سونرا انگیزه یه (دورتویه) چئوریلمه لیدیر. یوخسا یالین و یاوان بیر منطیق حرکتیمیزه یالنیز پاسیولیک آشیلایاجاق.

گئرچکدن قاچیش پسیکولوژیسی ایستیعمارین یاراتدیغی اؤزللیکدیر. بو پسیکولوژی اوجوندان میللی مفکوره میزی گلیشتیرمه یه ایمکان قالمیر. گرکمز گؤرونن بیر یاراتیغین کامیللشمه سی نه یه لازیمدیر؟!! اونا گؤره ده بو گونکو ایران حاکمییتی بو بوشلوقدان یارارلاناراق ، ایدئولوژیمیزی جیللیزلاشدیرماغا (لوث ائتمه یه) چالیشیر. قاپیسی –پنجره سی اولمایان بیر یئره یوموشاق حرکتلرله ، ایسته دییین دولدوروب، ایسته دییین گؤتورمه یه چالیشیر.  ایسته دیییی ده یری آبارتیب، ایستمه دییین باسدیرماغا چالیشان حاکمییتین ، بیز ایسه بیلمه دن آراجلاری اولوروق.

گئرچکدن قاچیش تکجه ایدئولوژییه محدود اولمور (سینیرلانمیر). میللی حرکتیمیزین گوج توپارلاماسینا (بسیج قوا) گرکن، قالان عنصرلردن ده قاچانلاریمیز وار. حرکتیمیزده تشکیلاتدان قاچیش ، تشکیلاتین ضرورتینی دانماق بیر زامانلار چوخ گوندمده ایدی. تشکیلاتلاریمیزا قارشی دانیشماق پرئستیژه چئوریلمیشدی، دئموکراسی شعارینی هامیدان آرتیق وئرن یولداشلاریمیز «بیز موستقیلیک، هئچ تشکیلاتا باغلی دئییلیک، … » سؤزلری ایله گوونیردیلر.

دئموکراسنین اساس گرکلریندن اولان تشکیلاتین ضرورتینی دانان کیمسه نین بو منطیقینی، یالنیز «ایستیعمار پسیکولوژیسی ایله» یوزماق اولار.

توپلوسال (جمعی) بیر هدفه اولاشماغا گرکن سازمانین گرکلی لییینی دانمانی، یالنیز «گئرچکدن قاچیش» اؤزللییی ایله آچیقلاماق مومکوندور. یوخسا ایجتماعی-سیاسی علملر اوزره ان ایلکین ساوادی اولان کیمسه ، میللی قورتولوش حرکتینده ایدئولوژینین ، لیدرین و تشکیلاتین اؤنمین کسین بیلمه لی دیر.

ایستیعمارا قارشی حرکتلرده لیدئرلرین رولو دانیلمازدیر. آمئریکانین ایستیعمارا قارشی حرکتینده  «واشنگتن» ون شخصییتی افسانوی قهرمان کیمی ده یرله نیر. باشقا میللی قورتولوش حرکتلرینده ده لیدئرلرین تاریخی و تعیین ائدیجی رولون گؤرمک اولار.  کولمبیا دا «بولیوار» ،  هیندوستان دا «گاندی» تونس ده «بورقییه» ، ایندونئزیادا «سوکارنو» ، کوبادا «چه گووارا» ، و «فیدل کاسترو» ، تورکییه ده «آتاتورک» و قوزئی آزربایجان دا «ائلچی بی» کیمی لیدئرلرین تاریخی و تعیین ائدیجی روللاری کیمسه یه گیزلی دئییل.

گئرچکدن قاچیش اؤزللییی بورادا اؤزونو گؤستریر. اؤلکه میزده و دونیادا انقلابدان دوغان دیکتاتور رئژیملر گؤزوموزو قورخودوب. ایچینده یاشادیغیمیز ولایت فقیه رئژیمی، رهبره-لیدئره دایاناراق مین لر اینسانین قانین تؤکوب، اؤلکه ده آزادلیق لاری بوغوب، … بو اولایلار بیزده رهبر و لیدئر سؤزونه حساسیت  یارادیب. حاکمییتین تخریباتلاری بیر یانا ، اؤزوموزدن اولانلارین دا میللی لیدئر دوقتور چؤهرقانلی بی ه قارشی تخریباتلارینین اوجو بوجاغی  یوخدور. چوخ آجی بیر اولای دیر کی ، ایران حاکمییتی ایله بو قونودا بیر جبهه ده دایانان یولداشلاریمیز وار. میللتچی لییینده شوبهه ائتمه دیییم بیر سیرا یولداشلارین، بئله داورانیشینی نئجه یوزماق اولار؟! دییه سن گؤرونن کنده بلدچی لازیم اولور هردن. بو یولداشلاریمیز دیلده «ایندی لیدئر زامانی دئییل» دئسه لرده ،حسساس آنلاردا حاکمییت دن آیریلان و میللتچی اولماماقلارینا کیمسه نین شوبهه سی اولمایان شخص لرین اطرافینا ییغیشیرلار. ایران حاکمییتیندن تام قوپمایان پوپولیست شخص لرین یانلیسی (سمپاتی) اولاراق باشقا میللتچیلرله قارشی قارشییا چیخیرلار.

شخصییتلر دوشونجه لرین و آخینلارین (جریان لارین) سیمگه سینه چئوریلیرلر. بو گئرچه یی دانماقلا ، حرکتین بو اساسدا احتیاجی اورتادان قالخمیر. یارانان بو بوشلوق حاکمییت اوچون بیر فورصت  یارادیر. ایراندا اورتا طبقه نین باشینا کئچن، حاکمییتدن قوپان شخص لر، بیزیم اوچون بؤیوک درس اولمالیدیرلار.  بونو هم خاتمی زامانیندا گؤردوک ، همده ایندیکی یاشیل حرکتده. ایران اوپوزیسیونو و اؤزللیکله اورتا طبقه نین نخبه لری ده ولایت فقیه سیستئمینه قارشی موباریزه آپاریر.آنجاق ولایت فقیه ایله موباریزه آپارماقلارس، لیدئرلیک اصلینی دانماق آنلامیندا دئییل. اونلارین «یا حسین میر حسین «شعاری بونون آچیق گؤسترگه سیدیر(حاکمیتدن آیریلانلارین یئنی اورتا طبقه نین باشینا کئچمه سی). بیز قیراقدان دوروب نه قدر دئسک ده کی، موسوی و کروبی بو حرکتین رهبرلری دئییل لر،  بو گئرچک آرادان گئتمه یه جک. ساده جه گئرچه یه گؤزوموزو یوموروق. بو گئرچکدن قاچماقلا ، گله جک ده ایرانداکی اورتا طبقه نین حرکتی کیمی حاکمیت دن آیریلان و یا آیریلمایان لار حرکتیمیزین رهبرلیک قونومونا کئچه جکلر.

بایراق قونوسو ایسه لیدئر قونوسو کیمیدیر.  بیر زامان میللی لیدئر طرفیندن گونئی آذرباجانا بایراق سونولاندا، «بیزه بایراق لازیم دئییل» دئینلر چوخودور. میللی بایراغیمیزا » رنگلی پارچا-تکه پارچۀ رنگی» دئیه نلرین بو گئرچه یی دانماسی، بایراق ضرورتین آرادان قالدیرمادی. سونرالار چئشیتلی بایراقلار حرکته تقدیم اولدو. داها سونرالار ایسه بایراقدان قاچانلار گئرچکدن رنگلی پارچایا اوز گتیردیلر. تیراختور تیمی نین رنگینی و بایراغینی حرکتین بایراغی کیمی و حرکتین رنگی کیمی تقدیم ائتدیلر! «اکبر اعلمی» نی رهبر کیمی، جسارت سیمگه سی کیمی تقدیم ائتمک و تیراختور بایراغینی حرکتین بایراغی آدلاندیرماق، گئرچکدن قاچیش پسیخولوژیسینین گتیردییی نتیجه دیر.

ایستیعمار آلتیندا یاشایان میللتلرین و اونون میللی حرکتچیلرینین باشقا دوغال اؤزللیک لریندن بیری ده تپکیسل لیکدیر. آردیجیل تحقیر اولونان میللتده حیقارت عقده سی (آشاغی لیق دویونجه سی)،  اؤزگوونجین (اعتماد به نفس) اولماماسی، یارادیجیلیغین اولماماسی و باشقاسی نین مقللیدی اولماق دوغال بیر اؤزللیکدیر. بو اؤزللیکلر میللی حرکتده فعال و یارادیجی حرکت لردن داها چوخ ،  تپکیسل (واکنشی) حرکتلرین اورتایا چیخماسینا ندن اولور. هابئله بؤیوک دالغالارین ، آغیر شوکلارین و ضربه لرین قاباغیندا مستأصل اولماق (درمانده اولماق-کیریک قالماق) بو حرکتلرده گؤرونن و بیلینن اؤزللیکلردیر. میللی حرکتیمیز حاکمییت قارشیسیندا ایندییه دک چوخلو یارادیجیلیق و یئنیلیکلری اولسادا، تپکیسللیکدن ده قاچانمامیشدیر. اولاسی بؤیوک شوکلارین و چئوره میزده کی گوجلو دالغالارین قارشیسیندا، دوغرو دوزگون یولوموزدا دایانمادان یورومک اوچون حرکتیمیزین ماهییتی و اونون اؤزللیکلرینی بیلمه ییمیز گرکلیدیر. گوجلو، یارادیجی و گرچکچی بیر حرکت اولوشتورماساق ، استیصال و تپکیسللیک بورولقانیندا یا چئوره میزه دولاناجاییق، یا دا گوجلو دالغالارلا ایستمه دیییمیزساحیللره (قییی لارا) توللاناجاییق.

یئنی ایجتماعی حرکتلر و میللی حرکتیمیز

ایجتماعی قوروملارین ایستک و احتیاجلارینین اؤدنمه سی و مودافیعه اولونماسیندا رسمی اورقانلارین یئترسیز اولدوغو زامانلار، یئنی ایجتماعی حرکتلر اورتایا چیخیر. رسمی اورقانلار اؤز گؤرولرینی دوزگون یئرینه یئتیرمه دییی زامان اورتایا چیخان بو حرکتلر بیر سیرا اؤزللیکلرینه گؤره کلاسیک حرکت لردن فرقلنیرلر. 1960-جی ایللردن قوزئی آمئریکا و باتی آوروپادان باش قالدیران بو ایجتماعی حرکتلر چوخ سایلی ، متنوع و گئنیش حرکت لردیلر. اؤیرنجی حرکتلری، بشر حاقلارینی قوروماق اوزره یارانان حرکتلر، قادین حقوقونو قورویان حرکتلر(فمینیزم)، یاشام چئوره سین قورویان حرکتلر(محیط زیست)، باریش حرکتی، ایرقچیلیغا قارشی حرکتلر،  اوشاقلارین حقوقونو قورویان حرکت، نوکلیئر سیلاحلارینین اوره تیلیب قوللانیلماسینا قارشی حرکت و … کیمی چوخ سایلی یئنی ایجتماعی حرکتلری چاغداش دونیامیزدا گؤرمک اولار.

یئنی ایجتماعی حرکتلرین اؤزللیکلری ایله تانیش اولماق و میللی حرکتیمیزی بو آچیدان دیرلندیرمک یارارلی اولاجاق.  اونا گؤره کی سون زامانلار میللی حرکتیمیزین ماهییتی ایله باغلی بیر سیرا چلیشکیلی (متضاد) دوشونجه لره تانیق (شاهید) اولوروق. میللتیمیزین یاشادیغی ایستیعمار دوروموندان قایناقلانان بو متضاد فیکیرلرین اورتایا گلمه سی دوغال گؤرونو. «ایستیعمار پسیکولوژیسی » نین گتیردییی نوقطه لردن بیری ده بورادا اؤزونو گؤستریر. یوخاریدا وورقولادیغیم کیمی ، ایستیعمار آلتیندا یاشایان میللت و اونون میللی حرکتینین ، بؤیوک دالغالارین تأثیری آلتینا دوشمه سی و بؤیوک دالغالارلا یئریندن اویناماسی چوخ گؤرونن اولایدیر. هابئله حاکیم میللتین و یا باشقا آزاد میللتلرین دوروملارینین دوغوردوغو احتیاجلار، اسیر میللتین عاجیل احتیاجی یئرینه یئرله شیرلر. بئله وارداتی (گتیرمه) احتیاجلارین، حرکتین عاجیل ایسته یی کیمی ده یرلنمه سی، او حرکتی اؤز تاریخی و ضروری احتیاجینی اؤده مه دن گئری قویاجاق. تاریخی گلیشمه سینده قوپوقلوق یارانان اسیر میللتین ، زنگین و آزاد میللتلرین دالینجا سوروکلنمه سی، اونون اصیل و دوغما حرکتی اولابیلمز. اؤزگه یه حیرانلیق دان دوغان ، باغلی لیقدان دوغان بو داورانیش ،بیر حرکتی اصیل و دوغرو دوزگون یولوندان جایدیرا بیلر. بو جایدیرما ، زنگین و آزاد میللتلرین حرکتلرینین جاذیبه سیندن دوغدوغونا گؤره ، چوخ یوموشاق و گؤزه گؤرونمز قدر اینجه اینحیراف اولور. آنجاق بو اینجه اینحیرافلار، یاراتدیغی زاویه ایله اصیل یولدان گئت گئده اوزاقلاشدیریر او حرکتی. اونا گؤره ده حرکتین ماهییتی حاقدا ایرلی سورولن یئنی دوشونجه لر، چوخ تیتیزلیکله (حساسیت له) اینجه لنمه لیدیر. حرکتیمیزی تام اولاراق یئنی ایجتماعی حرکت کیمی دیرلندیریریکسه ، دئمه لی اونا گرکن عنصرلر (اؤیه لر) ده فرقلی اولاجاق. بورادا یئنی ایجتماعی حرکتلرین اؤزللیکلری و اونلارا گرکن عونصورلاری اؤزتله مک (خلاصه ائتمک) یئرسیز دئییلدیر. بو عنصرلاری و اؤزللیک لری گؤزدن کئچیره رک، میللتیمیزین دورومو و میللی حرکتیمیزین ماهییتی حاقدا دوشونمه ییمیز گرکلیدیر.

یئنی ایجتماعی حرکتلرین اؤزللیک لری

  • کلاسک ایجتماعی حرکتلر، صنعتی (industrial) اؤلکه لرده باش وئریرسه ، یئنی ایجتماعی حرکتلر پساصنعتی (post industrial) اؤلکه لرین پدیده سی دیر. (اولقوسودور).

میللی قورتولوش حرکتی ایسه اسیر و گئری قالمیش بیر میللتین حرکتی دیر.

  • کلاسیک ایجتماعی حرکتلردن فرقلی اولاراق، یئنی ایجتماعی حرکتلرین هدف لری سیاسی گوج الده ائتمک و یا سیاسی گوجده پای قازانماق دئییلدی. اونلارین بیر سیرا حرکت لری سیاستله ایلگیلی اولسادا، دؤولت لرین سیاستینه اعتراض اولسادا، ماهییت لری سیاسی دئییل.

میللی قورتولوش حرکتینین هدفلرینین باشیندا، سیاسی باخیمدان حاکیم میللتدن قورتارماقدیر. سیاسی گوجو میللت اولاراق الده ائتمک دیر. دئمکده میللی حرکتین ماهییتینین بیر بویوتو سیاسی اولماسی دیر

  • یئنی ایجتماعی حرکتلرین هدفلریندن بیری کولتور و مدنی توپلومو دؤولت لرین سیاستلری قاباغیندا قوروماقدیر.

بو اؤزللیک آچیسیندان میللی حرکتده یئنی ایجتماعی حرکتلرله اوخشارلیق گؤرونور. میللی حرکتیمیزین هدفلریندن بیری میللی وارلیغیمیزین عنصرلارینی قورویوب ساخلاماقدیر.

  • یئنی ایجتماعی حرکتلرین موباریزه آلانی توپلوم (جامعه) و اونا حاکیم اولان کلاسیک و سننتی (گله نک سل)  ایلیشکیلردیر(رابیطه لردیر). بو موباریزه ده تکجه دؤولتین سیاست لرین دییشمک هدف دئییل. بوتون ایجتماعی ایلیشکیلر، قوروملار و اؤزل یاشام ایلیشکیلری بئله،  بو حرکتلرین هدفینده دیر.

میللی حرکتیمییزده تکجه دؤولتین سیاست لری دئییل، توپلوم دا دا بیر سیرا ده یرلری دییشمک سؤز قونوسودور. هم اؤز میللتیمیز و هم حاکیم میللتین باخیشلاریندا دییشیم یاراتماق، حرکتین هدفلریندندیر. آسیمیله اولموش بیر میللت ده ایستیعمارین یوکله دییی ده یر لر حاکیم دیر. بو ده یرلرله میللتیمیزین دوغما ده یرلرینی دییشمک حرکتیمیزین هدفلریندندیر.

  • یئنی ایجتماعی حرکتلرین موباریزه لری نیمادلار، سیمگه لر، معنالار (آنلاملار) و یاشام طرزی (بیچیمی) اوزره دیر.

حرکتیمیزده ده حاکیم کسیلن نیمادلاری، سیمگه لری دییشتیرمک ایستکلری وار. سیمبولیک گونلریمیز، سیمبولیک شخصییت لریمیز، توتئملریمیز، بایراغیمیز و … فارس حاکمییتی طرفیندن تعیین ائدیلن لردن فرقلنمه کده دیر.

  • بو حرکتلرده، اورتاق هدفلر و معنالارلا جمعی (توپلوسال) هوییت یارانیر. طبیعی کی هدفلره اولاشدیقدان سونرا و یئنی هدفلر اورتایا چیخدیغی زامان یئنی هوییتلرده یارانیر بو حرکتلرده. سییال هوییت یئنی ایجتماعی حرکتلرین اؤزللی ییدیر.

میللی حرکتیمیزده ایسه ثابیت و دییشمز بیر میللی هوییت وار. باشقا ویئنی هوییتلرین یارانماسی میللی کیملیییمیزی آرادان آپارابیلمز.

  • یئنی ایجتماعی حرکتلر کلاسیک حرکتلردن فرقلی اولاراق، ایدئولوژیک دئییللر. یاشامین بوتون ساحه لرینه و سورونلارینا نوسخه یازمیرلار. اونلارین محدود هدفلری، پیلانلاری و ایستکلری وار.

میللی حرکتیمیز ایسه میللی مفکوره یه مالیک و میللی ایدئولوژی دن یارانان بیر حرکت دیر. البتته میللی ایدئولوژی مارکسیسم و یا دینی ایدئولوژی کیمی یاشامین بوتون سورونلارینا جاواب وئرمک قونوموندا دئییل. آنجاق بو او دئمک دئییل کی میللی حرکتیمیز ایدئولوژی سیز بیر حرکتدیر. بو حاقدا یوخاریدا آچیقلاما وئریدیییم اوچون تکرار یازماغا گرک یوخدور.

  • یئنی ایجتماعی حرکتلرین هدفی باخیشلارین ، اؤنری لرین و اینتقادلارین (ائلشتیری لرین) سرگی لمکدیر. آنجاق کلاسیک حرکتلر ساده جه فیکیرلرینی نوماییش ائتمکله کیفایت لنمیر، اؤز آکسیونوندان قازانج گؤتورمک ده ایسته ییر.

میللی حرکتیمیز یالنیز ایستکلرین نوماییش ائتدیرمکله اؤز ایده آللارینا چاتمانماز. ایستکلریمیزی سر گیله ییریکسه ، اونون میللی قورتولوشوموزدا ائده جه یی تأثیر سؤز قونوسودور. بیزه انرژی وئره جک، حرکتیمیزه آنلام وئرجک، چوخ عاجیل احتیاجلاریمیز وار.

  • یئنی ایجتماعی حرکتلرین چالیشمالاری هدفمندلیک دن (هدف یؤنلولوکدن) داها چوخ سیمبولیک دیر.

میللی حرکتیمیزده ایسه سیمبولیک فعالیت لر میللی هدفلریمیز اوغروندا یاپیلماقدادیر. بئله ده اولمالیدیر.

  • یئنی ایجتماعی حرکتلرین سازمانی (اؤرگوتسل) فورمالاری یالنیز هدفلرینه چاتماق اوچون دئییل. بو حرکت لر و اونلارین قورولوش فورمالاری اؤزلویونده هدف ساییلیرلار.

بو اؤزللیک سرمایه دار قادینلاری ایله کاسیب قادینلارین دردلرینین فرقلی اولدوغون آندیریر نه ایسه. آزربایجانین یوخسول کندلرینده گئجه گوندوز ایشلمکدن بئل  بوخونو بوکولن یازیق قادینلاریمیزین دردلری ایله، تهرانین یوخاری بؤلگه لرینده ایشسیزلیکدن داریخان و یاشاملارینا معنا آختاران قادینلارین فرقی گؤز اؤنونه گلیر. البته بو او دئمک دئییل کی اونلارین دردلریده درد  دئییل، آنجاق کاش بیزیم میللتیمیزینده اونلارا تای دردی اولایدی. بیزده اؤزوموزدن باش آییرد ائدیب، بشرییتین دردینه دوشونیدیک. بیزده یاشام چئوره سینی قوروماغا دوشونیدیک، بیزده کوپئنهاگدا گئدن کونفرانسین قایغیسینا قالایدیق، یئر کوره سینین گئت گئده ایستیلنمه سی بیزی ده دوشوندوریدی. نه یازیق کی باشیمیزی قالدیرماغا ، عاجیل احتیاجلار آمان وئرمیر. کیم نه بیلیر، بلکه بیر گون بیزیم ده میللتین بئله قایغیلاری اولاجاق.

  • یئنی ایجتماعی حرکتلرده معنا پیامدیر، ساودیر. حرکتین فورماسیدا، تاکتیکلری ده مئساژ مئرمکده دیر.

بیزیم میللی حرکتیمیزین معناسی یالنیز ساو (پیام) اولابیلمز. آنجاق حرکتیمیزین فورماسی ، تاکتیکلریمیز و … هامیسیندا بیر مئساژین اولماسی تأثیرلیدیر. بو ساو هم میللتیمیزه ، هم قونشو و حاکیم میللته وه ده دونیا میللتلرینه و دؤولتلرینه اولمالیدیر. بیزافکار عمومینی( قامواویونو)  الده ائتمه لیییک. بونون ایسه سیمبولیک ائیلملر، مئساژ وئرن و ساو داشییان حرکتلر یاپماق ان قیسا یولدور.

  • یئنی ایجتماعی حرکتلر اؤزل بیر اولکونون (آرمانین ) و اوتوپییانین (آرمانشهر)دالینجا دئییللر.

میللی حرکتیمیز ایسه بوگونکو شوونیست ایستیعمار سیستئمین داغیتماق و یئنی بیر سیستم قورماق ایسته ییر. یئنی سیستمین نئجه اولماسی هر کسی دوشوندورن بیر سورودور. بوگونلرده 21 آذر دؤرلتچیلیک گونوموز ایله باغلی آمئستردامدا کئچیریلن دیالوق کنفرانسی نین بیلدیریسی (بیانیه سی) و کستیرمه سی (قطعنامه سی) بونون آچیق ثبوتودور. آیری آیری تشکیلاتلاریمیزین گله جک آزربایجانا پیلانلاری اولماغی بیر یانا، نئچه تشکیلاتین بیر آرایا گلدییینده ده گله جک آزربایجانین نئجه اولاجاغی حاقدا اؤنرمه لر وئرمه لری گؤستریر کی ، بیز اوتوپییا دالینجا اولماساقدا ان آزی بی سیرا اولکولریمیز وار. گله جکده او اولکولرین اویقولانماسینی ایسته ییریک.

  • یئنی ایجتماعی حرکتلرین اؤرگوتلری (سازمانلاری) کیچیک، داغینیق و غیری متمرکزدیر. بوتونلوکده ایسه بو حرکتلرین یاپیسی (ساختاری) شبکه و تور بیچیمینده دیر. بو اؤزللیکلر یئنی ایجتماعی حرکتلرین ماهییتی و هدفلری ایله تام  اویغوندور. شبکه اونلارین کلی (بوتون سل) یاپیسی دیر. بو استراکتور (ساختار) بیلگیلرین تئز یاییلماسیندا و اویوم ساغلاماقدا (هماهنگی) ، چوخ اؤنملی رول اویناییر. یئنی تئکنولوژینین یاراتدیغی ایمکانلار، باشدا اینترنت، و تلویزیا اولماقلا بو شبکه لرین یارانماسیندا اؤنملی رول اویناییر. البته داغینلیق و غیری متمرکزلیک (اوداقلانماماق) نتیجه سینده بو حرکتلرین گئنل و کلی استراتژیلری و پیلانلاری اولمور. بو ندنله ده اونلار باشقا قروپلارین و اؤزللیکله بؤیوک گوجلرین استراتژیلری آرخاسینجا گئتمه یه یئتنکلیدیرلر. بؤیوک گوجلرین ایسته یی و ماراقلاری اساسیندا یارانان رنگلی اینقلابلاردا، یئنی ایجتماعی حرکتلرین محمل رول داشیماسی بونون بیر ثبوتودور. (گؤسترگه سیدیر).

میللی حرکتیمیزین اساسی گرکن احتیاجلاریندان بیری تشکیلات دیر. بو عنصر هم ایندی، هم ده گله جک دئموکراتیک اؤلکه میز اوچون دانیلماز فاکتوردور. یئنی ایجتماعی حرکتلرین وارلیغی ، رسمی تشکیلات و پارتییالارین گرک اولمادیغینی گؤسترمیر. رسمی پارتیالارین یاپامادیغی گؤرولری، بو حرکتلر اوستله نیرلر. آمئریکادا و باتی آوروپادا داها چوخ گؤرونن یئنی ایجتماعی حرکتلر، او اؤلکه لرده پارتیالارین و متمرکز تشکیلاتلارین وارلیغینی آرادان آپارماییب. متمرکز تشکیلات ایسه یالنیز هرمی(هیرارچیک) تشکیلاتلار آنلامیندا دئییل. بوگون ایقتیصادی و سیاسی اؤرگوتلرین هدف، دوروم ، چئوره، …دن آسیلی اولاراق چئشیتلی فورمالاردا متمرکز اولما (اوداقلانما) ساختاری وار. بوگون میللی هدفلریمیز یؤنونده ایچریده و دیشاریدا چئشیتلی یوللارلا اؤرگوتلنه بیله ریک. ایجتماعی شبکه لر و مجازی شبکه لر بیزیم اؤرگوتلنمه و موبایلیزاسیون آراجلاریمیزین یالنیز بیری اولابیلر. بیز بو شبکه لردن یئترینجه ایستیفاده ائتمه لیییک. آنجاق شبکه لرده ایلیشیب قالماقلا ، مرکزلشمه مکله بیر سیرا هدفلریمیزه چاتساقدا ، اساس و آنا هدفیمیزه چاتماغیمیزی یئنه قومار اویونونا باغلایاجاییق. گئنل و کلان استراتژیسی اولمایان داغینیق شبکه لرله حرکت ائدن یئنی ایجتماعی حرکتلر کیمی، باشقالارینین استراتژیسینه آراج اولماغا حاققیمیز یوخدور. بیزیم گوجلو اؤرگوتلریمیز اولمالیدیر و گوجلو جبهه اولوشتورمالیییق. یوخسا بیزی ایسته مه دییمیز جبهه لرده ایسته مه دیییمیز قووه لرله بیرلشدیره جکلر.

  • یئنی ایجتماعی حرکتلرین اؤزللیک لریندن بیری ده ، بو حرکت لرده لیدر و اؤنده رین اولماماسی دیر. بو حرکتلرین ماهییتی، هدفلری و چالیشدیقلاری شراییط، بئله بیر عنصرون یارانماسینا نه شراییط یارادیر، نه ایمکان ساغلاییر و نه ده گرک دویورور.

میللی حرکتیمیزده ایسه ، هدفلریمیز و یاشادیغیمیز فضا (اورتام) بو عنصرون اولماسینین حیاتی (یاشامسال) اولدوغونو گؤستریر. بیز بؤلگه میزده کی یئنی ایجتماعی حرکتلر و سیویل توپلوملار کیمی، سئچکیلر زامانی هانسی سا آدایی مووقتی لیدر گؤروب، باشقاسینین هدفی دوغرولتوسوندا اونون دالینا دوشنمه ریک. سئچکی زامانی بیر لیدئر و یؤنتمن وارلیغی گرکیرسه ، او آدای باشقالارینین بیزه یوکله دییی لیدئر یوخ، اؤز آداییمیز اولمالیدیر. البتته یئنه ده گرچکدن قاچیش پسیکولوژی سینین اسیری اولاراق بو گرچه یی دانماقدا ایصرارلی اولساق ، او اولار باشقا مسئله!!

رنگلی اینقلابلار و گونئی آزربایجان میللی حرکتی

«مخملی اینقلاب-velvet revolution» دئییمی بیرینجی دؤنه اولاراق چکوسلواکیانین آنتی کمونیزم حرکتی نین لیدئری «واسلاو هاوئل»  طرفیندن 1989-جو ایلده چکوسلوواکیا خالقی نین حرکتینه ایشله نیب. چکسلواکییا خاقینین گئنیش حرکتی ایله قان تؤکولمه دن دیکتاتورلوغا سون قویولدوغو اوچون او حرکته مخمل (Kadife) اینقلابی دئییلدی.

دوغو آلمانیا دا برلین دووارینین اوچورولماسی و لهستانین کمونیزم حاکمییتیندن آزاد اولماسیندان سونرا، سیرا چکوسلوواکییا یا چاتمیشدیر. اؤنجه اؤیرنجیلره قارشی هجوما اعتراض و زیندانی لرین آزادلیغینی ایسته ین چکوسلوواکییا خالقی، 10 گون ایچینده حاکیم کمونیست پارتیاسین تسلیم اولماغا مجبور ائتدی. واسلاو هاوئل کئچیریلن سئچکی لرده پرئزیدنتلییه سئچیلدی. 1993-جو ایلده ایسه ایچری ایختلافلارا گؤره، آنلاشاراق چکوسلوواکیا ایکی اؤلکه یه بؤلوندو. چک و اسلواکی جمهورییتلری یاراندی.

داها سونرالار ایسه شرقی آوروپادا و کئچمیش شوروی دن آیریلان اؤلکه لرین بیر سیراسیندا شیددت قوللانمادان، قان تؤکولمه دن دؤولت دئییشیکلییی باش وئردی. گئنل اولاراق رنگلی اینقلابلار دئییلن بو دییشیکلیکلر، کوتله نین دینج اعتراضلاری و مدنی اطاعت سیزلییی واسیطه سی ایله گرچکله شیر.

بو رنگلی اینقلابلار ایندی یه دک ، صربیستاندا (2000-جی ایلده)، گورجوستان دا (2003-جو ایلده) اوکراینادا (2004-جو ایلده) و قیقیزستاندا (2005-جی ایلده) اوغورلا دؤولتلرین دییشمه سینه ندن اولوب. اؤزبکیستان و آغ روسیادا ایسه رنگلی اینقلابلار اوغورسوز اولدولار.

اؤلکه لرین هر بیرینده رنگلی اینقلابلار اؤزل آد آلیبلار: دینج انقلاب، لاله اینقلابی، روز  گولو (rose) اینقلابی، نارینجی اینقلاب، ماهنی اینقلابی، سیدیر اینقلابی، … .

گول و رنگ آدلارینی بو اولایلارا ایشلتمه نین ندنی ، بو حرکتلرده اؤزل بیر رنگ، گول، شارکی و … دان حاکمییته موخالیفتین سیمگه سی کیمی ایسیفاده اولونماسیدیر. (قوللانیلماسیدیر).

بو اینقلاب دئییلن اولایلارین بؤلگه میزده آردی آردینا دوزولمه سی (باشقا اؤلکه لر ایچینده لبنان، قیبریس، استونی و قوزئی آزربایجاندا دا رنگلی اینقلابلارین یانسیمالاری گؤروندو) هامینی ائتکی له دییی کیمی، میللی حرکتیمیزی ده ائتکی له میشدیر. اوکراینیانین سویوق قیشیندا مئیدانلاردان چکیلمه ین خالقی چوخلاری آلقیشلادی. چوخلاری هر آن سونوجو بکله ییب، بو اؤلکه دن سونرا سیرا کیمه چاتاجاغی حاقدا اؤنگؤرولر(پیش بینی) یاپدی. سیرا ایرانا چاتمامیش اؤزبکیستاندا رنگلی حرکت  باسدیریلدی… و خیال قیریقلیغی …

رنگلی اینقلابلارین ایراندا یاشایان آزادلیق سئور اینسانلارا چکیجی لییی، دوغالدیر. دئموکراسی یا گئدن بیر یول، میللتلرین آچیقجا و دینج قاتیلیمی، حاکمییتین اعتراضلاری باسدیرماغا سیلاحلی قووه لری قوللانماماسی و آز سوره ده نتیجه آلینماسی ایران کیمی توتالیتر و قان تؤکن بیر رئژیمده یاشایان بیریسینه چکیجی دیر. آنجاق میللی حرکت اولاراق تکجه بو گؤزل گؤرونتولره حئیران قالاراق، اونو تقلید  ائتمه ییمیز گرچکچی بیر حرکت دئییل. دالغالارا قاپیلاراق میللتیمیزین هانسی ساحیللره توللاندیغینی گؤرن میللتچی لریمیزین، بو دالغانین چکیجی لییینه اویوب اصیل دوغما و گرکلی یولوندان جایماغی تاریخدن درس آلماماغیمیزی گؤسترر. اونا گؤره ده تکجه رنگلی حرکتلرین جاذبه سی دئییل، اونلارین هر طرفلی اؤزللیکلری، ایران کیمی اؤلکه ده اویقولانابیلیرلییی  و میللی حرکتیمیزین ماهییتی بو مدل لردن نئجه یارارلاناجاغیمیزی گؤستره جک .

حرکتیمیزین ماهییتینی نظرده آلمادان، بئله بیر انقلابی مدل لری تام اولاراق یانسیلاماق، یوموشاقجا انحرافیمیزا گتیریب چیخاراجاق. میللی قازانجلاریمیزی و حرکتیمیزه گرکن اساس عنصرلاری گؤزده آلمادان ، اؤلکه میزده یاراناجاق رنگلی حرکتلرین دالینجا دوشمک بیزی یئنیدن باغلیلیق بورولغانینا سالاجاق. فیرلانیب، یئنه ده فارس شوونیزمینین قوجاغینا دوشه جه ییک.

رنگلی انقلابلارین اؤزللیکلری و یاشانان اؤلکه لرین شراییطی

یوروجو اولماسین دییه ، بو اؤلکه لرین شراییطین و موخالیفتین قوللاندیغی مئتودلاری یالنیز سیرالاماقلا یئتینیریک.

ü      رنگلی اینقلاب دئییلن اولقو (پدیده) یوخاری دایره لرده نخبه لرین یئر دییشیمی دیر. بو دییشیمده لیبرال دئموکراسی یالنیسی(طرفداری) اولان ایلیملی (میانه رو) اوپوزیسیون حاکیم قورومو قودرت دن دیشلاییر. حاکمییت دییشیمی سوییه سینده اولان بو اولایدا باتی یالنیسی اولان اوپوزسیون، دیکتاتور و فاسید آدلاندیردیغی رهبرلری قودرتدن سالیر.

ü      رنگلی اینقلابلارا»یوخاریدان اینقلاب» آدی وئریلسه ده ، اصلینده رئفورملا (اصلاح طلب لیک) اینقلاب آراسیندا بیر اولقودور. اونا گؤره کی حاکمییتی تمثیل ائدن بوتون ده یرلر و قوروملار یئرینده جه قالیر و یالنیز ایچری و دیشاری سیاستده بیر سیرا دییشیکلیک لر گؤرونور.

ü      حاکمییت دن ائندیریلن رهبرلر اؤز یاشاملارین سورور و یئنی دن حاکمییته قاتیلماق یولو اونلار اوچون باغلی دئییل.

ü      دییشیملردن اؤنجه ، اینقلاب لیدئرلری حاکمییت دایره لرینده یوخاری پوستلارا مالیک اولوبلار. (باخانلیق و …)

ü      رنگلی انقلابلارین چوخونلوغو سئچکی لرین نتیجه لرینه اعتیراضلا باشلاییر. موخالیفت چئشیتلی یوللارلا سئچکیلرده ساختاکارلیق اولدوغونو گؤستریب و بونونلادا حاکمییتی مشروعیتدن سالماغا چالیشیر.

ü      حاکمییت سئچکیلرین سونوجو اولان اعتراضلاری باستیرماق اوچون نیظامی قووه لردن ایستیفاده ائتمه ییب.

ü      بو اؤلکه لرده توتالیتر و موقتدیر بیر حاکمیت ایش اوستونده دیر.

ü      خاریجی اؤلکه لرین و اؤزللیکله آمئریکانین بو اؤلکه لرده حضورو وار و بو اؤلکه لرده کی نخبه لرله ایلیشکیلر قورموشلار.

ü      بو اؤلکه لرین میللت لری سئچکی قاباغی و سونراکی کامپانیالاردا گئنیش قاتیلیر و گئنل ده موخالیفت بیر آدایین اؤزرینده اوداقلانیر. (متمرکز اولور) بو آدای رنگلی اینقلابین لیدئری کیمی تقدیم اولونور.

ü      سئچکیلره اعتراض اولاراق کوتله مئیدانلارا گلیر، دینج و شیددتسیز اعتراضینی حاکمییتین تسلیم اولماسینا قدر سورور.

ü      موخالیفت و اعتراضچیلار اؤزل بیر رنگدن بیرلیک و ییغجاملیق یاراتماق اوچون ایستیفاده ائدیرلر. بو رنگ اونلارین حاکمییته اعتیراض و موخالیفتلرینین سیمگه سی دیر.

ü      بو اؤلکه لر گئنللیکده گلیشمه میش اؤلکه لردیر و حاکمییتده  روشوت ، ایقتصادی و اداری فساد چوخ یایقیندیر.

ü      بو اؤلکه لرده ایجتیماعی ، ائتنیک و مذهبی تضادلار وار.

ü      حاکمییتین توتالیتر اولماسینا باخمایاراق گؤرونورده اؤلکه باشچیلاری سئچکی یولو ایله سئچیلیرلر. بو ایسه گرکن ساختاری (یاپیسال) چلیشکینی اولوشتورور.

ü      یئنی ایجتماعی حرکتلر بیر محمل کیمی قوللانیلیر. سیویل توپلوم قوروملاری، ان.جی.او لار، بشرحاقلاری یانلیلاری، و… باشقا قوروملارین وارلیغی و اونلارلا خاریجی اؤلکه لرین ایلیشکیلری کوتله حرکتی یارانماسینین باشلانقیجی نی ساغلاییر.

ü      موخالیفت یئنی ارتباطات (ایله تیشیم) ایمکانلاریندان یئترینجه قوللانیر. تلویزیا کاناللاری، اینترنت، SMS و … .

ü      خاریجی اؤلکه لرین، باشدا آمئریکا اولماقلا بو حرکتلره مالی یاردیم  آییرماقلاری و بیر باشا موداخیله سی ایسه بللی اولان اؤزللیکلرین سیراسیندادیر.

گؤروندویو کیمی رنگلی انقلابلار(بویالی دئوریملر) سویوق ساواشدان سونرا باشلایان یئنی بیر اولقودور. بو اولقو سوسیولوژیده دییشیمله باغلی تانینمیش کلاسیک مدل لرین آلتیندا یئرلشمیر. کلاسیک دئوریملرده گؤرونن اساس اؤزللیکلردن ا ولان، حاکیم رئژیمین و سیستئمین دییشیمی ، ایجتماعی استراکتورلارین و ده یرلرین دییشیمی رنگلی انقلابلاردا گؤرونمور. بو اینقلابلار یالنیز حاکیم قورومو دییشیر، سیستم یئرینده دیر. (البته بو آرادا چکوسلوواکییا دئوریمینی ایستیثنا ائتمک لازیم دیر، او دئوریمده کمونیزم رئژیمی دموکراتیک بیر رئژیمه دییشیلدی و سونوندا ایکی موستقیل اؤلکه یاراندی، بورادا ایسه 2000-جی ایلدن بویانا رنگلی انقلابلار دئییلن اولقولار سؤز قونوسودور).

گونئی آزربایجان آچیسیندان رنگلی انقلابلار

گونئی آزربایجان میللی حرکتی آچیسیندان بئله بیر حرکتلره یاناشمادا ، اونلارین گؤرونن جاذبه لری دئییل، قورتولوش ساواشیمیزا وئره جک قازانجلاری سؤز قونوسو اولمالی دیر. رنگلی انقلابلارلا باغلی حرکتیمیزی دوشوندورن ایکی سئچنک (آلترناتیو) اولابیلر:

1-    ایران دئییلن اؤلکه نین گئنلینده و داها دوغروسو مرکزینده باش وئره بیلن رنگلی انقلاب:

رنگلی انقلابلاردا اساس و آپاریجی عامیللردن بیری خاریجی گوجلرین یاردیمی و ایشه قاتیلماسیدیر. یاشانان بو حرکتلرین هامیسیندا آمئریکانین بیر باشا رولو اولوب. پول و سرمایه یاتیرماق، تشکیلاتلاندیرماق، اؤیرتیم، سیاسی و معنوی حیمایت، کامواویونو عمومی رسانه لر (یئتیرگنلر) واسیطه سیله حاضیرلاماق و مئیدانا چکمک، حاکمیتلره باسقی یاپماق و اونلاری کوتله ایله دئموکراتیک داورانماغا قانیتلاماق، رنگلی انقلابلا حاکمییته گلن یئنی قورومو همن تانیماق و … آمئریکانین بو حرکتلرین یارانماسیندا و سونوج آلماسیندا نئجه رول داشیدیغینی گؤستریر.  اساس هدف ایسه آمئریکانین تعریف اولونموش میللی قازانجلاری دیر.

دئموکراسییانین یاییلماسی، اینسان حاقلارینین قورونماسی،و … هامیسی بو تعریفین ایچینده یئرله شیر. (البته آمئریکانین منافعی ایچینده یئرله شمه سی ، دئموکراسی و اینسان حاقلاری نین ده یریندن آزالتمیر، ترسینه دئموکراسی و اینسان حاقلارینین یاییلماسی بیزیم ده میلی منافعیمیز ایچینده یئرله شیر. یعنی هم اؤزلری دیه ر و ارزش ساییلیرلار بیزه، همده اونلارین یاییلماسی قازانجیمیردیر. آمئریکا میللتی کیمی).

ایرانا گلدیکده آمئریکانین ایکی اساس سئچه نه یی اولوب: حاکمییت ده آمئریکانین منافعینه گؤره داورانیش دییشیمی (تغییر در رفتار) و رئژیم دییشیمی.

ایللر بویو ایران حاکمییتینین داورانیش دییشیمی آمئریکانین گونده مینده اولوب. اصلاحاتچیلار قودرته گلدییی زامان ، دیش گرگینلییی آزالتماق سیاست لری آمئریکانین ایسته یینجه اولموش، گؤرونوردو. آنجاق حاکمییتین ایچینده کی ایکی لیک و افراطی (آشیری) قووه لرین اساس سؤز صاحیبی اولماسی اومودلری بوشا چیخارتدی. او زاماندان اؤزللیکله ایرانین نوکلوئر پیلانی اورتایا چیخدیقدان سونرا ، رئژیم دییشیمی آمئریکانین گونده مینه گلدی.  بؤلگه میزده رنگلی انقلابلارین باش وئردییی زامان، ایران حاکمییتینین آشیری – موحافیظه کار قانادی اؤنلم یاپماغی پیلانلادی و «سپاه پاسداران انقلاب اسلامی» حاکمییتی بوسبوتون اله آلماغا باشلادی. بئله لیکله رنگلی انقلابا گرکن اساس ائتکنلردن بیری آرادان گؤتورولدو. رنگلی انقلابلار باش وئرن اؤلکه لرده، حاکمییت اعتراضلاری باسدیرماق اوچون نیظامی قووه لردن ایستفاده ائتمه ییب، آنجاق ایراندا نیظامی قووه لر اؤزلری حاکمییته کئچیبلر!!

احمدی نژاد حاکمییتی هم خاریجده کی پوزولموش ایماژینی (تصویرینی ) ایچریده دولدورماق و ایچریده اینسجام یاراتماق اوچون ، هم ده رنگلی انقلابا گرکن گوتله حرکتینی اؤنلمه ک اوچون، پوپولیستی سیاست لری اؤن پیلانا چکدی. ایقتصادی و سیاسی باخیمدان تام پوپولیسم ایله حرکت ائدن احمدی نژاد دؤولتی ، آشاغا طبقه لری (قاتمانلاری) موبایلیزه ائتمه یه باشلادی (توپارلادی). شیددته و آشیری حرکتلره یئتنکلی اولان آشاغا طبقه نی ،ایلیملی اولان و دینجلییی سئون اورتا طبقه نین قاباغینا قویماغا حاضیرلادیلار. بئله لیکله اؤز یانلاریندا، اورتا طبقه نین کوتلوی حرکتینه قارشی آشاغا طبقه نین کوتله وی دایانماسینی قالخان ائتمک اونلارین هدفییدیر.  هم کوتله نین دینج حرکتینی خشونته چکمک ، همده کوتله نین حاکمییته دئییل، باشقا کوتله نین اؤزه رینه یؤنلتمک. ایجتماعی حرکتلرین قاباغینا و کوتلوی اعتراضلارین قارشیسینا اؤز یانلیلارین کوتلوی اولاراق میللت آدینا چیخارتماق، حاکمییتین نئچه ایلدیر ایشلتدییی تاکتیک دیر. 1378-جی ایلده تهرانداکی دانشگاه حرکتی و گونئی آزربایجانین 1385 ده کی خورداد قیامی… کیمی حرکتلره قارشی حاکمییت بو تاکتیکی ایشلتمیشدیر.

احمدی نژاد-خامنه ای حاکمییتی بوتون بند-بره لری باغلاماغا چالیشیردی. رنگلی انقلابلارا گرکن باشقا ائتکن لری ده ضررسیزلشدیرمک استه ییردی.

ü      یاریم موخالیفت ساییلان قزدته لری باغلاماق.

ü      اؤیرنجی درگی لرینی اؤزللیکله آزربایجان میللی حرکتینه باغلی اولان اؤیرنجی درگیلرینی ییغیشدیرماق

ü      تزه جه یارانماقدا اولان NGOلاری قاپاتماق.

ü      بشر حاقلاری اوزره چالیشان شخص و قوروملاری سیخیشدیرماق

ü      اویدولاری (پیک، ماهوار) ائولردن ییغماق

ü      مخابراتی تام اولاراق سپاهین کنترولونا سالماق (SMS له قورولان هماهنگ لییی (اویوم ساغلامانی) یئرینده دایاندیرماق اوچون)

ü      اینترنتده گوجلو فیلترینگ یاپماق و وبلاگ ایشله ینلری توتوقلاماق

ü      خیاوانلارا و میدانلارا کامئرا قویماقلا قورخو اورتامی یاراتماق

ü      اویدو یایینلارینا قارشی گوجلو پارازیت قوللانماق

ü      خاریجی اؤلکه لره گئت گل ائدن و یا اونلارلا ایلگیده اولان شخص لری توتوقلاییب و مخملی اینقلاب یولا سالماقدا جزالاندیرماق، توتولانلاری تلویزیا قارشیسیندا اعتراف ائتمه یه مجبور ائتمک و بونونلادا مخملی اینقلابین ایراندا اوغورسوز آلیندیغینی آشیلاماق (هاله اسفندیاری، رامین جهانگیری ، علی افشاری، اکبر عطری، … کیمی شخصلرین دؤولت تلویزیاسیندا بو حاقدا اعتیرافلاری)

و….

بو کیمی ایشلرله رنگلی انقلابلارین یاتاقلارینی و محمللرینی آرادان گؤتورمه یه چالیشیبلار. آنجاق بوتون بونلارا باخمایاراق، » رنگلی انقلاب داها کونترول ائدیلدی و بو اؤلکه ده باش وئرمه یه جک»  دئمک اولماز. رنگلی انقلابا گرکن عامیللرین بیر سیراسین آرادان گؤتورسه لرده (تام آرادان گؤتورمه ییبلر)، قالان عامیللر یئرینده دیر. بو عامیللرین هامیسینی کنترل ائتمک ایندیکی حاکمییتین الینده دئییل، اوبامانین آمئریکادا سئچیلمه سی و اونون ایرانا قارشی توتدوغو یوموشاق گوج سیاستی (قدرت نرم) و آوروپا اؤلکه لرینین بو سیاستله راضیلاشماسی، هابئله 10-جو پرئزیدنت سئچکیلرینین اولایلاری گؤستریر کی رنگلی انقلاب و رئژیمی ایچدن چئویرمک هله باتی اؤلکه لرینده ماسا اوستونده دیر.

بو اورتاما اؤزتجه باخساق :

v     آمئریکا، قیسسا سوره ده ایران حاکمییتیندن داورانیش دییشیمی ایسته ییر. اوزون سوره ده ایسه رئژیم دییشیمی سؤز قونوسودور. بلکه ائله داورانیش دییشیمی، رئژیم دییشیمی اوچون بیر باشلانیش و یاتاق ساغلاییر. آمئریکا، داها ایصلاحات دؤنمینده کی داورانیش دییشیمی ایله راضیلاشماز. ایش اوسته اولان پرئزیدنتین دئییل، بوتون حاکمییتین داورانیشی سؤز قونوسودور. بو داورانیش دییشیمی اؤنجه خاریجی سیاستده (عاجیل ایستکدیر بو) نوکلیئر قونوسو و ایرانین تروریزمه دستک سیاستینده ، سونرا ایسه رئژیمین ایچری سیاستینده گؤرونمه لیدیر. رئژیمین ایچری سیاستده داورانیش دییشیمی ، رنگلی انقلابا شراییط ساغلایاجاق. بوتون بونلار قیسسا زامانین ایشی دئییل. قیسا زاماندا بو ایش نه باش وئرر نه ده آمئریکانین ایسته یینجه اولار. آمئریکا بوردا دییشیم یاپماق ایسته ییرسه، دییشیم سونراسی اولایلار تام کونترولوندا اولمالیدیر. هله لیک ایسه گرچک دئوریم اورتانین قاریشاجاغینا و ایپ اوجونون الدن چیخاجاغینا گتیریب چیخارار.

v    احمدی نژاد و باشدا خامنه ای اولماقلا ایندیکی حاکمییت خاریجی سیاست ده ، ایمتیاز (قوز) وئرمک ایسته سه ده ، ایچری سیاستده اصلا بونو یاپماق ایسته میر. بو ایسه رنگلی انقلاب باش وئره جه یی زامان خشونت سیز اولمایاجاغینین اساس ندنی دیر.

v    اوپوزسیون و ایندیکی یاشیل حرکاتین بدنه سی (یئنی اورتا طبقه) ولایت فقیه سیستئمینی شیددتسیز دئویرمک ایسته ییر. (جمهوری ایرانی، جمهوری اسلامی نین یئرینه)

v    یاشیل حرکتین لیدئرلری (موسوی باشدا اولماقلا) ایرانی و ایسلام رئژیمین قوروماق ایسته ییرلر. حاکمییتین اوچوروما دوغرو گئتدییینی دوشونورلر. خاتمی دؤنمی کیمی تداروکاتچی بیر پرئزیدنتلییی الده ائتمه یه قانع دئییللر. ایندیکی آنا یاسانی (قانون اساسینی) قبول ائتدیکلرینی دئییرلر آنجاق آرا-سیرا «قانون وحی دئییل، دییشه بیلر» ده دئییرلر. اونلارین آنا یاسادا دییشتیرمک ایسته دیکلری مادده لر ایسه بللی اولدوغو قدر «ولایت فقیه» و «شورای نگهبانا» عایید اولان مادده لردیر. اونلار حاکمییته کئچمک ایسته ییرلر و حاکیم اولاراق داورانیش دییشیمی یاپاجاقلاری بللی دیر، آنجاق ایصلاحات دؤنمینده کی کیمی ایکیلی حاکمییتین اولدوغونا قانع اولاجاق گؤرونمورلر.

بو اورتامدا اوینانان و اوینانیلاجاق اویون و رنگلی انقلاب ، قونشولاریمیزداکی اینقلابلارا بنزر گؤرونمور. رنگلی انقلابین جاذبه لریندن ساییلان شددتسیز (خشونت سیز) ، قان تؤکولمه دن آز زاماندا دئوریم یاپماق بورادا گؤزه دیمیر. اوزاقدان بو اویونون تاماشاسی گؤزل گؤرونسه ده میللی حرکتیمیز اولاراق ایچینه گیرمک اوچون ، هزینه لرینده گؤرمه لی ییک. قان تؤکوله جکسه، شهید وئره جه ییک سه، ندن ایراندا حاکیم اولانلارین یئر دییشیمینه گؤره اولسون؟! اوزون سوره لی بیر ساواش وارسا ندن میللی قورتولوش ساواشیمیز اوغروندا اولماسین؟! ایللر بویو چکیلن امکلر سونوجوندا یارانان یاریمچیق میللی کیملیک ، میللی شعور (بیلینج) و میللی اویانیش، ندن یاریمچیق قالیبدا انرژیمیز فارس حاکمییتینین آزاجیق داورانیش دییشمه سینه یؤنلسین؟ باشچیلارینین و بدنه سینین آنتی تورک اولدوغو بیر حرکتین بیزه قارشی داورانیش دییشیمی نه اولاجاق کی؟ یئنی دون گئییب، یئنی تیاتر اویناماقلاریندان باشقا بیر شئی اولاجاق می؟

بو داورانیش دییشیمی (ایلیملی و تولئرانسلی اولماق، ، فاناتجا حرکتلردن چکینمک ، ایشکنجه لره اعداملارا سون قویماق، …) اؤز اؤزونه گؤیدن دوشسه، البتته کی میللتیمیزین و میللی حرکتیمیزین اوره یینجه اولار، مئیدان آچیلار، سیاسی فعالییتین آزاد اولدوغو بیر اورتامدا چالیشماق داها آسان اولار. مطبوعاتین آزاد اولدوغو بیر اؤلکه ده میللی اویانیش هیزلا ایره لی گئدر. اؤزل تلویزیالارین آزاد اولدوغو بیر اؤلکه ده میللی اویانیشی میللی گوجه چئویرمک اولار. پارتیالارین و سئچکیلرین آزاد اولدوغو اؤلکه ده میللی تشکیلاتلاریمیزی قورا بیله ریک و اونونلا میللی حاقلاریمیزی آلماغا ایره لی گئده ریک. میللتچی آدای لاری مجلیسه گؤندریب ، آنا یاسادا لازیمی دییشیکلیک لری یاراتماغا چالیشاریق و … .

میللی قورتولوش حرکتیمیز ایللردیر میللتیمیزده میللی اویانیش یاراتماق و اونو میللی آزادلیغا دوغرو آپارماق اوغروندا هزینه لر وئرمکده دیر. اسارتده اولان بیر میللت، زینداندان قورتارماغا چالیشمالی دیر. ایشغال آلتیندا اولان بیر میللت اؤز میللی دؤولتینی قورماغا چالیشمالیدیر. حاکیم میللتین داورانیش طرزینی دییشمک اوغروندا شهید اولماق، او میللتده میللی –سیاسی شعورون آشاغی اولدوغونو گؤستریر. شهید اولماق سوییه سینده هزینه وئرمک لازیمدیرسا ، دیکتاتور حاکیمی دییشیب دئموکرات اولان!! اؤزگه حاکیمین حاکمییتی آلتینا کئچمک یئرینه، اؤزوموزون حاکیم اولماغیمیز اوغروندا وئریلمه لیدیر. طبیعی کی اؤزوموزون حاکمییتیمیز میللت حاکمییتی اولمالیدیر، دئموکراتیک حاکمییت و … .

خوش گؤرولوکله باخساق  رنگلی انقلابین سونوجو ، بیزیم فعالییتیمیزه شراییط یاراداجاق. بو بیر ریسک دیر. بللی دئییل ایندیکی فاشیست قووه لر ، دئموکراسی شعارینی وئرمکله گله جکده گرچکدن بیزیم آزادلیق حرکتیمیزه دؤزه جکلر یا یوخ؟ بیرده کی او زامان میللی حرکتین بوگونکو  قدر جاذبه لی اولاجاغی بللی دئییل. ذاتاً گئجیکمیش بیر حرکت بیرآزدا گئجیکسه ارتجاعی ماهییت داشییاجاق بلکه او زامان!!! میللتچی لری گئری قالمیش کیمی گؤستره جکلر بلکه ده! بلکه ده بیز اؤزوموزو قورویاراق اؤزگه لرله بیرلشمک یئرینه، اؤزگه لرده  ارییه جه ییک.!!

بو گون مخملی حرکتین جاذبه سینه اویاراق! اؤز ماهییتیمیزی دییشیریکسه ، گئده جه ییمیز یولون سونو باشقالارینین داورانیشینا باغلی اولاجاق. گله جه کده ایسه ، یئنی دن اؤز ماهییتیمیزه دؤنمک اوچون ، بلکه سینیق کؤرپولرله قارشیلاشاجاییق.

2-    گونئی آزربایجان میللی حرکتی نین میللی قورتولوش ساواشیندا مخملی اینقلاب مودلینی قوللانماسی:

بوراقدر گؤرونن رنگلی انقلابلار اؤلکه نین حاکیم دایره سینی دییشمیشلر. مرکزده گئدن بیر حرکت اولموشلار. میللی حرکتیمیزین آماجی ایسه، مرکزده حاکیم اولان شوونیستلرین یئر دییشیمی دئییل. هابئله میللی حرکتین اساس گوجو ایسه مرکزده (تهران دا) دئییل، آزربایجانین باشقا شهرلرینده دیر. تهران و کرج شهرلرینده اؤیرنجی لر آراسیندا میللتچی لرین سایینین چوخ اولماسی و شهرده یاشایانلار ایچینده دیه رلی میللتچی لر اولسادا میللتچی لیک بو شهرلرده کوتلوی لشمه ییب. خورداد اولایلاریندا بونو آچیقجا گؤرمک اولاردی. بو ضعفی تئزلیکله قالدیرماق گرکیر.

حرکتیمیزین ماهییتینی (آماجلادیغی توپلوم، دوشمن و قارشیسیندا دوران حریف، آماجلاری و ایده آللاری و … ) گؤزده آلساق ، بللی اولار کی بیزیم حرکتین جینسی، ایندی یه دک گؤرونن رنگلی حرکتلردن فرقلیدیر. یعنی بیرباشا بو مدلی حرکتیمیزه تجویز ائتمک ، یالنیز بو حرکتلرین جاذبه سینه اویماغی گؤستریر. بیرباشا اونلاری تقلید ائتمک، اؤزگه حیرانلیغینی گؤستریر. بیرباشا بو حرکتلره اؤزوموزو اوخشاتماق ، حرکتین ماهییتیندن واز کئچمه ییمیزی گؤستریر. جمهوری اسلامی یه اولان نفرتیمیز ، حرکتین ساپماسـینا (انحرافینا) ندن اولمامالیدیر. آنجاق میللی قورتولوش آماجی ایله ، رنگلی انقلابلارین بیر سیرا متدلاریندان یارارلانا بیلریک. رنگلی انقلابلارین متدلاریندان استفاده ائتمک ، بیزی میللی قورتولوشا دوغرو آپارمالیدیر. میللی کیملیییمیزی گوجلندیرمکده  یارارلی اولمالی و میللی کیملییمیزی گؤسترمه لیدیر. بو اساسدا رنگلی انقلابلارین اساس اؤزللیکلرینی حرکتیمیز آچیسیندان ده یرلندیرمک گرکیر.  بونودا بیلمه لیییک کی ، رنگلی انقلابین مرکزده کی چتینلیکلری بیزیم ده قاباغیمیزا چیخاجاق. (نظامی قووه لرله طرف اولماق، کوتله ایله قارشی قارشییا گلمک و …).

رنگلی انقلاب مدلینی و اؤز اساس هدفلریمیزی نظرده آلساق ، بو مدلی آشاغیداکی هدفلره چاتماق اوچون قوللانماق اولار:

v     میللی هوییتی گوجلندیرمک. میللی شعورو کوتله آراسیندا گئنیش لندیرمک. آزربایجان ناسیونالیزمینی میللتیمیزده تحریک ائدیب، گوندمه گتیرمک. فارس و ایران هوییتیندن تورک و آزربایجان هوییتین تام آییرماق.

v     میللی سیاسی شعورو میللتین آراسیندا گئنیشلندیرمک. سیاسی ایستکلریمیزی بلیرله مک و میللتیمیزی سیاسی حاقلاری ایله تانیش ائتمک. میللی پارلمان و میللی دؤولتیمیزین قورولماسینی ان دوغما حاق کیمی میللتیمیزه تانیتماق.

v     میللی غرور حیسسینی میللتیمیزده گوجلندیرمک. حاکیم فارس میللتینه سیاسی-روانی باغلیلیغی  دوشونجه لردن قیرماق.

v     میللی ایراده میزی و میللی گوجوموزو مرکزلشدیرمک. گونئی آزربایجانی سیاسی بیر گوج و یئنی بیر اویونجو کیمی میدانا گتیرمک. داغینیق گوجوموزو بیرلشدیریب، میللتیمیزین منافعینی قوروماق و اونو تمثیل ائتمک. گونئی آزربایجان میللتینی سیاسی-حقوقی بیر شخصییت کیمی اورتایا قویماق.

v     میللی گوجوموز مرکزلشدیکدن سونرا حاکمییتی آددیم آددیم گئری اوتورتماق. دایانمادان ایرلی گئتمک.

v     تسلیم اولمایان حاکمییتی ییخماق اوچون ، باشقا گوجلرله آنلاشماق. بو آنلاشما ، یایقین اولان «مطالبه محور» قوروپ کیمی یوخ، گرچک سیاسی گوج کیمی اولمالیدیر. آشاغی قونومدان  یوخ، برابر موضعدن اولمالیدیر.

بو هدفلره اولاشماق اوچون، رنگلی انقلاب مدلینین بیرسیرا مؤلفه لرین(اؤیه لرین) قوللانماق اولار. بو اؤیه لری قوللانماق اوچون گرکن شرطلری ده وورقولاماق ایستردیم:

  • پروژه یه سئچکی زامانی باشلاماق الوئریشلی دیر. سئچکی زامانی کوتله حاضیر دورومدا اولور. ایراندا اولان سئچکی اویونجاق اولسادا ، میلتیمیزین ان پاسیو و سیاستدن اوزاق اولانلاری دا بیرتورلو اونا قاتیلیرلار. یعنی سئچکی هامینین ماراق دایره سینه یئرله شیر. موخالیف، موافیق، قاتیلان و قاتیلمایان … هرکس سئچکینی ایزله ییر و سئچکیده توپلوم سیاسیله شیر. سیاسی فیکیرلری  ده یرلندیریر و … .
  • ایران سئچکیلرینی نظرده آلساق، پرئزیدنت سئچکیلری ان اویغون اولانیدیر. آزربایجانین هامیسینی بیر آدای اؤزه رینده بیرلشدیرمک اولار. آنجاق قالان سئچکیلردن ده قوللانماق اولار. سئچکیدن باشقا قالان قونولاردا دا بو پروژه نی حیاتا کئچیرمک اولار. آنجاق گرک  کوتله نین ماراقلاندیغی قونو اولسون. یعنی انرژیمیز کوتله ماراغین چکمه یه آیریلماسین.
  • بیر شخصییت اوزه رینده اوداقلانماق (متمرکز اولماق) لازیمدیر. بو شخصییت تام میللتچی و میللی حرکتین کنترولوندا اولان بیریسی اولمالیدیر. سون پرئزیدنت سئچکیلرینده «ایستیعمار پسیکولوژیسینین» نتیجه سی گؤز اؤنونده ییدیر. دؤنه دؤنه وورقولانسادا کی ، گرک اؤزوموزدن آداییمیز اولسون. آنجاق «اؤزوموزون ائله بیر شخصییتیمیز یوخدور» دئدیلر!! «گرک موستقیل آدام اولسون» دئدیلر و «اکبر اعلمی نی» موستقیل شخصییت کیمی آزربایجانین ناجیسی سوییه سینه قالدیردیلار!! ایللر بویو «گاموح» اؤرگوتونه وورولان اتهاما دئیه سن گاموحچولار اؤزلریده اینانیب!! اینحصارچی گؤرونمه سینلر دییه، بئله بیر تاریخی حادثه لرده سوسدولار.  آنجاق بوندان بئله، میللتین طالعی اورتادا اولان یئرده «گاموح» و هر هانسی بیر تشکیلاتین تخریباتلارا تسلیم اولماسی باغیشلانماز.
  • رنگلی اینقلابلارین اؤزللیکلریندن اولان  دینج و خشونتسیز کوتلوی اعتراضلار، حرکتیمیزین گونده مینده اولمالیدیر. بؤیوک بیر هدف اوچون میدانلاری سسسیزجه دولدورماق ، کیچیک هدفلر اوچون خشونته ال آتماقدان یاخشیدیر. هابئله ، رادیکال ایستکلریمیز بیزی ائوده دوستاق ائتمه مه لیدیر. دوشونجه ده رادیکال و عملده ایلیملی اولماق ، رنگلی اینقلابلارین اؤزللییی دیر و بیز بونو باجارمالیییق. بو ایشی بیه نمه ینلر، ان آزی باشقالارینا مانع (باداق) اولمامالیدیر.
  • رنگلی اینقلابلار کیمی بیزیم ده گوجلو رسانه لریمیز (یئتیرگنلریمیز) اولمالیدیر. آنجاق اونلاردان فرقلی اولاراق، بو رسانه لرین (ان اؤنملیسی تلویزیا) یؤنتیمی خاریجی اؤلکه لرین الینده اولمامالیدیر. یعنی اؤز گوجوموزله تلویزیا آچمالیییق. مالی قایناغی بللی اولمالیدیر. تلویزیا یا حاکیم اولان سؤیلم (گفتمان-discource) میللی حرکتین ضرورتلریندن دوغان سؤیلم اولمالیدیر. بو تلویزیانین یؤنتیمی تام میللی حرکتین کنترولوندا اولمالیدیر. حرکتین مرکزلشمیش ایراده سینین اورقانی اولمالیدیر. سؤزون اؤز آنلامیندا «میللی تلویزیا» اولمالیدیر. بئله بیر موستقیل، گوجلو و گرچکدن میللی تلویزیا ، بو پروژه ده  ده یرلی  رول اوینایابیلر.  بو  ایشده  گئجیکسک، باشقا اؤلکه لر بیزیم اوچون بو تلویزیانی یاراداجاقلار. آدینی میللی تلوزیا قویوب، اؤز هدفلری یؤنونده یؤنلده جکلر. بیزده آدینا و بزه یینه اویوب، سئوینجله قارشیلایاجاییق اونو. سون زامانلار بیرسیرا میللتچیلر مکتوب ایمضالایاراق BBC تله کانالیندان آزربایجان تورکجه سینده یایین یایماسینی ایسته میشلر.نه یازیق بیزه! یئنی ایستعمارین یاراتدیغی جاذبه لی یاتاقلارا اؤزوموز ایسته یه رک گیریریک.بو یاتاقدا یورومک، یئنی بیر ایستعمارین قوجاغینا آپاراجاق بیزی. میللی حرکتین اورقانی اولان تئلویزیا ، هئچ بیر شخص و اؤلکه یه باغلی اولمامالیدیر. یوخسا اؤلکه لرین و شخصلرین ماراقلاری ایله گونده بیر دونا دوشر. دوشمنلریمیز، هدفلریمیز، ماهییتیمیز و … گونده بیر جور تعریفله نر. و میللتیمیز چاش باش قالار. چاش باش قالان میللتده موباریزه یه انرژی قالماز.
  • رنگلی اینقلابلارین اؤزللیکلریندن بیری ، خاریجی قووه لرین بیر باشا ایشه قاریشماسیدیر. بیزیم حرکتیمیزده ده ، خاریجی گوجلرین رولو حاقدا بیرسیرا دوشونجه لر وار. بیرسیرالاری خاریجی گوجلری هئچه سایماقدا و  یالنیز میللتین ایسته یینه هر نه یی باغلاماقدادیر. بیرسیرالار ایسه خاریجی گوجلر اولماسا و اونلار مداخیله ائتمسه حرکتیمیز نتیجه آلماز ، دئییرلر. بو ایکی باخیشین هره سی بیرتورلو «ایستیعمار پسیکولوژیسیندن» ایرلی گلن فیکیرلردیر. «گرچکدن قاچیش و «اؤزگوونجلییین ایتیرمه» اؤزللیکلری ایله بو باخیشلار یوزولابیلر. یوخسا دونیادا گئدن میللی قورتولوش ساواشلاری گؤستریر کی ، میللی قورتولوش حرکتی هم ایچریده هم دیشاریدا سیاسی ماهییتلی بیر مساله دیر. اولوسلار آراسی حقوق «گله جه یی بلیرلمه حاققی-حق تعیین سرنوشت» و بشر حاقلاری یالنیز بو مساله یه یاناشمانین اؤرتویودور. بیزه دوشن حرکتیمیزی گوجلندیرمک و گله جه یینی بلیرلمه سی اوچون حقوقی بلگه لر حاضیرلاماقدیر. خاریجی اؤلکه لرین سیاسی ماراقلارین، اونلارین میللی منافعی تعیین ائدیر. بیزیم اونلارا یئرسیز باغلانماغیمیز دردیمیزین درمانی دئییل. بؤیوک گوجلر بیزیم میللته نه ایسه بورجلو دئییللر.  اونلار حرکته یاردیم ائدیرلرسه اؤز منفعتلری اورتادادیر. اونا گؤره ده رنگلی حرکتلرین ترسینه خاریجی اؤلکه لرین سرمایه لرینه و بیرباشا ایشه قاریشمالارینا بویون ایمه مه لیییک. بیز ایستیعمارچینین قوجاغیندان قوپوب، باشقاسینین قوجاغینا دوشمک ایسته میریک.

حرکتین مالی قایناقلارینا گلدیکده ایسه، خاریجدن ایچری مالییه یاردیمین گلمه سی حاقدا کیمسه دوشونمه مه لیدیر. بو ایش حاققیندا خوش نییتله دوشونن اینسانلاریمیز بیلمه لیدیرلر کی ، بئله بیر ایشین گتیره جه یی فساد و هزینه اونون قازانجیندان چوخ اولاجاق. بونون گیزلی قالاجاغینی دوشونمک ساده لوحلوق دور. حرکتین خاریجده کی هزینه لری ایسه ، یالنیز آزربایجانلیلار طرفیندن اؤدنیلمه لیدیر. بو مساله یالنیز اخلاقی مساله دئییل. همده اوزون سوره لی میللی قازانجلاریمیزین گوونجه سیدیر (تأمیناتی دیر).

  • رنگلی حرکتلرین قوللاندیغی سیمگه و رنگلره گلدیکده ، داها تیتیز اولماق گرکیر. رنگلی اینقلاب مدلینی قولللانماق ، حرکتیمیزین ماهییتینی دییشمه مه لیدیر. رنگلی اینقلابلارداکی سیمگه لر، ساو وئریجی (پیام وئرن) اؤزللیک داشییر. بو سیمبوللار حرکتین ایسته یینی ، حاکمییت له موخالیفتینی و اونلارین ماهییتینی گؤستریر. بیزیم ده سیمبولوموز ، ایسته ییمیزی و ماهییتیمیزی گؤسترمه لیدیر.

رنگلی اینقلابلارین سیمبوللاری ، حاکمییته قارشی اولدوقلاری اوچون حاکمییتین سیمبوللاریندان فرقلی اولمالیدیر. ائله ده اولور. سیمبوللاری ماهییتلرینه اویقوندور. هابئله قوللاندیقلاری سیمبولون میللتلری یانیندا اؤزل آنلامی اولمالیدیر. بو سیمبول اونلارین ایسته دییی حاکمییتین نئجه اولماسینی دا گؤستریر. قوزئی آزربایجاندا موخالیفتین قوللاندیغی نارنجی رنگ ، آزربایجان میللتی اوچون اؤزل تاریخی آنلام داشیمیردی. یالنیز اوکراینا انقلابین یادا سالیردی. بو مساله دن علییئو اقتداری استفاده ائدیب، اونلاری آمئریکا اویونجاغی گؤستردی. آنجاق بوگون ایرانداکی یاشیل حرکت ، اؤز ماهییت و هدفلرینه گؤره اؤلچولموش بیر آددیم آتدیلار. یاشیل رنگ ایندیکی تهراندا گئدن حرکته ان اویغون رنگ دیر. بو حرکت، ماهییتجه رنگلی انقلابلارین ایرانا اویقونلاشمیشیدیر. ایندیکی دیکتاتور، مستبد، نظامی و رادیکال اسلامچی اولان دؤولتی دییشمک و یئرینه داخلی و خاریجی سیاستده ایلیملی حرکت ائدن بیر هیأتی (قورولو) یئرلشدیرمک  ایسته میشلر. حرکتین رهبرلرینین هدفی رئژیم دییشیمی دئییل. اؤزللیکله موسوی،  رئژیمی قوروماق اوچون مئیدانا گلمیشدیر. اونلار ایچریدن اؤلکه نین داغیلماسینی اؤنلمک و دیشاریدا ایران و ایسلام دان گؤزل بیر تصویر یاراتماق (بتیملمک). موسوی گیل یاشیل رنگی قوللانماقلا ، کوتله نین اینانجلارینین حاکمییت طرفیندن قوللانماسینا اؤنلم آلدیلار. حرکتین باشیندا گئدن بیر سید (خالق آراسیندا پیغمبر ائولادی) و قوللاندیغی بایراق ایسلام بایراغی! بو حرکتی آمئریکایا باغلاماق حاکمییت اوچون چتین اولاجاغیدیر. قوزئی آزربایجاندا حاکمییتین یاپدیغینین ترسینه ، احمدی نژاد حاکمییتی چوخ چتینلیکله بو حرکتین آمریکا اویونجاغی اولدوغونو میللته ایناندیرا بیله جه یدیر.

البته بیر مساله نی ده دئمک لازیم دیر کی ، قوللانیلان سیمبوللاری توتالیتر حاکمییت سیییقلاشدیرابیلر (لوث ائده بیلر). حاکمییت بو سیمبوللاری اعتراض و موبارزه سیمبوللاریندان چیخارابیلرسه ، اونلارین قاباقکی ائتکی لرین آلمیش اولار. ایرانداکی یاشیل حرکته قارشی ، خامنه ای گیلین سیییقلاشدیما حرکتیندن درس آلمالیییق. اونلار اؤز بسیجیلرینه یاشیل بایراق گؤتورمه لرینی امر ائتدیلر. علوی یاشیلینی، اموی یاشیلینین یئرینه ایشلتمکلرین ایسته دیلر!!. بو ایسه ایندیکی یاشیل حرکتینین قوللاندیغی سیلاحین تأثیرینی آزالتماقدیر، اونو لوث ائتمکدیر. حرکتیمیز بو اویونا دوشمه مه لیدیر. بویالی اینقلابلار مودلیندن حرکتیمیزی گوجلندیرمه یه قوللانیریقسا ، ایستیفاده ائده جه ییمیز سیمگه ماهییتیمیزی بللی ائتمه لیدیر. هابئله حاکمییتین اؤنلم لرینه و سیمگه نی سییقلاشدیرماغا میدان وئریلمه مه لیدیر. بو اساسدا دئمک لازیم دیر کی بیز تکجه بوگونکو اقتداردا اولان احمدی نژاد دؤولتی ایله موبارزه ائتمیریک، تکجه احمدی نژادا قارشی اولماق بیزیم ماهییتیمیز دئییل. بیز فارس شوونیزمینه و ایرانچیلیغا قارشیییق.  هابئله اؤز دؤولتچیلییمیزی الده ائتمک ایسته ییریک. میللت-دؤولت اولوشتورماق ایسته ین حرکتین سیمبولو ایله ، اؤلکه نین حاکمییتینی دییشدیرمک ایسته ین حرکتین سیمبولو فرقلی اولمالیدیر. اسارتدن و ایستیعماردان قورتولماق ایسته ین میللتلرین سیمبوللاری ، اؤز بایراقلاری اولور. بو بایراق آزادلیق ایسته ین میللته ان گوجلو اعتراض نشانی دیر. باراق ، باشقا یوزدورماقلاری اؤنله ین و سیییقلاشدیرماق یوللارین باغلایان بیر سیمگه دیر. خامنه ای و احمدی نژاد اؤز موزدورلارینا گونئیین شانلی بایراغین گؤتورون، دئمز. بئله بیر یالنیشلیق یاپمازلار. چون بایراغین داشیدیغی آغیرلیغین نه اولدوغون بیلیرلر.

هرهانسی بیر رنگ (قیرمیزی، یاشیل یا گؤی) حرکتیمیزین اصیل ماهییتین دئییل، باشقالارینا قویروق اولدوغوموزو یا دا باشقالارینا یئرسیز تپکی گؤسترمه ییمیزی سیمگه له یه جک. حرکتیمیز چوخ حساس (دویارلی) آنلار یاشاماقدادیر. بئله بیر زاماندا تپکیسللیک (واکنشی عمل ائتمک) ، تقلید و عناد ائتمک، (کؤنزلیک) گرچک بیر میللتچی یه یاراشماز.

بیر اؤنملی مساله ده وار، رنگلی انقلابلاردا توپلومو قوتوبلاشدیرماق(قطبی ائتمک) ایسته میرلر. میللی حرکتیمیزین هدفلریندن بیری ایسه ، میللی کیملیییمیزی اولوشتورماقدیر. هوییت مساله سیدیر. هوییت مساله سی ایسه ذاتاً آیریم یاپماغا ، آرا آچماغا (فاصله یاراتماغا) و قوطوبلاشدیرماغا مئیللیدیر(ائییلیملیدیر). بیزی فارس میللتیندن آییران فاکتورلار حرکتین گونده مینده دیر. سیمگه لریمیزده بو قایدانین ایچینده یئرلشمه لیدیرلر. بو رنگلرین تک تک هر بیریسینین ایراندا آنلامی وار. هر بیریسی اؤزل بیر معنا داشیییر و اؤزل بیر قروپو تمثیل ائدیر. بو قروپلارایسه تورک و فارسلاردان و باشقا میللتلردن اولوشان قوروپلاردیلار. هوییت اولاراق بیزی فارسلارلا بیرلشدیرن عامیل (ائتکن) ، بیزی اونلاردان آییران عامیل اولابیلمز و ترسینه. یاشیل رنگ ایسلام رنگی دیر و موسلمانلیغی تمثیل ائدیر ، فارسلار، تورکلر، عربلر، کوردلر و … هامیسینین اورتاق دینی هوییتینی تمثیل ائدن رنگدیر. گؤی بویا (ماوی) تورکچولوک رنگیدیر. اؤزللیکله اویغور تورکلرینین سون حرکتلری ، گؤی بویانی دونیادا تورکچولوک رنگی کیمی تانیتدیردی. آنجاق ایراندا داها چوخ ایستیقلال تیمینی تمثیل ائدیر(خالق آراسیندا). ایستقلال تیمینین طرفدارلاری آراسیندا تورکلر، فارسلار ، گیلکلر و … وار. یعنی گؤی رنگ ، بیرسیرا تورکلرله بیر سیرا فارسلار آراسیندا اورتاق فوتبال سئورلیک هوییتینی تمثیل ائدیر. (البته تیراختور تیمی گوندمه گلندن ایدمان ساحه سینده گؤی رنگین طرفدارلاری آراسیندا تورکلرین سایی آزالیر). قیمیزی رنگ دونیا سوییه سینده کمونیزمین و سولچولوغون سیمگه سیدیر. (البته 1917 –جی ایل انقلابیندان اؤنجه فیرانسا انقلابیندان الهام آلاراق (اسینلنه رک) انقلابچی لیغین سیمگه سی ایدیر). ایرانا گلدیکده ، ایران سولچولارینین دا قیرمیزی رنگ سیمگه سل رنگلریدیر. یعنی بیر سیرا تورکلرله بیر سیرا فارسلار آراسیندا عقیده هوییتی سیمبولودور. یعنی بیزله فارسلاری آییران سیمبول دئییل، ترسینه بیرسیرالاریمیز اوچون اورتاقلیق عامیلی دیر. هابئله ، ایراندا بو رنگ ده گؤی رنگ کیمی ایدمان ساحه سینده داها چوخ آنلام داشیییر. ایللر بویو پرسپولیس تیمینی تمثیل ائدیب بو رنگ. پیروزی(پرسپولیس) تیمینین یانلیلاری آراسیندا ایسه ایراندا یاشایان میللتلرین هامیسیندان اولوب. و ایندی ده ائله دیر. (البته سون زامانلار آزربایجاندا داها چوخ تراختور تیمینی تمثیل ائدیر). ایندی ایران سوییه سینده تراختورو و پیروزینی تمثیل ائدن قیرمیزی رنگ، بیزی فارسلاردان آییران سیمگه اولابیلمز. اوسته لیک 10-جو پرئزیدنت سئچکیلریندن سونرا، یاشیل رنگین قاباغیندا آزربایجان اوچون قیرمیزی رنگ اؤنرنلر، بونودا نظره آلمالیدیرلار کی یاشیل رنگ سئچکیلرده موسوی نی تمثیل ائدیردی سه، قیرمیزی رنگ احمدی نژادی سیمگه له ییردی. بو ایسه ، بیزیم احمدی نژادین یانیندا دورماغیمیزلا باغلی ، فارسلارین یایدیغی تخریباتا زمین یارادا بیلر.(قیرمیزی رنگ بیزیم میللتین مذهبی باخیشلاریندادا اؤزل آنلام داشیییر، حاکمییتین بو عامیلدن ده قوللانماسی گؤزدن قاچمامالیدیر) رنگلی انقلابلارین قوللاندیغی سیمبوللارین معناسی آیدین اولمالیدیر. بئله بوروشوق و نئچه آنلاملی بیر رنگ بیزیم میللی کیملیییمیزی گؤستره بیلمز.

بو رنگلرین اوچوده بیزیم اولکولریمیزی گؤسترن رنگلردیر و میللی بایراغیمیزدا اوچوده یئر آلیبلار. هئچ بیری تکلیکده بیزیم میللی حرکتیمیزی و میللی مفکوره میزی اولدوغو کیمی گؤسترمیر. اوچونونده بیر یئرده اولدوغو و آی اولدوزو قوجاقلامالاری ایله، بیزیم کیملیییمیزی گؤستره بیلرلر. بو سیستئمین بیر بؤلومونو گؤتوروب، سیستمین هامیسینین یئرینه ایرلی سورمک استراتژیک بیر خطادیر. استراتژیک بیر انحراف و جایماقدیر. اونا گؤره کی ماهییتی و کلان هدفلری دییشن بیر حرکتین، استراتژیلری ده دییشه جک. بو مساله استراتژیک یؤنتیمده ان ایلکین اصوللاردان دیر.

یاشیل حرکت و گونئی آزربایجان میللی حرکتی

ایراندا گئدن 10-جو پرئزیدنت سئچکیلری اؤنجه سی و اوندان سونرا ، «موج سبز-یاشیل دالغا» آدلانان ایجتماعی –سیاسی بیر حرکت باشلاییب. سئچکیدن اؤنجه کی اولایلار، اؤزللیکله تئلویزیادا آدایلارین موناظیره لری، سئچکیلره ماراق و اومیدی آرتیرمیشدی. اؤزللیکله ایصلاحاتدان و سئچکیدن اومودسوزلاشان یئنی اورتا طبقه، یئنیدن میدانا گلمیشدیر. بیر سیرالار سئچکیدن سونراکی اومدوغو دییشیملره گؤره، بیر سیرا قوروملارایسه سئچکیدن اؤنجه کی اورتامی قوللانماق اوچون میدانا گیرمیشدیلر. ایللر بویو سئچکیلری بایکوت ائدن میللی حرکتیمیزده ده ، سئچکی مئیدانینا گیرمک بلیرتیلری گؤرونوردو. پرئزیدنت سئچکیلری حرکتین گوندمینه گلمیشدیر. گئنل اولاراق حرکتین سؤیلمینی و موباحیثه لرینی او زامان سئچکی تارتیشمالاری بوروموشدو.

میللی حرکتیمیزین اوغراشدیغی باشقا آلانلار کؤلگه یه دوشموشدو سانکی. گئچمیش ایللرده آنیلان و حرکتین داها آرتیق گوندمینده اولان»آنادیلی گونو» ، «خوجالی سوی فیریمی گونو» و … کیمی سیمبولیک گونلریمیزده سئچکینین یاراتدیغی اورتامین کولگه سینه دوشدو. میللی حرکتیمیزین گئنلینی (کلییتینی) قاپسایان بو اورتام (فضا) ، سئچکی گونونه قدر سوردو. سئچکی دن سونرا ایسه ، مرکزده و فارس شهرلرینین بیر سیراسیندا (اصفهان، شیراز، مشهد، کرمان، رشت، …) یئنی بیر حرکت ، یئنی بیر دالغا اورتایا چیخدی. یئنی بیر اویون ، یئنی بیر ساواش باشلادی. اصلینده سئچکیدن اؤنجه باشلایان بو حرکته ، سئچکی دن سونراکی حادثه لر معنا وئریب ، حرکتین ماهییتینی آیدینلاتدی. یاشیل دالغا بؤلگه میزده و دونیادا باخیشلاریی اؤزونه چکسه ده، ایران دئییلن اؤلکه ده یاشایان باشقا میللتلر بو حرکته قوشولمادی. ایران تاریخینده یئنی لیک ساییلابیله جک ان اؤنملی اولای ایسه، گونئی آزربایجانین بو اولایلاردا سوسماسی ایدی. گونئی آزربایجان، مرکزده گئدن بو اولایلارا تاماشاچی (گؤزلمجی)  کیمی یاناشدی. بو یاناشمانین ندن لری و گله جکده آزربایجانین نئجه حرکت ائتمه سی ایله باغلی، حرکتیمیزده چئشیتلی باخیشلار وار. بو باخیشلاری ده یرلمندیرمک و گله جکده بئله اولایلاردا  نئجه داوراناجاغیمیزلا باغلی اؤز دوشونجه لریمی ایرلی سورمک ایستردیم.

گئنل اولاراق دئمک اولار کی، میللی حرکتیمیزین و گئنلده آزربایجانین مرکزده گئدن حرکتله باغلی سوسماسی معنالی (آنلاملی) بیر سوسقونلوغودور. بو آنلامین ایکی یؤنو وار : سوسماغین ندن لری و داشیدیغی  ساو (پیام-مئساژ). آزربایجانین بو سوسقونلوغونون هم آزربایجان محورلی میللی حرکتیمیزه، هم ده ایران محورلی حرکتلره ساوی واریدیر. سوسقونلوغون ندنلرینی سیرالارساق، هر قوروم اؤز ساوینی گؤتورجک، سانیرام.

گونئی آزربایجان میللی حرکتی و گئنل اولاراق گونئی آزربایجانین سوسقونلوغو حاقدا ایرلی سورولن ندن لر:

ü      گونئی آزربایجان سون یوز ایللده انقلابللار بئشییی اولوب، آنجاق هر انقلابین  سونوجوندا یئنی بیر فلاکته  دوشمه سی.

ü       ایرانین گئنلی اوچون آزادلیق ایسته ین گونئی آزربایجان، فارس شوونیزمینین یاراتدیغی میللتلر زیندانیندا هله اسیر قالماسی و بو دؤنه یالنیز اؤزونو دوشونمه سی.

ü      ایندیکی یاشیل حرکتین باشچیلاری و آپاریجی گوجلرینین ده فارس شوونیستی اولمالاری و اؤزللیکله خورداد قیامیندا بونو گؤسترمه لری.

ü      یاشیل حرکتین فارس میللتین ایچ ساوشی ساییلماسی و بیزی ایلگیلندیرمه مه سی ،دوشونجه سی(بیر سیرالارینجا)

ü      یاشیل حرکته قاتیلماقلا میللی حرکتین بیر اؤنملی سونوج آلماغینا اومودسوزلوک

ü      میللی حرکتین گوجلو تشکیلاتلانماماسی

ü      بیزیم قاتیلماغیمیزلا فارس حرکتلری ایرانین پارچالانماسیندان قورخوب، اؤز ساواشلارینی دایاندیرمالاری دوشونجه سی(بیر سیرالارنجا)

ü      ساواشی گؤزلمک و فارس حاکمییتینین ضعیفلمه سی زامانی ایشه کئچمک دوشونجه سی (بیر سیرالارینجا)

ü      آزربایجانین سوسماسی ایله، فارس میللتینه، اونون نخبه لرینه و دونیایا ساو وئرمک ایستمه سی.

ü      آزربایجانین فارسلاردان آیری بیر یول ایله ایره لیلمه سی و مرکزدن اوزاقلاشماسی ، مرکز جریانلارینین دالینجا دوشمه مه سی.

ü      میللی حرکتین آزربایجاندا یؤنتیجی گوج اولماسی و یاشیل حرکته قاتیلماماسی

ü      یاشیل حرکت نوماینده لرینین آزربایجاندا ضعیف اولماسی

ü      احمدی نژاد حاکمییتینین باسدیرما و ساپدیرما (سرکوب و انحراف) سیاستلری

ü      کیچیک شهرلرده امنییتی تدبیرلرین گوجلو اولماسی و کوتله نین گؤزونون قورخودولماسی

ü      خورداد قیامیندا آزربایجانین انرژیسینین بوشالماسی

ü      میلی حرکتین موستقیل حرکت ائتمه سی و ساغ سول ساواشیندان اوزاق دورما دوشونجه سی (بیر سیرالارینجا)

بو سوسماق چوخلارین دوشوندوردو، چوخلاری اؤز ساوین آلدی. بو سوسقونلوغا سئویننلر و دؤیوننلر ده (ناراحات اولانلار) اولدو. حرکتیمیز ایچینده ایران و دونیا گوجلری آراسیندا بو سکوتون قیریلماسی و یا سورمه سی ایله باغلی پیلان جیزانلاردا اولدو. هله لیک میللی حرکت و آزربایجان میللتی یاشیل حرکتله باغلی سوسماغا سورمکده دیر. آنجاق بو سوسماغین هاچاناجان سوره جه یی حاقدا کسین بیر اؤن گؤرو دئمک اولماز. میللی حرکتیمیز ایچینده ده بو سوسماغی ده یرلندیرنلرده اولدو. بیر سیرالاری بو سوسماغین چوخ معنالی اولدوغونو وورغولاییب و حرکتین قازانجینی بو سوسماغین سورمه سینده و میللی ایستکلریمیز اوزره دیرنمه سینده گؤرورلر. بو باخیشا گؤره اؤنجه فارس شوونیست لری و یاشیل حرکت نماینده لری بیزی و بیزیم حاقلاریمیزی تانیمالیدیرلار. بیزی بیر میللت اولاراق قبول ائتمه لی و شوونیستی باخیشلاریندان آچیقجا داشینمالیدیرلار، بیزیم میللتیمیزه اولان ظولمه اعتراف ائتمه لیدیرلر  و … سونرا اونلار حاقدا قرار وئرمک اولار. میللی حرکت تام موستقیل حرکت ائتمه لیدیر و ساغ سول ساواشینا کئچمه مه لیدیر.

ایکینجی باخیشا گؤره حرکت میداندا اولمالیدیر. یوخسا اویونون سونوندا میللی حرکته هئچ نه چاتمایاجاق. بو باخیش ایچینده موختلیف ندنلری ایرلی سوروب، چئشیتلی فورمادا قاتیلماغی اؤنرنلر وار. گئنل اولاراق قاتیلماغی اؤنرنلر ایچینده بیر سیرالاری ایلک گوندن یاشیل حرکتی دئموکراسی حرکتی آدلاندیریب و ایرانین دئموکراتیکلشمه سینی بیزیم چیخیس یولوموز کیمی گؤسته ریرلر. دئموکراسی بیزیم سورونلاریمیزی چؤزه جک و یا چؤزولمه یه شراییط یاراداجاق دئیه، یاشیل حرکته قاتیلمالی ییق،دئییرلر. قاتیلمانی موازی حرکت بیچیمینده ده ایرلی سورنلرده وار بو باخیش ایچینده. «بیز بو حرکته قوشولوب اؤز شعارلاریمیزی وئرمه لی ییک» حاکمییتین اؤز سیمبولیک گونلرینده فارسلار تهراندا اعتراض ائدیرسه بیزده بورادا حرکته کئچمه لی ییک، اؤزوموزون ایستکلریمیزی دیله گتیرمه لییییک، حاکمییت قووه لرینین تهرانا یؤنلدییی  اؤز قووه لرینین میداندا اولدوغو زامان بیزیم میدانا چیخماغیمیزا  ان اویغون زاماندیر، آرتیق سوسماق منفعل لیکدیر و … دئییرلر.

بونلار هر ایکی باخیشین اؤزتجه گؤستریمی دیر. بو باخیشلارین ایکیسینی ده میللتچیلر آراسیندا ساوونانلار وار. آزربایجان محورلی تانینمیش یولداشلاریمیزی گؤرمک اولار هر ایکی باخیشدا. ترسینه ایران محورلی اینسانلاری دا گؤرمک اولار بو باخیشلاری ایرلی سورنلر آراسیندا. اونلار ایران محور اولسالاردا، اؤز اصیل آماجلارین گیزلدیب، آزربایجان آدینا بیزی بو باخیشلارین بیری ایچینده یئرلشدیرمک ایسته ییرلر.  اونلار اؤز هدفلری اوغروندا، بو باخیشلارین بیرینی توتماغا ، میللی حرکتی تحریک ائدیرلر. جمهوری اسلامی و احمدی نژاد حاکمییتینی قورتارماق ایسته ین ایران محورلر ، سول باخیشلی ایران محور اینسانلار ، ایران محورلی وآنا دیلیمیزی سئونلر، اوسته لیک خارجی اؤلکه لرین اویونجاقلارینی دا بو باخیشلاری سورنلرآراسیندا گؤرمک اولار. اونا گؤره ده بو باخیشلاری دیه رلندیرمک  ایسته ییریکسه ، یالنیز میللی قازانجیمیز و ایچ- دیش چئوره میزین قوشوللاری اساسیندا اولمالیدیر. بو اساسدا بو باخیشلارین دیه ری، اونلاری ایرلی سورنلرین کیم اولدوغونا گؤره دئییل. هم باخیشلاری ساوونانلالرین ایچینده ایران و آزربایجان محورلی اینسانلار وار، همده ایرلی سورولن هر ایکی باخیشدا بللی گرچکلر و گرچک دیشی (غیرواقعی) عنصرلار گؤرونور.  هابئله هر ایکی باخیشدا ایستیعمار پسیخولوژیاسی دئدییمیز اؤزللیکلرین ائتکی لرینی  گؤرمک اولار.

میللی حرکتیمیزین یاشیل حرکتله باغلی توتومو (موناسیبتی) و گرچکلر –سونوج اولاراق:

Ø      یاشیل حرکتله باغلی، آزربایجان میللتی و میللی حرکتیمیز سوسموشدور. بو سوسماق هر کسه بیر ساو وئردی. بیزده اؤز ساویمیزی آلمالیییق: سیستم اولاراق قرارسیزلیق. استعمار وورموش بیر میللتین  و اونون ضعیف میللی حرکتینین ، بؤیوک شوکلار قاباغیندا ایستیصالی (کیریک قالماسی) دوغال اؤزللیکدیر. بو اؤزللییی سیستم اولاراق گوجلندیییمیز زامان آرادان قالدیرا بیله ریک.

Ø      میللی حرکتیمیزین آزربایجان میللتینین سوسماسیندا اؤنملی رولو اولموشدور. آنجاق میللتین بو سوسماغینا همیشه لیک اومودلو اولماق اولماز. میللتین گله جک حرکتینی پاسیولر یوخ ، فعال قووه لر تعیین ائدجک.

Ø      یاشیل حرکت حاکیم فارس میللتینین تاریخی و ضروری احتیاجلاریندان دوغان بیر حرکتدیر. حاکم فارس میللتینین عاجیل ایسته یینی ، محکوم میللتیمیزین عاجیل ایسته یی کیمی ده یرلندیرمک، ایستیعمارین تؤرتدییی روانی- سیاسی باغلیلیغی گؤستریر.

Ø      یاشیل حرکت ماهییت اعتیباری ایله گونئی آزربایجان میللی حرکتیندن فرقلی بیر حرکتدیر. بو حرکتین هدفلری و عاجیل ایستکلری ایله بیزیم هدفلریمیز و عاجیل ایستکلریمیز فرقلیدیر. یاشیل حرکت، ایراندا اولان حاکیم هیأتی (قورولو) دییشمک ایسته ییر و یئرینه ایلیملی بیر ایران جمهورییتی قورماق ایسته ییر(البته لیدئرلری هله ایران ایسلام جمهورییتینی ساوونورلار). گونئی آزربایجان میللی حرکتی ایسه، اسارتدن قورتارماق و اؤز حاکمییتینی قورماق ایسته ییر. میللی حرکتیمیزی یاشیل حرکتین ایچینده گؤرمک و دئموکراسی حرکتی آدلاندیرماق، اوزو بزکلی بیر توزاقدیر. بیز بو گونون اوستون سؤیلمی اولان دئموکراسینی چئینه ینلرین آلدادیجی شعارلاری ایله اؤز ماهییتیمیزی گؤز آردی ائتمه مه لیییک.  حرکتیمیزی دئموکراسی آدینا بیرباشا یاشیل حرکته قوشماق ، میللی حرکتیمیزین ماهییتیندن داشینماسی دئمکدیر. دئموکراسی هر دردیمیزین درمانیدیر دئینلر ، دئموکراتیک ده یرلریمیزی قوللانماق ایسته ییرلر. اونلار بیزیم گئجیکمیش حرکتیمیزی یئنه ده گئجیکدیرمک ایسته ییرلر.

Ø      فارسلارین حرکته کئچدییی گونلرده ، بیزده حرکته کئچیب اؤز شوعاریمیزی وئرمه ییمیز گله جکده بیر تاکتیکیمیز اولابیلر. آنجاق یالنیز سوسقونلوقدان چیخالیم دئیه، پیش شرطلرینی (اؤن قوشوللارینی) حاضیرلامادان بو تاکتیکی قوللانماق ، انرژیمیزین بوشونا توکه تیلمه سیدیر.  حرکتین بو گونکو پتانسیلینی نظرده آلمادان ، بئله بیر تاکتیکی اویونلارا کئچمک ریسک یؤنتیمینه اویمایان بیر آددیم دیر. قارشیمیزداکی بوروشوق اویوندا، یالنیز های کوی سالماق و مئیداندا اولماق نتیجه نی ساغلایانماز. یئرسیز تقلید، دالغالارا حئیرانلیق و تپکیسللییی آندیران بو حرکتلر ، یالنیز گوجلو اویونجولارین قازانجیلا بیتر. سیستملشمه میش مرکزلشمه میش  بیر حرکتی، گوجلو اویونجولارین مئیدانینا آتماق، اویونجولوقدان داها چوخ اویونجاقلیغا گتیریب چیخارار. » فارسلار فیلان حرکتی ائتدیلر بیزده ائدک» دوشونجه سی  تپکی سللیکدیر.  یارادیجیلیق دئییل. فرسایشی (آشیندیریجی) بیر اویوندا تپکی سل داورانان اویونجو آردی آردینا قوز (امتیاز)  وئرمه لی اولور.

Ø      «یاشیل حرکت فارسلارین ایچ ساواشیدیر و بیزی ایلگیلندیرمز» دئمکله موستقیل اولماغیمیزی گؤسترمک، موبارزه مئیدانیمیزداکی گرچکلردن قاچماقدیر. «گرچکدن قاچیش» ایله گرچک موبارزه نی سورمک اولماز. خیالدا یاشادیغیمیز اولکه ده فارسلارلا تورکلر آراسیندا چین دوواری چکمک اولار، آنجاق گرچک مئیداندا قارشیمیزداکی حریفلری گؤرمه مک اولماز. «فارس حرکتلری اؤزللیکله یاشیل حرکت اؤنجه بیزی بیر میللت کیمی قبول ائتسین، سونرا بو حاقدا قرار وئرک» سؤزو ، اؤزو بیر تورلو فارسلارا آشاغیدان باخماغی گؤستریر. بو سؤز بیزیم ضعیف اولدوغوموزو اؤزونده گیزله دیر. بیز گوجلو بیر اویونجویوقسا ، بیزی اؤنجه قبول ائدین دئمه یه گرک یوخدور. اونلار اونسوزدا قبول ائدجکلر.

Ø      فارسلار و باشقا میللتلرله موازی اولاراق احمدی نژاد-خامنه ای حاکمییتینه قارشی بؤیوک و ائنلی بیر یولدا هجوما کئچمک، یئنه ده حرکتیمیزین عاجیل ایسته یینین نه اولدوغونو دالغالارین جاذبه سی ایله اونوتماقدیر. بیزیم دردیمیز یالنیز احمدی نژاد حاکمییتی دئییل. بیز اؤز میللتیمیز، حاکیم میللت و اونون حاکمییتی ایله اوغراشماقداییق. ان اؤنملیسی ایسه اؤز میللتیمیزدیر. اؤز میللتیمیز و میللی گوجوموز فورمالاشمایینجا و اؤز حاکمییتینی ایستمه یینحه، حاکیم میللتین حاکمییتینی ییخماق اولماز. میللی حرکتیمیز بیر گرچک اویونجو سوییه سینده اولمازسا ، موازی حرکت آدینا مئیدانا گیریب کؤلگه یه دوشه ریک.

Ø      بیز فارس –ایران ایستیعماریندا اینیلده ین بیر میللتیک. بو اسارتدن میللت اولارا ق قورتارماق اوچون، قارشیمیزدا دوران قووه دن گوجلو اولمالییییق. حرکتیمیز میللی- سیاسی حرکتدیر. سیاسی حرکتده گوجلولر اودور. بو یازیدا بیزی گوجلندیرن عونصورلار حاقدا، فیکیرلریمی اورتایا قویدوم. بو عونصورلارا دایاناراق ، حرکتیمیزی اوداقلی (متمرکز) بیر سیستومه چئویرمک ان کسه چیخیش یولوموزدور. اوداقلانمیش، سیستئملشمیش، مرکزلشمیش و گوجلو بیر حرکته چئوریلیرسک، یوخاریداکی سئچنکلرین چوخوندان یارارلانماق اولار، یوخسا هامیسیندان حاکیم میللت قازانجلی چیخاجاق.

قایناق:

1-بشیریه،حسین،دیباچه ای بر جامعه شناسی سیاسی ایران-دوره جمهوری اسلامی،نشر نگاه معاصر،1382

2-گی روشه، تغییرات اجتماعی،ترجمه دکتر منصور وثوقی،نشر نی،1385

3-جلايي‌پور، حميدرضا، جامعه‌شناسي جنبش‌هاي اجتماعي،  طرح نو، 1381

4-سهراب رزاقی ، جنبش های اجتماعی در ایران: از ایده تا عمل، اخبارروز (اینترنت)

5-کاوه مظفري، مروري بر نظريه هاي جنبش هاي اجتماعي، مدرسه فمينيستي،1387

.6- وفايي، حسن ، «انقلاب مخملي؛ تجربه هاي شكست خورده و شيوه هاي مقابله»، پژوهشكده مطالعات راهبردي، 1387

7-. يزدان فام، محمود، «انقلاب مخملي؛ بسترهاي داخلي و تمايلات خارجي»، پژوهشكده مطالعات راهبردي، 1387

8-سعید مدنی،درباره جنبشهای اجتماعی جدید، سایتهای اینترنتی  مربوط به جنبس سبز،1388

1- Prof. Karl-Dieter Opp,  Social Movements and Political Protest, University of Leipzig / University of Washington (Seattle), Spring 2006

2-SEFA ŞIMŞEK, New Social Movements in Turkey Since 1980, Turkish Studies, Vol. 5, No. 2, Summer 2004

3-Hooshang amirahmadi,The theory of ethnic collectiv movements and its application to iran, ethnic and racial  studies, vol 10,num  4, 1987 (internet)

4-Bahram Rajaee -Deciphering Iran: The Political Evolution of the Islamic Republic and U.S. Foreign Policy After September 11, Comparative Studies of South Asia, Africa and the Middle East, 24:1 (2004)

5- Barry Rubin, Regime Change in Iran, Middle East Review of International Affairs, Vol. 7, No. 2 (June, 2003)

نوشته شده در  88/10/19 توسط آزربایجان دموکراسی اوجاغی

8 مارس 2010 Posted by | مقاله - تحلیل, تورکجه - Turkce | , , , | بیان دیدگاه

Rəngli inqilabların cazibəsi və yumşaq inhiraf

کئچمیش موصاجیبه لریمیزین آردیندا سایین اومود بی ایلقارلی بعضی سورغولاریمیزی ، مقاله فرمتنیده جاوابلاییب دیر ، چوخ اونملی و آکادمیک بیچیمده حاضیرلانمیش بو مقاله ده ایراندا باش وئرن اولایلاری و میللی حرکتیمیزین موقعینی ، آچیقلاییب و نه بوگون سیاست مئیدانیندا باشلانماسی گره کن اونملی باشلیقلار سیرالانمیشدیر ، سایغی دیر دوشونوروموز حورمتلی اومود ایلقارلی یا شوکرانلاریمیزی سونوب و عزیز اوخوجولاریمیزی مقاله نین اوخوماسینا دعوت ائدیریک.

Umud ilqarli

Giriş:

Güney Azərbaycan milli hərəkəti tarixi bir aşama yaşamaqdadır. Illər öncedən başlanan milli hərəkətimiz artıq elə bir yerə çatmiş ki, bir siyasi oyuncu olaraq tarixi qərarlar verməyə məcburdur. Bu qərarlar millətimizin gələcəyini bəlirləyəcək. Azacıq yalnışlıqla bu millətin gələcəyi bir qumar oyununa bağlana bilər. Azacıq sapma ilə , azacıq cayma ilə öz tarixi və gerçək axarından ayrılabilər. Bu millətin talei bir dönə böyük oyuncuların bazarlığında dəyişdi. Mutlu, gəlişmiş , demokratik bir ölkəyə çevriləbiləcək yurdumuz , yenidən qaranlıq bir dönəm yaşamağa məhkum oldu. Fars şovinizminin caynağına yenidən düşdü, soyqirima uğradı və…

63 il öncə Azərbaycanın tarixi gəlişməsində böyük bir çatlaq yarandi. Millət olaraq ən acil ehtiyacımız basdırıldı. 64 il öncə ödənməlı olan bir ehtiyac hələdə ödənməyib, o üzdəndə bugünkü hərəkətimizdə böyük çəlişkilərlə-təzadlarla başbaşayıq. Bölgədə və dünyada gedən hadısələrə baxdıqda milli dövlətimizi qurmaqda nəqədər gəcikmiş olduğumuzu duyuruq, ancaq hələ mərkəzə bağlılığın mənəvi zəncirlərindən  qurtarabilməyənlərimizcə hələ tezdir!

Ölkə içində tarixi hadısələr baş verir, bölgədə ardı ardına düzülən dəyişmələrə tanıq oluruq, ancaq üzərimizə çökən qaraltının üzündən nə edəcəyimiz haqda çaş baş qalmışıq. Doğrudur , biz bir millət olaraq 80 ildən çoxdur ki təhqir olunuruq, özgüvəncliyimizi əziblər, yenilik yaratmağa cəsarətimizi qiriblar, gələcəyimizdə özümüzdən çox başqalarının necə yanaşmasın etkili görürük. Bunu biz yaşam boyu öyrənmişik. Öyrədiblər bizə. 80 il təhqir sistemi içində şəxsiyyətimizi millət olaraq formalaşdiriblar. O üzdəndə bugün bir balaca meydanın dəyişməsi ilə şaşırıb qalırıq.

Sanıram, görünən kəndə Belədçi lazım deyil. Aylardır İran deyilən ölkədə yaşıl dalğa deyilən bir hərəkət başlayıb. Hakimiyyəti şaqqalayib, addim addim irəli gedən bu hərəkət haqda hələlik milli hərəkət olaraq qərarımız bəlli deyil. Əgər bir sürə milli hərəkət olaraq sukütumuz anlamliydisa,  aylar sonra bu suküt artıq öz anlamıni itirir. Bu susqunluqdan mənadan daha çox qərarsizliq tökülur. Qərasızlığın yanında başqa olaylar göstərir ki, hərəkət sakinca( əhtiyat) burulğanında firlanmaqdadır. Ictimai-siyasi hərəkətlərdə davamliliq önəmli faktordur. Xordad seçkilərindən sonra hər il yapdiğımız torənlərin və etirazların bu il heç biri görünmur. Azacıq dalda bucaqda olan hərəkətlə milləti və dünya kamuoyunu dəyişmək olmaz.

Əlbəttə dərd təkcə yaşıl hərəkət olsaydi, dözmək olardi. Məni düşündürən, gələcək olaylardir. Bu yaşıl hərəkət bəlkə bir çirtmayidir, bizi özümüzə gətirməyə. Bu çirtma ilə biz başa düşdük ki, iş çox ciddidir. Bir an düz hərəkət etməsək, bu millətin talei yənədə qumar oyununa tapşirilacaq. Yənədə özləm dolu şəir yazmağa başlayacayıq.bəlkədə o zaman daha donub arxamiza baxmağa cəsarət etməyəcəyik. O zaman yalnız yərə baxmaq və gələcək quşağın qabağında başi aşağa olmaq bizə düşəcək.

Məsələni sadələştirib iki yolun birini ( susmağa davam etmək ya yaşıl hərəkətə qoşulmaq-muvazi hərəkət kimi)seçməklə yalnız özümüzu aldatmiş olarıq.yaşıl hərəkətin dayanmasıni və ya Əhmədinejad hakimiyyətinin getməsini oturub gözləmək isə tarixi bir yalnişliqdir. Tədbirsizlik və qorxaqliq ucundan yoladüşmuş hərəkəti yenidən dayandirmaq bağişlanmaz bir xətadır. Bunu bizə gələcək quşaq(nəsl) bağişlamaz. Belə davranış, Suyun axarina düşub, özümüzu gələcək pözücu burulqanlara tapşirmaq deməkdir. müstəmləkə ölkələrinin düşdüyu pözücu burulqana ( dorə batəl) düşməmək üçün indidən bir iş görmək lazımdır. alın yazısina inanıb munfəilliyə əl atmaq isə bizə düşən bir seçənək deyil. Biz özümüzu və bizi surukləyən dalğaları doğru düzgün tanıyib və öz yolumuzu cizmalıyiq. O zaman dalğaların qurbanı olmayib, onlardan yararlanmaği bacaracayıq.

Bu yazıda hərəkətimizin mahiyyətini nəzərdə alaraq, üzərimizə gələn və bizi götürən dalğalarla necə davranacağımız  haqda düşüncələrimi iletməyə çalışacam.

Ictimai dəyişimlər və ictimai hərəkətlərin mahiyyəti

Sosyolijistlərin maraqlandiği və üzərində araştirma apardığı önəmli qonulardan biri ictimai dəyişim və dönüşumlərdir. Ancaq ictimai dəyişim və dönüşumlərləin nədənləri və necə başverməsi ilə bağlı , sosyolijidə genəl bir təori ( quram) və qapsayıci bir model yoxdur. Citimai dəyişimlərdə çeşitli amillərin rolunun olması və bu amillərin bir birini etkiləməsi çağdaş sosyolojinin qəbul etdiyi bir ilkedir.

Iqtisadi altyapı, təknology, cəmiyyət amili, idəology, dəyərlər və təzadlar…kimi amillər toplum uzmanlarının araştirdıqları amillərdəndilər. Bu ətkənlər( amillər) dəyişim və dönüşumə yataq sağlasalar da, sonunda insanların fərdi(birəysəl) və cəmi(toplusal) hərəkətləri sonucunda ictimai dəyişim gerçəkləşir və ictimai tarix yaranır.

Insanların fərdi və cəmi olaraq dəyişim yaratmağa can atmaları onların ehtiyaclarından( gərəksinimlərindən), istək və hədəflərindən doğur. Indiki ictimai – siyasi quruluş , dəyərlər və örgütlər bir toplumun istəyincə deyilsə, o toplumun acil ehtiyaclarını qaldirmirsa durumu dəyiştirmək söz qonusu olur. Toplu olaraq hərəkətə kəçib durumu dəyiştirmək, ictimai hərəkətin( toplumsal hərəkətin) təməlini oluşturur.(əlbəttə toplumsal hərəkətlər bəzi hallarda bir dəyişimə qarşı özəl varliqları qoruyub saxlamaq hədəfi ilə də yaranabilərlər)

Toplumsal hərəkətlər çağdaş dünyamizda dəyişim və dönüşum yaradan əsas amillərdəndi(ətkənlərdəndir). Toplumsal hərəkətlərə görə çox saylı araştirmalar və yazılar olsada, vahid və sabit bir tərif(tanıtim) bu haqda yoxdur. Hər bir araştirmacı qullandığı paradıgm və göruş açısi etibari ilə toplumsal hərəkətin bir bolumunu açıqlayir. Ancaq genəl olaraq demək olar ki, ictimai hərəkət bir toplumun özəl hədəflərə çatmaq üçün cəmi olaraq çalışması və əyləmləridir.

Fransali adlim sosyilojist «Alen toren»in dediyi kimi , ictimai hərəkətlərin varliq nədəni uç əsası ilkəyə bağlıdir.

-hoviyyət( kimlik) ilkəsi: ictimai hərəkət hansı qurumu və toplumu təmsil edir? Hansı toplumun qazanclarını qoruyur və o toplumun adından danışır?

– muxalıfət ya qarşıtliq ilkəsi: ictimai hərəkət hədəfinə çatmaq uçu hansı əsas mənə ilə qarşı qarşıyadır? Qarşısında duran hərif və düşmən kimdir? Hansı örgüt, güc, düşüncə və dəyərlər ictimai hərəkətin hədəflərinə qarşı düşməncə əməl edir?

-idəallar , dəyərlər , ulkülər və bir sözlə umumiyyət ilkəsi:bir ictimai hərəkətin ideolojiyası nedir? Ulküləri nedir? Dünyaca qəbul olunan hansı əsl əsasında hərəkətin başlayıb? O toplumun inandığı və qəbul etdiyi hansı umumi dəyərə dayanaraq mubarizəyə başlayıb? Hansı qəbul olmuş haqqa dayanaraq mubarizə etməkdə özünü haqlı bilir?

Beləcə ictimai hərəkətin mahiyyəti bəlli olur və  qullandığı araclardan , mubarizə tərzindən , istədiyi dəyişimin səviyyəsi və necə uyqulanmasından asılı olaraq kültürəl, siyasi, milli , təbəqati, cinsiyyeti, inqilabi, radıkal, islahatçi, qurtuluşçu, kılasik və yeni ictimai hərəkətlər adı ilə ortaya çıxır.

Bu hərəkətlərin hər birinin istədiyi dəyişimi yaratmaq üçün, qarşıdakı düşməndən-manədən daha artıq güc mobaylizə etməsi gərəklidir. Bu əsasda ictimai hərəkətlər mahiyyətlərindən asılı olaraq bir sıra öyələrlə maddi və mənəvi güc toparlamağa başlayır. Ideoloji, təşkilat( örgüt), lider ( öndər) və liderlik, səmbollar( simgələr) –nimadlar- bayraq, …kimi öyələr ictimai hərəkətlərin güclənməsini sağlayan və mahiyyətini göstərən unsurlardır.

Ictimai hərəkətin mahiyyəti dəyişirsə, bu unsurlarda dəyişə bilər . tərsinə bu unsurların dəyişməsi ictimai hərəkətin mahiyyətcə dəyişməsini göstərəbilər. Mahiyyəti dəyişən bir ictimai hərəkətin yaradacaği dəyişimlərdə fərqli olar.gedəcəyi noqtə də dəyişər.

Güney Azərbaycan milli hərəkəti ictimai bir hərəkətdir. Bu hərəkətin mahiyyəti bəllidir .Alen Torenin ortaya qoyduğu üç əsas ilkəni nəzərdə alarsaq, onun mahiyyətinin nə olduğu açıq görünər. Bu hərəkət toplu olaraq bir milləti təmsil edir, bir millətin milli qazanclarını qorumağa çalışır, bir millətin adından danışır, bir millətin ən acil istəklərini  ödəməyə çalışır. Bu üzdən bu ictimai hərəkət milli bir hərəkətdir. Təmsil etdiyi millət isə İran milləti deyil ,Güney Azərbaycan türk millətidir.bütün dünyaca qəbul olunmuş «öz gələcəyin bəlirləmə» haqqina dayanaraq, demokrasi və insan haqlarına dayanaraq, bərabərliyə və azadlığa dayanaraq yola çıxan bir hərəkətdir. Bu dəyərlər əsasında Güney Azərbaycanı müstəmləkəçilikdən qurtarmaq istəyir, azad , demokratik , murəffəh, insanların cinsindən –rəngindən-soyundan-məzhəbindən asılı olmayaraq bərabər huquqa malık  və gəlişmiş bir ölkə qurmaq istəyir.qarşısında isə geri qalmış dəyərlər, şovonism və onu təmsil edən bir totalıter hakimiyyət var.

Belə bir hərəkətin özünə özgü bir ideolojiyası, örgüt və ya örgütləri, lideri və ya liderliyi, simbolları  və bayrağı, … olmalıdır.  Hərəkətin mahiyyəti və çevrənin şərayitinə görə stratejisi və pılanları olmalıdır. Belə olmadığı halda hərəkətin mahiyyətinin hər an dəyişməsi göz önündədir. Mahiyyəti dəyişən hərəkət isə millətin ən acil istəyindən doğan hədəfləri deyil başqa hədəflərə yönələcək. Millətimizin tarixi və zəruru olaraq istədiyi dəyişim deyil başqa noqtələrə gətirib çıxaracaq.hərəkətimizin hamihiyyətini doğru düzgün başa düşmək , ona güclənməsinə və düz yolda hərəkət etməsinə gərəkən unsurları sağlamaq və saxlamaq Belə bir həssas zamanda sapmamiz və caymamizi önləyəcək.

istemara qarşı hərəkətlər və Milli hərəkətimiz

Özgə bir millət çeşitli nədənlərə görə bir millətə hakim olursa və onun varliqların öz qazancina qullanırsa estemar (sömürgəcilik) adlanır.estemarçi öz hakimiyyətini və üstün qonumunu müstəmləkə millətə bir dizi qanıtlamalar və tocihlərlə qəbul ətdirir. Bu qanıtlamalar və tocihlərin hamısı bir yərdə bir sistem oluşturur, bu sistemə bütünlukdə estemar Ideolojisi deyilir.

Klasık estemar artıq bugünkü dünyada görünməsədə, estemarçilar yeni metodlarla müstəmləkə millətlərə öz hakimiyyətlərin sürürlər və öz qazancların yeni yollarla aparırlar.yeni estemarların yeni estemar Ideolojisi var.yeni estemar Ideolojiləri klasık Ideolojilərdən daha yumşaq və daha incə olur. Beləki sömürülən millət  öz istəyi ilə estemarin çeşitli alanlarda hakimiyyətini qəbul edir və bu hakimiyyəti özünə qazanc kimi dəyərləndirir. Yeni estemar idəəolojisinin gəlişməsində sömürülən millətin özünundə rolu olur. ona görədə  yeni estemara qarşı mubarizə kılasik estemara qarşık mubarizedən çətindir.

Indiki dünyada estemarçi cazibəli yataqlar hazırlayir. Heç bir sərt güc qullanmadan millətlər o yataqlara düşur. Sonucda bu yataqlarla irəli gedən millət istemarin qucağına düşməkdə başqaları ilə riqabətə Belə keçir.

Estemar altında yaşayan millətlərdə insanlar və bütünlukdə toplumun çoxunluğu öz doğma şəxsiyyətindən uzaqlaşir. Kimliyin itirir və o toplumun tarixi gəlişməsində çatlaq yaranır. Belə bir toplum özgə millətə iqtisadi, siyasi, ictimai və pesikolojik baxımdan bağlandiği üçün , bağimsiz bir aksiyöna (əyləmə) malık olabilmir. Özgə  millətin dalınca gedir. Onun hərəkətləri öz gerçək və acil  ehtiyacları əsasında yox, başqa millətin acil gərəksinimləri əsasında yaranır. Maraqlıdır ki, sömürülən millətin etirazi hərəkətləri Belə hakim millətin acil ehtiyacları əsasında olur. başqa millətdən gələn və doğma olmayan bir ehtiyac  o millətin əsil ehtiyacları yerinə yərləşir. Əlbəttə burada sohbət öncəlikli ehtiyaclardan gedir( tərcih məsələsi ortadadır).

Müstəmləkə millətlərdə insanlarda özgüvənclik(ətəmad bə nəfs) çox aşaği olur. insanlar illər boyu təhqir olunmuşlar, onlarda yenilik və yaradıcılıq çox az görünür.estemar o milləti alçaldib, özünun üstün olduğunu illər boyu aşılayir, özünun gəlişməyə, azadliğa və hakim olmağa ləyaqitli olduğunu bir turlu onların beyninə yerləştirir.

millətlərdə milli şuur(bilinc) oyanırsa, o millət bağlılıqdan qurtarmağa və öz hakimiyyətini qurmağa hərəkətə gəlir.özgə millətə –hakim millətə bağlılığı qirmaq üçün yapılan əyləmlərin toplulluğuna estemara qarşı hərəkət deyilir.

Estemara qarşı hərəkətlər ilk dönə 18-ci yuzildə ingiltərənin Amerika müstəmləkələrində başlayır və onlar öz istiqlallarına qovuşurlar. Sonra isə 19-cu yuzildə ispanıyanın Amerika müstəmləkələri bir bir müstəqil olurlar.daha sonra 20 yuzillikdə asıya və afriqa ölkələrinə sıra çatir.

Yazıqlar olsun ki başqa millətlərin estemardan qurtulduğu illərdə , Azərbaycan türk milləti olaraq biz təzəcə estemar altına keçirdik. 19-ci yuzilliyin ilk yarisindan başlayaraq yurdumuzun bir hissəsi rus və bir bolumu isə ingilis, Amerika və əli təbrizli dəmişkən «ayaqyalın estemar» sayılan fars millətinin estemari altına düşdük.biz bu acı hadısəni yaşadıq və yaşamaqdayıq. Öncə klasık estemar daha sonra isə yeni estemari yaşadı bu millət. Millətimizin nuxBeləri(seçkinləri) estemar Ideolojisin oluşturmaqda farslardanda qabağa düşdülər. Millətimizi öz kimliyindən uzaqlaştirmaq on pılana kəçdi. Tariximiz, dilimiz, kültürumuz və…ya təhqir olundu ya saxtalaştirildi.

Estemarin sonucu olaraq, noxbelərimiz millətimizin əsas və acil ehtiyacıni (gərəksinimini) deyil, hakim millətin və dünyada gedən cərəyanların(axınların) yaratdiği ehtiyaclar əsasında mubarizə ətdilər. Güney Azərbaycanda sağçi və solçu hərəkətlər yarandi. əslində isə bu axınların başında türklər olsalarda, hamısı bizi başqa formada hakim millətə bağlı etməyə doğru aparırdi. Özümüzə güvənmədiyimiz üçün , əsil və acil gərəyimizi bilmədiyimiz üçün , dalğalardan və axınlardan baş qurtarib özümüzə gələnmədiyimiz üçün  irəli getmək yerinə firlanmışıq və yenidən estemarin qucağına düşmüşük.

Sömürülən millətin iqtisadi- siyasi baxımdan hakim millətə bağlı olduğu bir yana, pesikolojik bağlılığı daha acı olur. sankı hakim millətin talei ilə bizim taleimiz özdəşib. Beləcə illər sonra ardı ardına hərəkətlərimizin heç biri bizi qurtaranmadı. Bəlkədə əslində qurtarmaqdan qorxmuşuq!!

Son 20 il içində nəhayət Güney Azərbaycanda yeni və doğma bir hərəkət yaranmağa başladı. Sağ və sola yox deyib, əsir millətimizi öndə tutan bir milli hərəkət ortaya çıxdı. bu hərəkət başqa istemara qarşı hərəkətlər kimi mahiyyət etibari ilə milli və siyasi hərəkət sayılır. Bu hərəkətlər ( bizim milli hərəkət kimi)bir millətin qazanclarını və milli qurtuluşunu amacladıqları üçün , bir milləti təmsil ətdikləri üçün və bir millət adından danışdıqları üçün milli hərəkət sayılırlar. Habelə hədəflərinin siyasi olduğu üçün- qudrətlə ilgidə olduğu üçün, hakim millətin hakimiyyətindən qurtarmaq və öz hakimiyyətini qurmaq istədikləri üçün siyasi hərəkətdilər. Əlbəttə yeni istemarlarda hakim millət öz hakimiyyətini çox incəliklə yürütdüyü üçün , məhkum və sömürülən millət ilk başda bunu qavraya bilmir. deməkdə əsil dərdini görəbilmir. Hakim millətin təhqir siyasətinə, asimilasiyon siyasətinə qarşı özünədönüş və öz dəyərlərini qorumaq milli hərəkətin körpəliyinin özəllikləridir. Bu aşamada(mərhələdə) başqa istemara qarşı hərəkətlər kimi, bir sıra doğal özəlliklər var. istemara qarşı hərəkətin körpəlik özəllikləridir bunlar. Dilimizi qoruyub saxlamaq, tariximizin qururlu olduğunu subut etmək, dilimizin fars dilindən üstün olduğunu savunmaq, şəxsiyyətlərimizi mənimsəmək… üçün çabalar yapmışıq və yapmaqdayıq. Bir sıra yoldaşlarımız hərəkətimizin belə bir özəlliyini şairlərimizin və ədəbiyyatçılarımızın hərəkətin başlanışında sayca çox olmalarına bağlayırlar. Əslində isə bu özəllik bütün istemara qarşı hərəkətlərin özəlliyidir. bir millətin seçkinləri bugünkü fəlakətin nədənlərini   özgə millətin hakim olduğuna bağlayirsa, istemar altına düşməmişdən o millətin mutlu millət olduğuna inanır .inandığı dəyərlərin hakim millət tərəfindən əzildiyini deyirsə, o dəyərləriin varlığıni məhkum olmadığı anlarda görür. Varliqlarının hakim millət tərəfindən dağıldığını deyirsə, o varliqları məhkum olmadığı zamanda sağlam olduğuna inanır. Məhmuk olmadığı zaman isə keçmişdədir. əsir olmadığı zaman keçmişdədir. ona görə keçmişin özləmin yaşamaq doğal bir özəllikdir. Hərəkətimizdə demokrasinı bir dəyər kimi irəli sürürük, ona görədə millətçilərimizin bir çox yazılarında keçmişdə türk millətinin demokrat olması haqda sənədlər verilir. hərəkətimiz qadın kişi bərabərliyinə inanır,  ona görədə fars millətinin əsarətinə düşmədiyimiz keçmişdə , türk millətinində qadınların huququ haqda yazılar ortaya qoyulur. Bu pədidə(olqu) çox təbiidir. itmiş cənnəti keçmişdə axtarmaq istemara qarşı hərəkətin özəlliyidir.

Başqa millətlərində yaşadığı bu mərhələni aşmasaq , gələcəyə pılan tökmək və gələcəkdən aydın təsvirlər yaratmaq yerinə , keçmişə dönüş və tarixçilikdə ilişib qalacayıq. gələcəyi bəlli olmayan bir axının kütlə üçün cazibəsi olmaz.  Hər kəsin sorduğu bir soruyu hərəkətimiz cavablamalıdır: gələcək Azərbaycan necə bir ölkə olmalıdır? Sevindirici haldır ki , hərəkətimizdə bu aşamadan qurtarmağın bəlirtiləri görünür. «Azərbaycan demokrasi ocağı»nin apardığı soyləşilərdə(musahibədə) bunun izlərin görmək olar.

Başqa istemara qarşı hərəkətlərdə göründüyü kimi , bizim milli hərəkətimizin özəlliklərindən biridə «gerçəkdən qaçış» özəlliyidir. Pesikolojik baxımdan insanların çətin anlarda,  nakam qalmaq(doymaz qalmaq) anlarında və istəklərinin sərkub olduğu anda(basdırıldığı anda) təpkilərindən biri gerçəkdən qaçmaqdir. Savunma mekanizmlerindendir bu tepki.  Bu özəllik istemar altında inildəyən millətin və sonralar onun azadliq hərəkətinində özəlliyidir. Hərəkətimizdə və millətimiz içində bunu açıq görürük. Hərəkətə qoşulmaq istəməyənlərin arasında əsir olmadığımızi göstərən dəlilləri gözdən keçirsək,  bu özəlliyin nə olduğun yaxşi başa düşərik. öncə fars millətinə bir neçə söyüş yağdırdıqdan sonra, «İran türklərin əlindədir , Tehranın bazaarı türklərin əlindədir, Xamnei türkdur və…» deyənlərin sayı az deyil. nə yazıq ki gercekden qacis  özəlliyi bezen millətçilərində davranışlarında və baxışlarında görünür. Millətçilər də hərəkətimizin əsas ehtiyaclarından olan  bir sıra gerçəklərdən qaçmaqdadırlar. Istemara qarşı hərəkətlərin ən önəmli unsurlarından biri «istemara qarşı ideoloji»dır. Güney Azərbaycan türk milləti olaraq , həmişə ideolojilərin qurbanı olduğumuz üçün ideolojinin milli hərəkətdə rolunu görmədən , adından belə qaçıriq. Üstəlik dönə dönə vurqulayırıq ki, bizim hərəkətimiz ideolojik hərəkət deyil. Ideoloji deyildikdə yalnız siyasi  İslam və komonizm ideolojiləri beynimizdə canlanır. Bu ideolojilərin isə ziyanları və millətimizə vurduqları tarixi zərbələr onun dalınca beynimiə gəlir. Ideolojidən və Ideoloji sözündən belə qacmaqdayiq. Bir halda ki, milli qurtuluş hərəkətinin özünə özgü (məxsus)ideolojisi olur. nasyonalism özü Ideolojidir və istemar altından çıxmaq istəyən millətlərin nasyonalismi qurtarici(rəhayibəxş), inqilabi, radikal və siyasi nasyonalismdir. Əslində isə nasyonalism , komonism və İslamçiliqdan fərqli olaraq insanları dar bir yolaqda yürüməyə hökm edən ideoloji deyil. Nasyonalism səyyal və axıcı bir ideolojidir.  Nasyonalism Ideolojisi millətlərin durumlarından asılı olaraq mahiyyəti dəyişən bir ideolojidir. Hakim millətin nasyonalismi ilə , məhkum millətin və azad millətin nasyonalismi fərqlidir. Ideoloji idealar, dəyərlər və açıq qəzavətlər sistemidir. Bu idea sistemi bir qurumu-toplumu amaclayaraq, o toplumun kim olduğun açıqlayir, hoviyyətin bəlli edir, başqaları ilə fərqlərini ortaya qoyur, inandığı dəyərlərdən ilham alaraq o toplumun tarixi aksiyonuna(eyləminə, koneşinə) cəhət verir.ideoloji amacladıği topluma deyir ki, siz kimsiz, kimlərin vasitəsi ilə istismar olursuz ya sömürülürsüz, niyə geri qalıbsız, niyə bugünkü durum dəyişməli və ya saxlanılmalıdır. Ideoloji amacladıği qurupun mənafeini tərifləyir, o mənafeə çatmaq üçün hansı işlərin görulməsi haqda yollar göstərir. Ideoloji «biz» deyilən bir pədidəni(olqunu) yaradır. «biz» ideolojidən asılı olaraq bir ictimai təbəqə(kəsim-qatman), cins, bir millət və ya bütün bəşəriyyət olabilər.bir milləti amaclayan Ideoloji milli Ideolojidir. Hakim millətin milli Ideolojisi onun üstünlüyünü tocih edir, onların hakim olmasına haq qazandırır . bu Ideoloji Marksın dediyi kimi məhkum təbəqələrə əfyun kimidir. Məhkum təbəqəni uyudur. Məhkum milləti uyuşturur. Məhkum təbəqənin və ya millətin oyanması və bilinclənməsi isə yenədə Ideolojinin aracilığı ilə olur. milli və ya təbəqati oyanış öz özünə yaranmırr. Milli oyanışda yeni bir Ideolojini yayan noxbelərin vasitəsi ilə yaranır. Yeni Ideoloji məhkum millət üçün «istemara qarşı milli Ideoloji»dir.bu Ideoloji əsir asimilə olmağa doğru gedən millətdə hoviyyət yaradır. Bu Ideoloji əsir millətin durumunu açıqlayır, düşmənlərini tanıdır, inandığı dəyərlər əsasında gələcəyin necə olması haqda təsəvvur yaradır, o millətin arzularını dilə gətirir, sorunlarının və dərdlərinin qaynağını bəlli edir. O milləti hərəkət etməyə təhrik edir. Milli qurtuluş Ideolojisi əsir millətin çıxış yolunu göstərir, qurtuluşun azadlığın dəyərini üzə gətirir, azadliq uğrunda ölməyi əsir yaşamaqdan üstün göstərir və…

Milli ideoloji milli mənfəətə dayanan bir ideolojidir. Ona görədə siyasi qərarlarda təsmim tutanların əl ayağın bağlayan Ideoloji deyil. örnək üçün, bizim milli ideolojimizə əsasən, bugünkü düşmənlərimizdən biri ermənistan devletidir. Ancaq milli ideoloji bizə demir ki, siz Azərbaycanın prezidenti olaraq ermənistan prezidenti ilə görüşməməlisiniz. Milli ideoloji bu göruşdə milli mənfəətimizi qorumağa çağırır bizi. Milli ideolojimiz əsasında biz türkçüyük və türk millətin sevirik. Ancaq bu o dəmk deyil ki, qeyri türkləri sevmək olmaz. Biz bəşəriyyətə xidmət edən hərkəsi sevirik, erməni ya fars olsa belə.

Maraqlıdır ki, «bizim hərəkətimiz ideolojik deyil» deyənlər özləri ideolojik davranırlar. Yazarlarımızın içində bu şuari verənlərin yazılarını bir daha oxusaq , bunu açıq aydın görmək olar. Biz milli oyanış amacı ilə millətimizə dilimizin aradan getməsini uyarırıq. Millət dilin dəyərini bilməsə, onun aradan getməsinin nədən qayğısın çəkməlidir?! Biz öncə ana dilin dəyərli olduğunu, kültürümüzün dəyərini, tariximizin şanli tarix olduğunu sabit etməyə çalışırıq, sonra onun qorunması üçün milləti hərəkətə kəçməyə çağırırıq. Torpağın qutsallığın bir millət bilməsə, bir qarinc torpaq üçün nədən yüzminlər şəhid getməlidir? Düzdür ki, bu dəyərlərin hamısının arxasında məntiq də var. ancaq məntiq özlüyündə bir milləti hərəkətə keçirənməz. Arxasında məntiq olan bir idəa öncə dəyər səviyyəsinə qalxmalı və sonra əngizəyə(dürtüyə) çevrilməlidir.yoxsa yalın ve yavan bir məntiq hərəkətimizə yalnız pasıvlik aşılayacaq.

Gerçəkdən qaçış pesikolojisi istemarin yaratdığı özəllikdir. Bu pesikoloji ucundan milli məfkürəmizi gəliştirməyə imkan qalmır. kerekmez görünən bir yaratiğin kamilləşməsi nəyə lazımdır!! Ona görədə bugünkü İran hakimiyyəti bu boşluqdan yararlanaraq , ideolojimizi cılızlaştırmağa çalışır. Qapısı , pəncərəsi olmayan bir  yerə yumşaq hərəkətlərlə istədiyin doldurub və istədiyin götürməyə çalışır. Istədiyi dəyəri abartıb , istəmədiyin basdırmağa çalışan hakimiyyətin biz isə bilmedən aracları oluruq.

Gerçəkdən qaçış təkcə ideolojiyə məhdud olmur(sinirlanmırr). Milli hərəkətimizin güc toparlamasına(bəsice qova) gərəkən qalan unsurlardanda qaçanlarımız var. hərəkətimizdə təşkilatdan qaçış , təşkilatin zərurətini danmaq bir zamanlar çox gündəmdəyidir. Təşkilatlarımıza qarşı danışmaq perestijə çevrilmışdır. Demokrasi şuarin hamidan artıq verən yoldaşlarımız ,» biz müstəqilik, heç təşkilata bağlı deyilik,…» sözləri ilə güvənirdilər. Demokrasinin əsas gərəklərindən olan təşkilatin zərurətini danan kimsənin bu məntiqini yalnız » istemar pesikolojisi ilə» yozmaq olar. Cəmi(toplusal) bir hədəfə ulaşmağa gərəkən sazmanın gərəkliyini danmanı yalnız «gerçəkdən qaçış» özəlliyi ilə açıqlamaq mümkündür. Yoxsa ictimai –siyasi elmlər üzrə ən ilkin savadı olan kimsə, milli qurtuluş hərəkətində ideolojinin, liderin və təşkilatin önəmini kəsin bilməlidir.

Istemara qarşı hərəkətlərdə liderlərin rolu danılmazdır. Amerikanın istemara qarşı hərəkətində «Vaşinqton»un şəxsiyyəti əfsanəvi qəhrəman kimi dəyərlənir. Başqa milli qurtuluş hərəkətlərində də liderlərin tarixi və təyin ədici rolun görmək olar.kolombiyada «Bulivar», Hindustanda «Qandi», Tunesdə «Burqiyə», Indoneziyada «Sukarno», Kubada «Çe Qvara və Fidel kastro», Türkiyədə  «Atatürk» və Quzey Azərbaycanda «Elçibəy» kimi liderlərin tarixi və təyin edici rolları kimsəyə gizli deyil.

Gerçekdən qaçış özəlliyi buradada özün göstərir. Ölkəmizdə və dünyada inqilabdan doğan diktator rejimlər gözümüzü qorxudub. Içində yaşadığımız «vilayəte fəqih» rejimi rəhbərə-liderə dayanaraq minlər insanın qanın töküb, ölkədə azadlıqları boğub, …bu olaylar bizdə rəhbər və lider sözünə həssasıyyət yaradıb. Hakimiyyətin təxribatları bir yana, özümüzdən olanlarında milli lider doqtur Çöhrəqanli bəyə qarşı təxribatlarının ucu bucağı yoxdur. Çox acı bir olaydır ki, İran hakimiyyəti ilə bu qonuda bir cəbhədə dayanan yoldaşlarımız var. millətçiliyində şübhə etmədiyim bir sıra yoldaşların, belə davranışını necə yozmaq olar?! Diyəsən görünən kəndə də bələdçi lazım olur hərdən. Bu yoldaşlarımız dildə » indi lider zamanı deyil» desələr də, həssas anlarda  hakimiyyətdən ayrılan və millətçi olmamaqlarına kimsənin şübhəsi olmayan şəxslərin ətrafına yığılırlar. İran hakimiyyətindən tam qopmayan popolist şəxslərin səmpati(yanlısı) olaraq başqa millətçilərlə qarşı qarşıya gəlirlər. Şəxsiyyətlər düşüncələrin və axınların(cərəyanların) simgəsinə çəvrilirlər. Bu gərçəyi danmaqla hərəkətin bu əsasda ehtiyacı ortadan qalxmir. Yaranan bu boşluq hakimiyyət üçün bir fürsət yaradır. İranda orta təbəqənin başina keçən hakimiyyətdən qopan şəxlər, bizim üçün böyük dərs olmalıdır. Bunu həm Xatəmi zamanında gördük , həmdə indiki yaşıl hərəkətdə. İran opozisyonu və özəlliklə orta təbəqənin noxbələridə vilayəte fəqih sisteminə qarşı mubarizə aparır. Ancaq vilate feqih ile mubarize aparmaqlari, liderlim eslini danmaq anlaminda deyil. Onlarin «ya hoseyn mir hoseyn» suari bunun aciq gostergesidir(hakimiyyetden ayrilanlarin yeni orta tebeqenin bashina kechmesi). Biz qıraqdan durub , nə qədər desək də ki, Musəvi və Kərrubi bu hərəkətin rəhbərləri deyillər, bu gerçek aradan getməyəcək. Sadəcə gerçəyə gözümüzu yumuruq. Bu gerçekdən qaçmaqla, gələcəkdə İrandaki orta təbəqinin hərəkəti kimi , hakimiyyətdən ayrılan və ya ayrılmayanlar hərəkətimizin rəhbərlik qonumuna keçəcəklər.

Bayraq qonusu isə lider qonusu kimidir. Bir zaman milli lider tərəfindən Güney Azərbaycana bayraq sunulanda, «bizə bayraq lazım deyil» deyənlər çoxudur. Milli bayrağımıza «rəngli parça- tekke parçei rəngi!!» deyənlərin bu gərçəyi danması , bayraq zərurətin aradan qaldırmadı. Sonralar çeşitli bayraqlar hərəkətə təqdim oldu, daha sonra isə bayraqdan qaçanlar gerçekdən rəngli parçaya üz gətirdilər. tiraxtur timinin rəngini və bayrağını hərəkətin bayrağı kimi və hərəkətin rəngi kimi təqdim etdilər! «Əkbər Ələmi»ni rəhbər kimi, cəsarət simgəsi kimi təqdim etmək və  tiraxtur bayrağın hərəkətin bayrağı adlandırmaq , gerçekdən qaçış pesikolojisinin gətirdiyi nəticedir.

Istemar altında yaşayan millətlərin və onun milli hərəkətçilərinin başqa doğal özəlliklərindən biridə təpkisəllikdir. Ardıcıl təhqir olunan millətdə hiqarət uqdəsi(aşağiliq düyüncəsi), etemad bə nəfsin olmaması(özgüvəncsizlik), yaradıcılığın olmaması və başqasının muqəllidi olmaq doğal bir özəllikdir. Bu özəlliklər milli hərəkətdə fəaal və yaradıcı hərəkətlərdən daha çox, vakoneşi(təpkisəl) hərəkətlərin ortaya çıxmasına nədən olur. habelə böyük  dalğaların, ağır şokların və zərbələrin qabağında müstəsəl olmaq (dərmandə olmaq-kirik qalmaq) bu hərəkətlərdə görünən və bilinən özəllikdir. Milli hərəkətimiz hakimiyyət qarşısında indiyədək çoxlu yaradıcılıq və yenilikləri olsada, təpkisəllikdən də qaçanmamışdır. olası böyük şokların və çevrəmizdəki güclü dalğaların qarşısında, doğru düzgün yolumuzda dayanmadan yürümək üçün hərəkətimizin mahiiyyəti və onun özəlliklərini bilməyimiz gərəklidir. güclü , yaradıcı və gerçekçi  bir hərəkət oluşturmasaq, istisal və təpkisəllik burulqanında ya çevrəmizə dolanacayıq yada güclü dalğalarla istəmədiyimiz sahillərə tullanacayıq.

Yeni ictimai hərəkətlər və milli hərəkətimiz

ictimai qurumların istək və ehtiyaclarının ödənilməsi və mudafiə olunmasında rəsmi orqanların yətərsiz olduğu zamanlar, yeni ictimai hərəkətlər ortaya çıxırlar. Rəsmi orqanlar öz görəvlərini düzgün yerinə yetirmədiyi zaman ortaya çıxan bu hərəkətlər bir sıra özəlliklərinə görə klasık hərəkətlərdən fərqlənirlər.

1960 ci illərdən Quzey Amerika və bati Avrupadan baş qaldıran bu ictimai hərəkətlər çox saylı, mutənəvve və geniş hərəkətlərdilər. Öyrənci hərəkətləri, bəşər haqlarını qorumaq üzrə yaranan harəkətlər, qadın huququnu qoruyan hərəkət(feminism), yaşam çevrəsin qoruyan hərəkətlər, bariş hərəkəti, ırqçılığa qarşı hərəkət, uşaqların huququnu qoruyan hərəkət, nukleer silahların ürətilib, qullanılmasına qarşı hərəkət və… kimi çox saylı yeni ictimai hərəkətləri çağdaş dünyamizda görmək olar.

Yeni ictimai hərəkətlərin özəllikləri ilə tanış olmaq və milli hərəkətimizi bu açıdan dəyərləndirmək yararlı olacaq. Ona görəki, son zamanlar milli hərəkətimizin mahiyyəti ilə bağlı bir sıra çəlişkili(mutəzad) düşüncələrə tanıq oluruq. Millətimizin yaşadıği istemar durumundan qaynaqlanan bu mutəzad fikirlərin ortaya gəlməsi doğal görünür.»istemar pesikolojiyası»nin gətirdiyi noqtələrdən biridə burada özün göstərir. Yuxarida vurqulandığı kimi, istemar altında yaşayan millət və onun milli hərəkətinin, böyük dalğaların təsiri altına düşməsi və böyük dalğalarla yərindən oynaması çox görünən olaydır. Habelə  hakim millətin və ya başqa azad millətlərin durumlarının doğurduğu ehtiyaclar, əsir millətin acil ehtiyacı yerinə yərləşəbilər.Belə varidati (gətirmə) ehtiyacların hərəkətin acil istəyi kimi dəyərlənməsi , o hərəkəti öz tarixi və zəruri ehtiyacını ödəməsindən geri qoyacaq. Tarixi gəlişməsində qopuqluq yaranan əsir millətin , zəngin və azad millətlərin dalınca sürüklənməsi onun əsil və doğma hərəkəti olabilməz. Özgəyə heyranlıqdan doğan, bağlılıqdan doğan bu davranış bir hərəkəti əsil və doğru düzgün yolundan caydıra bilər. Bu caydırma, zəngin və azad millətlərin hərəkətlərinin cazibəsindən doğduğuna görə , çox yumşaq və gözə görünməz qədər incə inhiraf olur. ancaq bu incə inhiraflar yaratdiği zaviyə ilə əsil yoldan get gedə uzaqlaşdırır o hərəkəti. Ona görədə hərəkətin mahiyyəti haqda irəli sürülən yeni düşüncələr çox titizliklə incələnməlidir. Hərəkətimizi tam olaraq yeni ictimai hərəkət kimi dəyərləndiririksə, deməli ona gərəkən unsurlar(öyələr) da fərqli olacaq. Burada yeni ictimai hərəkətlərin özəllikləri və onlara gərəkən unsurları özətləmək yərsiz deyildir. Bu özəllilkləri və unsurları gözdən keçirərək , millətimizin durumu və milli hərəkətimizin mahiyyəti haqdada düşunməyimiz gərəklidir.

Yeni ictimai hərəkətlərin özəllikləri:

­  Kılasik ictimai hərəkətlər sənəti(industrial) ölkələrdə baş verirsə, yeni ictimai hərəkətlər pəsa sənəi(post industrial) ölkələrin pədidəsidir(olqusudur).

milli qurtuluş hərəkəti isə əsir və geri qalmış bir millətin hərəkətidir.

­  kılasik hərəkətlərdən fərqli olaraq, yeni ictimai hərəkətlərin hədəfləri siyasi gücü əldə etmək və ya siyasi gücdə pay qazanmaq deyildi. Onların bir sıra hərəkətləri siyasətlə ilgili olsada, dövlətlərin siyasətinə etiraz olsada, mahiyyətləri siyasi deyil.

Milli qurtuluş hərəkətin hədəflərinin başında siyasi baxımdan hakim millətdən qurtarmaqdir. Siyasi gücü millət olaraq əldə etməkdir. Deməkdə milli hərəkətin mahiyyətinin bir boyutu siyasi olmasıdir.

­  yeni ictimai hərəkətlərin hədəflərindən biri kültür və mədəni toplumu dövlətlərin siyasətləri qabağında qorumaqdir.

Bu özəllik açısından milli hərəkətdə yeni ictimai hərəkətlərlə oxşarlıq görünür. Milli hərəkətimizin hədəflərindən biri milli varlığımızın unsurlarını qoruyub saxlamaqdır.

­   Yeni ictimai hərəkətlərin mubarizə alanı toplum(cameə) və ona hakim olan kılasik  və sunnəti(gələnəksəl) rabitələrdir(ilişkilər).bu mubarizədə təkcə  dövlətin   siyasətlərin dəyişmək hədəf deyil, bütün ictimai ilşkilər, qurumlar və özəl yaşam ilişkiləri belə bu hərəkətlərin hədəfindədir.

Milli hərəkətimizdədə təkcə dövlətin siyasətləri deyil, toplumdada bir sıra dəyərləri dəyişmək söz qonusudur. həm öz millətimiz və həmdə hakim millətin baxışlarında dəyişim yaratmaq hərəkətin hədəflərindəndir. Asimilə olmuş bir millətdə istemarın yüklədiyi dəyərlər hakimdir. Bu dəyərlə millətimizin doğma dəyərlərini dəyişmək hərəkətimizin hədəflərindəndir.

­  yeni ictimai hərəkətlərin mubarizələri nimadlar, simgələr, mənalar(anlamlar) və yaşam tərzi(biçimi) üzredir.

Hərəkətimizdə də hakim kəsilən nimadları , simgələri dəyiştirmək istəkləri var. simbolik günlərimiz, simbolik şəxsiyyətlərimiz , totemlərimiz , bayrağımız və…fars hakimiyyəti tərəfindən təyin edilənlərdən fərqlənməkdədir.

­  bu hərəkətlərdə cəmi(toplusal) hoviyyət ortaq hədəflər və manalarla yaranır.təbii ki o hədəflərə ulaşdıqdan sonra və yeni hədəflər ortaya çıxdığı zaman yeni hoviyyətlərdə yaranır bu hərəkətlərdə. Səyyal hoviyyət yeni ictimai hərəkətlərin özəlliyidir.

Milli hərəkətimizdə isə sabit və dəyişməz bir milli hoviyyət var.başqa və yeni hoviyyətlərin yaranması milli kimliyimizi aradan aparabilməz.

yeni ictimai hərəkətlər kılasik hərəkətlərdən fərqli olaraq, ideolojik deyillər.  Yaşmin bütün sahələrinə və sorunlarına nusxə yazmırlar. Onların məhdud(sınırlı) hədəfləri , pılanları və istəkləri var.

Milli hərəkətimiz isə milli məfkürəyə malik və milli ideolojidən yararnanan bir hərəkətdir. Əlbəttə milli ideoloji marksism və ya dini ideoloji kimi yaşamin bütün sorularına cavab vermək qonumunda deyil. Ancaq bu o demək deyil ki, milli hərəkətimiz ideolojisiz bir hərəkətdir. Bu haqda yuxarida açıqlama verildiyi üçün, təkrar yazmağa gərək yoxdur.

­  yeni ictimai hərəkətlərin hədəfi baxışların , önərilərin və intiqadların(eləştirilərin) sərgiləməkdir. Ancaq kılasık hərəkətlər sadəcə fikirlərini numayiş etməklə kifayətlənmir, öz aksiyonundan qazanc götürmək də istəyir.

Milli hərəkətimiz yalnız istəklərin numayiş ətdirməklə öz ideallarına çatanmaz. Istəklərimizi sərgiləyiriksə, onun milli qurtuluşumuzda edəcəyi təsir söz qonusudur.bizə enerji verəcək, hərəkətimizə anlam verəcək çox acil ehtiyaclarımız var .

­  yeni ictimai hərəkətlərin çalışmaları hədəfməndlikdən(hədəfyönlülükdən) daha çox simbolikdir.

Milli hərəkətimizdə isə simbolik fəaliyyətlər milli hədəflərimiz uğrunda yapılmaqdadır. Belədə olmalıdır.

­  yeni ictimai hərəkətlərin sazmanı(örgütsəl) formaları yalnız hədəflərinə çatmaq üçün deyil. Bu hərəkətlər və onların quruluş formaları özlüyündə hədəf sayılırlar.

Sərmayədar qadınlar ilə kasıb qadınların dərdlərinin fərqli olduğun andırır nə isə.Azərbaycanın yoxsul kəndlərində gecə gündüz işləməkdən bel buxunu bükülən yazıq qadınlarımızın dərdləri ilə, Tehranın yuxari bölgələrindəki işsizlikdən darixan və yaşamlarına məna axtaran qadınların fərqi göz önünə gəlir.əlbəttə bu o demək deyil ki onların dərdləridə dərd deyil, ancaq kaş bizim millətimizində onlara tay dərdi olaydi. Bizdə özümüzdən baş ayird edib, bəşəriyyətin dərdinə düşunəydik. Bizdə yaşam çevrəsini qorumağa düşunəydik, bizdə kopenhakda gedən konfransın qayğısına qalaydıq, yer kürəsinin get gedə istilənməsi bizidə düşündürəydi. Nə yazıq ki ,başımızı qaldirmağa acil ehtiyaclar aman vermir.kim nə bilir , bəlkə bir gün bizimdə millətin belə qayğıları olacaq.

­  yeni ictimai hərəkətlərdə məna pəyamdir.savdir. hərəkətin formasıda , taktikləridə mesaj verməkdədir.

Bizim milli hərəkətimizin mənası yalnız pəyam olabilməz. Ancaq  hərəkətlərimizin forması, taktiklərimiz və.. hamısında bir mesajin olması təsiredicidir. Bu sav(pəyam) həm millətimizə , həm qonşu və hakim millətə vədə dünya millətlərinə və dövlətlərinə olmalıdır. Biz kamuoyunu əldə etməliyik. Bunu isə simbolik eyləmlərlə, mesaj verən sav daşıyan hərəkətlərlə yapmaq ən qisa yoldur.

­  yeni ictimai hərəkətlər özəl bir armanın(ülkünün) və otopiyanın dalınca deyillər.

Milli hərəkətimiz isə bugünkü şovinist istemar sistemin dağıtmaq və yeni bir sistem qurmaq istəyir.yeni sistemin necə olması hər kəsi düşündürən bir sorudur. Bugünlərdə 21 azər dövlətçilik günümüz ilə bağlı amestərdamda kəçirilən dialoq konfİransının bildirisi(bəyanati) və kəstirməsi (qətnaməsi) bunun açıq subutudur.ayri ayri təşkilatlarımızın gələcək Azərbaycana pılanları olmağı bi yana, neçə təşkilatin bir araya gəldiyində də gələcək Azərbaycanın necə olacağı haqda önərmələr vermələri göstərir ki, biz otopiya dalınca olmasaqda ən azi bir sıra ülkülərimiz var. gələcəkdə o ülkülərin uyqulanmasını istəyirik.

­  yeni ictimai hərəkətlərin sazmanları(örgütləri) kiçik, dağınıq və qeyri mutəmərkizdir. Bütünlukdə isə bu hərəkətlərin  saxtari(yapısı) şəbəkə və tor biçimindədir.  Bu özəlliklər yeni ictimai hərəkətlərin mahiyyəti və hədəfləri ilə tam uyğundur. Şəbəkə onların kolli (bütünsəl) saxtaridir. Bu straktur bilgilərin tez yayılmasında və uyum sağlamaqda(həmahəngi) çox önəmli rol oynayır. Yeni teknolijinin yaratdiği imkanlar başda internet və televiziya olmaqla bu şəbəkələrin yaranmasında önəmli rol oynayır.

Əlbəttə dağınıqlıq və qeyri mutəmərkizlik(odaqlanmamaq) nəticəsində bu hərəkətlərin genəl və kolli stratejiləri və pılanları olmur. Bu nədənlədə onlar başqa qurupların və özəlliklə böyük güclərin stratejiləri arxasınca getməyə yetənəklidirlər. Böyük güclərin istəyi və maraqları əsasında yaranan rəngli inqilablarda, yeni ictimai hərəkətlərin məhmel rol daşıması bunun bir subutudur(göstərgəsidir).

Milli hərəkətimizin əsası gərəkən ehtiyaclarından biri təşkilatdir. Bu unsur həm indi , həmdə gələcək demokratik ölkəmiz üçün danılmaz faktordur. Yeni ictimai hərəkətlərin varlığı , rəsmi təşkilat və partiyaların gərək olmadığını göstərmir. Rəsmi partiyaların yapamadığı görəvləri, bu hərəkətlər üstlənirlər. Amerikada və batı avrupada daha çox görünən yeni ictimai hərəkətlər, o ölkələrdə partiyaların və mutəmərkiz təşkilatların varlığını aradan aparmayıb.mutəmərkiz təşkilat isə yalnız hirarçik təşkilatlar anlamında deyil. Bugün iqtisadi və siyasi örgütlərin hədəf, durum, çevrə və…asılı olaraq çeşitli formalarda odaqlanma saxtarları var. bugün milli hədəflərimiz yönündə , içəridə və dışarıda çeşitli yollarla örgütlənəbilərik. ictimai şəbəkələr və məcazi şəbəkələr bizim örgütlənmə və mobailizasiyon araclarımızın yalnız biri olabilər. Biz bu şəbəkələrdən yetərincə istifadə etməliyik. Ancaq şəbəkələrdə ilişib qalmaqla, mərkəzləşməməklə bir sıra hədəflərimizə çatsaqda, əsas və ana hədəfimizə çatmağımızı yenədə qumar oyununa bağlayacayıq. Genəl və kəlan stratejisi olmayan dağınıq şəbəkələrlə hərəkət edən yeni ictimai hərəkətlər kimi başqalarının stratejisinə arac olmağa haqqımız yoxdur. Bizim güclü örgütlərimiz olmalıdır və güclü cəbhə oluşturmalıyıq. Yoxsa istəmədiyimiz cəbhələrdə istəmədiyimiz quvvələrlə birləştirəcəklər bizi.

­  yeni ictimai hərəkətlərin özəlliklərindən biri də, bu hərəkətlərdə lider və öndərlərin olmamasıdır. Bu hərəkətlərin mahiyyəti,  hədəfləri və çalışdıqları şərayit belə bir unsurun yaranmasına nə şərayit yaradır , nə imkan sağlayir  və nədə gərək duyurur.

Milli hərəkətimizdə isə mahiyyətimiz, hədəflərimiz və yaşadığımız fəza(ortam) bu unsurun olmasının həyati(yaşamsal) olduğunu göstərir. Biz bölgəmizdəki yeni ictimai hərəkətlər və sivil toplumlar kimi, seçkilər zamanı hansısa adayı muvəqqəti lider görüb, başqasının hədəfi doğrultusunda onun dalına düşənmərik.seçki zamanı bir lider və yönətmən varlığı gərəkirsə, o aday başqalarının bizə yüklədiyi lider yox, öz adayımız olmalıdır. Əlbəttə yenədə gerçekdən qaçış pesikolojisinin əsiri olaraq bu gerçəyi danmaqda israrlı olsaq, o olar başqa məsələ!!

Rəngli inqilablar və Güney Azərbaycan milli hərəkəti

Məxməli inqilab birinci dönə olaraq çekoslovakiyanın antikomonism hərəkətinin lideri «Vaslav Havel» tərəfindən 1989-ci ildə çəkoslovakiya xalqının hərəkətinə işlənib. Çekoslavakiya xalqının geniş hərəkəti ilə qan tökülmədən diktatorluğa son qoyulduğu üçün o hərəkətə məxməl (kadifə) inqilabi deyildi.

Doğu almanıyada berlin duvarinin uçurulması və ləhestanın komonism hakimiyyətindən azad olmasından sonra sıra çekoslovakiyaya çatmışdır. Öncə öyrəncilərə qarşı hucuma etiraz və zindanilərin(dustaqlıların) azadlığını istəyən çekoslavakiya xalqi 10 gün içində hakim komonist partiyasın təslim olmağa məcbur ətdi. Vaslav Havəl keçirilən seçkilərdə prezidentliyə seçildi. 1993-ci ildə isə içəri ixtilaflara görə anlaşaraq çkoslovakiya iki ölkəyə bölündü.Çek və Slavakiya cumhuriyyətləri yarandi.

Daha sonralar isə şərqi avrupada və keçmiş şurəvidən ayrılan ölkələrin bir sırasında şiddət qullanmadan , qan tökülmedən dövlət dəyişikliyi baş verdi. Genəl olaraq rəngli inqilablar deyilən bu dəyişikliklər kütlənin dinc etirazları və mədəni itaətsizliyi vasıtəsi ilə gerçekləşir.

Bu rəngli inqilablar indiyədək, Serbistanda (2000 -ci ilədə) , Gürcüstanda (2003 -cu ildə), Ukraynada (2004-ci ilədə) və Qirqizistanda (2005-ci ildə) uğurla dövlətlərin dəyişməsinə nədən olub. Özbəkistan və Ağ Rusiya da isə rəngli inqilablar uğursuz oldular.

ölkələrin hər birində rəngli inqilabi özəl adlarla adlandırıblar: dinc inqilab, lalə inqilabi, roz gülu inqilabi, narinci inqilab,mahni inqilabi , sidir inqilabi və…

gül və rəng adlarını bu olayara işletmənin nədəni, bu hərəkətlərdə özəl bir rəng, gül, şarki və…dən hakimiyyətə muxalıfətin simgəsi kimi istifadə olunmasıdir.

Bu inqilab deyilən olayların bölgəmizdə ardı ardına düzülməsi (başqa ölkələr içində lobnan, qibris, estoni və Quzey Azərbaycanda da rəngli inqilabların yansimaları göründu) hamini etkilədiyi kimi, milli hərəkətimizidə etkiləmişdi. Ukraynanın soyuq qışında meydanlardan çəkilməyən xalqı çoxları alqışladı. Çoxları hər an sonucu bəkləyib, bu ölkedən sonra sıra kimə çatacaği haqda öngörulər yapdi. Sıra İrana çatmamiş özbəkistanda rəngli hərəkət basdırıldı və…xəyal qiriqlığı…

Rəngli inqilabların İranda yaşayan azadlıqsəver insanlara çəkiciliyi doğalıdır. Demokrasiyə gedən bir yol, millətlərin açıqca və dinc qatılımı, hakimiyyətin etirazları basdırmağa silahlı quvvələri qullanmaması və az sürədə nəticə alınması , İran kimi totaliter və qan tökən bir rejimdə yaşayan birisinə kəsin çəkicidir.  Ancaq milli hərəkət olaraq təkcə bu gözəl görüntülərə heyran qalaraq, onu təqlid etməyimiz gerçekçi bir hərəkət deyil. Dalğalara qapılaraq millətimizin hansı sahillərə tullandiğini görən millətçilərimiz bu dalğanın çəkiciliyinə uyub əsil, doğma və gərəkli yolundan caymağı tarixdən dərs almamağımızı göstərər. Ona görədə təkcə rəngli hərəkətlərin cazibəsi deyil, onların hər tərəfli özəllikləri, İran kimi ölkədə uyqulanabilirliyi və milli hərəkətimizin mahiyyəti bu mödellərdən necə yararlanacağımızı göstərəcək. Hərəkətimizin mahiyyətini nəzərdə almadan , belə bir inqilabi modelləri tam olaraq yansılamaq yumuşaqca inhirafimiza gətirib çıxaracaq. Milli qazanclarımızı və hərəkətimizə gərəkən əsas unsurları gözdə almadan , ölkəmizdə yaranacaq rəngli hərəkətlərin dalınca düşmək bizi yenidən bağlılıq burulqanına salacaq, fırlanıb yenədə fars şovinizminin qucağına düşəcəyik.

Rəngli inqilabların özəllikləri və yaşanan ölkələrin şərayiti:

Yorucu olmasın deyə , bu ölkələrin şərayitin və muxalifətin qullandığı metodları yalnız sıralamaqla yetinirik.

·        rəngli inqilab deyilən pədidə(olqu) yuxari dayrələrdə noxbelərin yer dəyişimidir.bu dəyişimdə liberal demokrasi yalnisi olan ılımlı (miyanə ro) opozisiyon hakim qurumu qudrətdən dışlayır.hakimiyyət dəyişimi səviyyəsində olan bu olayda, batı yanlısı olan opozisiyon diktator və fasid adlandırdığı rəhbərləri qudrətdən salır.

·        rəngli inqiablara yuxaridan inqilab adı verilsədə, əslində reformla inqilabin arasında dayanan bir olqudur.ona görəki hakimiyyəti təmsil edən bütün dəyərlər və qurumlar yerindəcə qalır və yalnız içəri və dışarı siyasətdə bir sıra dəyişikliklər görünür

·        hakimiyyətdən endirilən rəhbərlər öz yaşamların sürür və yenidən hakimiyyətə qayitmaq yolu onlar uçu bağlı deyil.

·        dəyişimlərdən öncə, inqilab liderləri hakimiyyət dayrələrində yuxari postlara  malik olublar.(baxanliq və…)

·        rəngli inqilabların çoxunluğu seçkilərin nəticələrinə etirazla başlayır. Muxalifət çeşitli yollarla seçkilərdə saxtakarliq olduğunu göstərib və bununlada hakimiyyəti məşruiyyətdən salmağa çalışır.

·        hakimiyyət seçkilərəin sonucuna olan etirazları bastirmaq üçün nizami quvvələrdən istifadə etməyib.

·        bu ölkələrdə totaliter və muqtədir bir hakimiyyət iş üstündədir

·        xarici ölkələrin və özəlliklə Amerikanın bu ölkələrdə huzuru var və bu ölkələrdəki nuxbələrlə ilişkilər qurmuşlar

·        bu ölkələrin millətləri seçki qabağı və sonraki kampanıyalarda geniş qatilir və genəldə muxalıfət bir adayın üzərində odaqlanır(mutəmərkiz olur). bu aday rəngli inqilabin lideri kimi təqdim olunur.

·        seçkilərə etiraz olaraq kütlə meydanlara gəlir ,dinc və şiddətsiz etirazını hakimiyyətin təslim olmasına qədər sürür.

·        muxalıfət və etirazçılar özəl bir rəngdən birlik və yığcamlıq yaratmaq üçün istifadə edirlər. Bu rəng onların hakimiyyətə etiraz və muxalıfətlərinin simgəsidir.

·        bu ölkələr genəllikdə gəlişməmiş ölkələrdir və hakimiyyətdə ruşvət, iqtisadi və idari fəsad çox yayqındır.

·        bu ölkələrdə ictimai, etniki və məzhəbi təzadlar var.

·        hakimiyyətin totalıter olmasına baxmayaraq görünürdə ölkə başçiları seçki yolu ilə seçilirlər. Bu isə gərəkən yapısal(saxtari) çəlişkini oluşturur.

·        yeni ictimai hərəkətləri bir məhmel kimi qullanılır. Sivil toplum qurumları , NGO lar, bəshər haqları yanlıları və…başqa qurumların varlığı və onlarla xarici ölkələrin ilişkiləri kütlə hərəkətinin yaranmasının başlanqıcın sağlayır.

·        muxalıfət yeni ilətişim(ertebatat)  imkanlarından yetərincə qullanır. Televiziya kanalları, internet, SMS və…

·        xarici ölkələrin başda Amerika olmaqla bu hərəkətlərə malı yardım ayırmaqları və bir başa mudaxiləsi isə bəlli olan özəlliklərin sırasındadır.

Göründüyü kimi rəngli inqilablar soyuq savaşdan sonra başlayan yeni bir olqudur, bu olqu sosyolojidə dəyişimlə bağlı tanınmış kılasik modellərin altında yerləşmir. Kılasik devrimlərdə görünən əsas özəlliklərdən hakim rejimin və sistemin dəyişimi, ictimai strakturların və dəyərlərin dəyişimi, rəngli inqilablarda görünmur. Bu inqilablar yalnız hakim qurumu dəyişir, sistem yerindədir.(əlbəttə bu arada çeoslovakiya devrimini istisna etmək lazımdır, o devrimdə komonism rejimi demokratik bir rejimə dəyişildi və sonunda iki müstəqil ölkə yarandi, burada isə 2000 ci ildən buyana rəngli inqilablar deyilən olqular sözqonusudur.)

Güney Azərbaycan açısından rəngli inqilablar

Güney Azərbaycan milli hərəkəti açısından belə bir hərəkətlərə yanaşmada, onların görünən cazibələri deyil milli qurtuluş savaşımıza verəcək qazancları sözqonusu olmalıdır. Rəngi inqilablarla bağlı hərəkətimizi düşündürən iki seçənək(altərnativ) olabilər:

1-İran deyilən ölkənin genəlində və daha doğrusu mərkəzdə baş verəbilən rəngli inqilab:

Rəngli inqilablarda əsas və aparıcı amillərdən biri xarici güclərin yardimi və işə qatılmasıdır. Yaşanan bu hərəkətlərin hamısında Amerikanın bir başa əli olub. Pul və sərmayə yatırmaq, təşkilatlandırmaq, öyrətim, siyasi və mənəvi himayət, kamuoyunu umumi rəsanələr(yətirgənlər) vasıtəsi ilə hazırlamaq və meydana çəkmək, hakimiyyətlərə basqi yapmaq və onları kütlə ilə demokratik davranmağa qanıtlamaq, rəngli inqilabla hakimiyyətə gələn yeni qurumu həmən tanımaq və… Amerikanın bu hərəkətlərin yaranmasında və sonuc almasında necə rol daşıdığını göstərir. Əsas hədəf isə Amerikanın tərif olmuş milli qazanclarıdır. Demokrasinin yayılması, insan haqlarının qorunması, və… hamısı bu tərifin içində yərləşir. (Əlbəttə Amerikanın mənafəi içində yərləşməsi ,demokrasi və insan haqlarının dəyərindən azaltmir ,tərsinə demokrasi və insan haqlarının yayılması bizimdə milli mənafəimiz içində yərləşir. Yəni həm özləri dəyər və ərziş sayılırlar bizə, həmdə onların yayılması qazancımızadır. Amerika milləti kimi)

İrana gəldikdə , Amerikanın iki əsas seçənəyi olub: Amerikanın mənafəinə görə hakimiyyətdə davranış dəyişimi(təğyir dər rəftar) və rejim dəyişimi.

Illər boyu İran hakimiyyətinin davranış dəyişimi Amerikanın gündəmində olub. Islahatçilar qudrətə gəldiyi zaman , dış gərginliyi azaltmaq siyasətləri Amerikanın istəyincə olmuş görünürdu. Ancaq hakimiyyətin içindəki ikilik və ifrati(aşırı) quvvələrin əsas söz sahibi olması umudlari boşa çıxartdı. O zamandan özəlliklə İranın nukleer pılanı ortaya çıxdıqdan sonra, rejim dəyişimi Amerikanın gündəminə gəldi. Bölgəmizdə rəngli inqilabların baş verdiyi zaman İran hakimiyyətinin aşiri-muhafizəkar qanadı önləm yapmağı pılanladı və «Sipahe pasdarane enqelabe eslami» hakimiyyəti büsbütün ələ almağa başladı. Beləliklə rəngli inqilaba gərəkən əsas etkənlərdən birini aradan götürdü. Rəngli inqilablar baş verən ölkələrdə hakimiyyət etirazları basdırmağa hərbi quvvələrdən istifadə etməyib, ancaq İranda nizami quvvələr özləri hakimiyyətə keçiblər!!

Əhmədinejad hakimiyyəti həm xaricdəki pozulmuş imajini içəridə doldurmaq və içəridə insicam(yığcamlıq) yaratmaq üçün, həmdə rəngli inqilaba gərəkən kütlə hərəkətini önləmək üçün popolisti siyasətləri önpılana çəkdi. Iqtisadi və siyasi baxımdan tam popolism ilə hərəkət edən Əhmədinejad dövləti, aşağa təbəqələri(qatmanları) mobaylizə etməyə başladı( toparladı). Şiddətə və aşırı hərəkətlərə yətənəkli olan aşağa təbəqəni , ılımlı olan və dincliyi sevən orta təbəqənin qabağına qoymağa hazırladılar.  Beləliklə orta təbəqənin kütləvi hərəkətinə qarşı aşağı təbəqənin kütləvi dayanmasını qalxan etmək istədilər. Rəngli inqilaba gərəkən amillərin ikisin bir yərdə önləmək onların hədəfiyidir. Həm kütlənin dinc hərəkətini xuşunətə çəkmək, həmdə kütləni hakimiyyətə deyil başqa kütlənin üzərinə yönəltmək. Ictimai hərəkətlərin qabağına, kütləvi etirazların qabağına öz yanliların(tərəfdarların) kütləvi olaraq, milət adına çıxartmaq hakimiyyətin neçə ildir işletdiyi taktikdir. Tehrandaki 1378-ci ildəki danışqah hərəkəti və Güney Azərbaycanın 1385 dəki xordad qiyami… kimi hərəkətlərə qarşı hakimiyyət bu taktiki işlətmışdır.

Əhmədinejad həkimiyyəti bütün bənd-bərələri bağlamağa çalışırdi. Rəngli inqilablara gərəkən başqa etkənləridə(amil) zərərsizləştirmək istəyirdi.

·        Yarim muxalıfət sayılan qazetləri bağlamaq

·        öyrənci dərgilərini özəlliklə Azərbaycan milli hərəkətinə bağlı olan öyrənci dərgilərini yığışdırmaq

·        təzəcə yaranmaqda olan NGO ları qapatmaq

·        bəşər haqları üzrə çalışan şəxs və qurumları sıxışdırmaq

·        uyduları(peyk-mahvarə) evlərdən yığmaq

·        muxabıratı tam olaraq Sipahin kontroluna salmaq (SMS lə qurulan həmahəngliyi(uyum sağlamaği) yerində dayandırmaq üçün)

·        internetdə güclü filtering yapmaq və weblog işləyənlərı tutuqlamaq

·        xiyavanlara və meydanlara kamera qoymaqla qorxu ortamı yaratmaq

·        uydu yayınlarına qarşı güclü parazit qullanmaq

·        xarici ölkələrə gət gəl edən və ya onlarla ilgidə olan şəxsləri tutuqlayıb və məxməli inqilab yola salmaqda cəzalandırmaq,  tutulanları televiziya qarşısında etiraf etməyə məcbur etmək və bununlada məxməli inqilabin İranda uğursuz alındığını aşılamaq(Halə İsfəndiyari, Ramin Cahangiri, Əli Əfşari, Əkbər Ətri və …kimi şəxslərin dövlət televiziyasında bu haqda etirafları)

və…

bu kimi işlərlə rəngli inqilabin yataqlarını və məhmellərini aradan götürməyə çalışdı. Ancaq bütün bunlara baxmayaraq , «rəngli inqilab daha kontrol edildi və bu ölkədə baş verməyəcək» , demək olmaz. Rəngli inqilaba gərəkən amillərin bir sırasın aradan götürsələrdə( tam aradan götürənməyiblər) , qalan amillər yerindədir. bu amillərin hamısını kontrol etmək indiki hakimiyyətin əlində deyil. Obamanın Amerikada seçilməsi və onun İrana qarşı öndə tutduğu yumuşaq güc siyasəti (qodrəte nərm) və Avrupa ölkələrinin bu siyasətlə razilaşması , habelə 10-cu prezident seçkilərinin olayları göstərir ki, rəngli inqilab və rejimi içdən çevirmək hələ bati ölkələrində masa üstündədir.

Bu ortama bir özətcə baxsaq :

Ø  Amerika İranda qıssa sürədə hakimiyyətin davranış dəyişimin istəyir. Uzun sürədə isə rejim dəyişimi söz qonusudur. Bəlkə elə davranış dəyişimi , rejim dəyişimi üçün bir başlanış və yataq sayılır. Amerika daha islahat dönəmindəki davranış dəyşimi ilə razılaşmaz. Iş üstə olan prezidentin deyil, bütün hakimiyyətin davranışı söz qonusudur. Bu davranış dəyişimi öncə xarici siyasətdə(acil istəkdir bu) nukleer qonusu və İranın terorismə dəstək siyasətində, sonra isə rejimin içəri siyasətində görünməlidir. Rejimin içəri siyasətdə davranış dəyişimi , rəngli inqilaba şərayit sağlayacaq. bütün bunlar qıssa zamanın işi deyil. Qıssa zamanda bu iş nə başa gələr, nədə Amerikanın istəyincə olar. Amerika burada dəyişim yapmaq istəyirsə,  dəyişim sonrası olaylar tam kontrolunda olmalıdır. Hələlik isə gerçek devrim, ortamin qarışacağına və ipin ucunun əldən çıxacağına gətirib çıxarar.

Ø  Əhmədinejad və başda Xamnei olmaqla indiki hakimiyyət xarici siyasətdə, imtiyaz (qoz) vermək istəsədə , içəri siyasətdə əsla bunu yapmaq istəmir. Bu isə rəngli inqilab baş verəcəyi zaman  xuşunətsiz olmayacağının əsas nədənidir.

Ø  opozisyon və indiki yaşıl hərəkətin bedənəsi (yeni orta təbəqə) vilayəte fəqih sistemini şiddətsiz devirmək istəyir.(cumhuriyə İranı, cumhuriyə İslaminin yerinə)

Ø  yaşıl hərəkətin liderləri( Musəvi başda olmaqla) İranı və İslam rejimin qorumaq istəyirlər. Hakimiyyətin indiki durumun uçuruma doğru getdiyini düşünürlər. Xatəmi dönəmi kimi tədarukatçı bir prezidentliyi əldə etməyə qane deyillər. indiki ana yasanı(qanune əsası) qəbul etdiklərini deyillər ancaq ara-sıra qanun vəhy deyil dəyişə bilər də deyillər. Onların ana yasada dəyiştirmək istədikləri maddələr isə bəlli olduğu qədər «vilayəte fəqihi» və «şuraye nəgəhban»a ayid olan maddələrdir. Onlar hakimiyyətə kəçmək istəyirlər və hakim olaraq davranış dəyişimi yapacaqları bəllidir, ancaq islahat dönəmindəki kimi ikili hakimiyyətin olduğuna, qane olunası görünmürlər.

Bu ortamda oynanan və oynanılacaq oyun və rəngli inqilab, qonşularımızdakı inqilablara bənzər görünmür. Rəngli inqilabin cazibələrindən sayılan, şiddətsiz(xuşunətsiz) , qan tökülmedən az zamanda devrim yapmaq burada gözə dəymir. Uzaqdan bu oyunun tamaşası gözəl görünsədə,  milli hərəkət olaraq içinə girmək üçün, həzinələrində görməliyik. Qan töküləcəksə, şəhid verəcəyiksə nədən İaranda hakim olanların yer dəyişiminə görə olsun?! Uzun sürəli bir savaş varsa, nədən milli qurtuluş savaşımız uğrunda olmasın?! Illər boyu çəkilən əməklər sonucunda yaranan yarımçıq milli kimlik , milli şuur(bilinc) və milli oyanış , nədən yarimçiq qalıbda,enerjimiz fars hakimiyyətinin azacıq davranış dəyişiminə yönəlsin? Başçilarının və bedənəsinin anti türk olduğu bir hərəkətin bizə qarşı davranış dəyişimi nə olacaq ki? Yeni don geyib, yeni teatr oynamalarından başqa bir şəy olacaqmı?

Bu davranış dəyişimi (ılımlı olmaq, toleranslı yanaşmaq , fanatca hərəkətlərdən çəkinmək, işkəncələrə, edamlara son qoymaq, etirazları silahla basdırmağa son qoymaq…) öz özünə göydən düşsə, əlbəttə ki millətimizin və milli hərəkətimizin  urəyincə olar, meydan açılar, siyasi fəalıyyətin azad olduğu bir ortamda çalışmaq daha asan olar. mətbuatın azad olduğu bir ölkədə milli oyanış hizla irəli gedər. Özəl televiziyaların azad olduğu bir ölkədə milli oyanışı milli gücə çəvirmək olar. partiyaların və seçkilərin azad olduğu bir ölkədə , milli təşkilatlarımızı qurabilərik və onunla milli haqlarımızi almağa irəli gədərik. millətçi adayları məclisə göndərib, ana yasada lazımı dəyişiklikləri yaratmağa çalışariq və…

Milli qurtuluş hərəkətimiz illərdi millətimizdə milli oyanış yaratmaq və onu milli azadlıga doğru aparmaq uğrunda həzinələr verməkdədir. əsarətdə olan bir millət , zindandan qurtarmağa çalışmalıdır. Işqal altında olan  bir millət öz milli dövlətini qurmağa çalışmalıdır. Hakim millətin davranış tərzini dəyişmək uğrunda şəhid olmaq, o millətdə milli-siyasi şuurun aşaği olduğunu göstərir. şəhid olmaq səviyyəsində həzinə vermək lazımdırsa, diktator hakimi dəyişib demokrat olan!! özgə  hakimin hakimiyyəti altına kəçmək yerinə özümüzün hakim olmağımız uğrunda verilməlidir. təbii ki özümüzün hakimiyətimiz millət hakimiyyəti olmalıdır, demokratik hakimiyyət və…

Rəngli inqilabin sonucu xoş görülüklə baxsa , bizim fəalıyyətimizə şərayit yaradacaq. Bu bir riskdir. bəlli deyil indiki faşist quvvələr , demokrasi şuarin verməklə gələcəkdə gerçekdən bizim azadlıq hərəkətimizə dözəcəklər ya yox? Birdəki o zaman milli hərəkətin bugünkü qədər cazibəli olacaği bəlli deyil. Zatən gəcikmiş bir hərəkət, bir azda gəciksə irticai mahiyyət daşiyacaq bəlkə o zaman!!! Millətçiləri geriqalmış kimi göstərəcəklər bəlkədə!!!bəlkədə biz özümüzu qoruyaraq özgələrlə birləşmək yerinə, özgələrdə əriyəcəyik!!

Bugün məxməli hərəkətin cazibəsinə uyaraq!! Öz mahiyyətimizi dəyişiriksə, gedəcəyimiz yolun sonu başqalarının davranışina bağlı olacaq. gələcəkdə isə , yenidən öz mahiyyətimizə dönmək üçün, bəlkə sınıq körpqlərlə qarşılaşacayıq.

2- Güney Azərbaycan milli hərəkətinin, milli qurtuluş savaşinda məxməli inqilab modelini qullanması:

Bura qədər görünən rəngli inqilablar ölkənin hakim dayrəsini dəyişmişlər.mərkəzdə gedən bir hərəkət olmuşlar. Milli hərəkətmizin amacı isə, mərkəzdə hakim olan şovonistlərin yer dəyişimi deyil. Habelə milli hərəkətin əsas gücü isə mərkəzdə(Tehranda) deyil, Azərbaycanın başqa şəhərlərindədir. Tehran və kərəc şəhərlərində öyrəncilər arasında millətçilərin sayının çox olması və şəhərdə yaşayanlar içində dəyərli  millətçilər olsada , millətçilik bu şəhərlərdə kütləviləşməyib. Xordad olaylarında bunu açıqca görmək olardi. Bu zəfi təzliklə qaldirmaq gərəkir.

Hərəkətmizin mahiyyətini ( amacladıği toplum, düşmən və qarşısında duran hərif, amacları və idəalları…) gözdə alsaq, bəlli olar ki bizim hərəkətin cinsi indiyədək görünən rəngli hərəkətlərdən fərqlidir.yəni bir başa bu modeli hərəkətimizə təcviz etmək , yalnız bu hərəkətlərin cazibəsinə uymaği göstərir. Bir başa onları təqlid etmək, özgə heyranlığını göstərir. Bir başa bu hərəkətlərə özümüzü oxşatmaq, hərəkətin mahiyyətindən vaz kəçməyimizi göstərir. Cumhuriye İslamiyə olan nifrətimiz, hərəkətin sapmasına(inhirafına) nədən olmamalıdır.

Ancaq milli qurtuluş amacı ilə, rəngli inqilabların bir sıra metodlarından yararlanabilərik. Rəngli inqilabların metodlarından istifadə etmək, bizi milli qurtuluşa doğru aparmalıdır. Milli kimliyimizi gücləndirməkdə yararlı olmalı və milli kimliyimizi göstərməlidir. Bu əsasda rəngli inqilabların əsas özəlliklərini hərəkətimiz açısından dəyərləndimək gərəkir. Bunuda bilməliyik ki, rəngli inqilabin mərkəzdəki çətinlikləri bizimdə qabağımıza çıxacaq.(nizami quvvələrlə tərəf olmaq, kütlə ilə qarşı qarşıya gəlmək və…)

Rəngli inqilab modelini və öz əsas hədəflərimizi nəzərdə alsaq , bu modeli aşağidaki hədəflələrə çatmaq üçün qullanmaq olar:

•  milli hoviyyəti gücləndirmək. Milli şuuru kütlə arasında genişləndirmək.Azərbaycan nasyinalısmini millətimizdə təhrik edib, gündemə gətirmək. Fars və İran hoviyyətindən türk və Azərbaycan hoviyyətin tam ayirmaq.

•  milli siyasi şuuru millətimiz arasında genişləndirmək. Siyasi istəklərimizi bəlirləmək və millətimizi siyasi haqları ilə tanış etmək.milli parleman və milli dövlətimizin qurulmasını ən doğma haq kimi millətimizə tanıtmaq.

•  milli qurur hissini millətimizdə gücləndirmək. Hakim fars millətinə siyasi-rəvanı bağlılığı düşüncədə qirmaq.

•  milli iradəmizi və milli gücümüzü mərkəzləştirmək.Güney Azərbaycanı siyasi bir güc və yeni bir oyuncu kimi meydana gətirmək.dağınıq gücümüzu birləştirib, millətimizin mənafeini qorumaq və onu təmsil etmək.Güney Azərbaycan millətini siyasi –huquqi bir şəxsiyyət kimi ortaya qoymaq.

•  milli gücümüz mərkəzləşdikdən sonra , hakimiyyəti addim addim geri oturtmaq.dayanmadan irəli getmək.

•  təslim olmayan hakimiyyəti yixmaq üçün, başqa güclərlə anlaşmaq. Bu anlaşma, yayqin olan»mutalıbə mehvər» bir qurup kimi yox, gerçek siyasi güc kimi olmalıdır.aşaği qonumdan yox, bərabər mözedən olmalıdır.

Bu hədəflərə ulaşmaq üçün, rəngli inqilab modelinin bir sıra  muəllifələrin qullanmaq olar. Bu muəllifələri(öyələri) qullanmaq üçün gərəkən şərtləridə vurqulamaq istərdim:

v  projəyə seçki zamanı başlamaq əlverişlidir.seçki zamanı kütlə hazir durumdadır. İranda olan seçki oyuncaq olsada, millətimizin ən pasiv və siyasətdən uzaqa olanlarıda bir turlu ona qatilirlar.yəni seçki haminin maraq dayrəsinə yərləşir. Muxalif , muvafiq, qatılan və qatılmayan … hər kəs seçkini izləyir və seçkidə, toplum siyasiləşir.siyasi fikirləri dəyərləndirir və…

v  İran seçkilərini nəzərdə alsaq, prezident seçkiləri ən uyqun olanıdır.Azərbaycanın hamısın bir aday üzərində birləştirmək olar.ancaq qalan seçkilərdəndə qullanmaq olar.seçkidən başqa, qalan qonularda da bu projəni həyata keçirmək olar. Ancaq gərək , kütlənin maraqlandiği qonu olsun. Yəni enerjimiz kütlə marağın çəkməyə ayrılmasın.

v  bir şəxsiyyət üzərində odaqlanmaq lazımdır. Bu şəxsiyyət tam millətçi olmalıdır və milli hərəkətin kontrolunda olan birisi.son prezident seçkilərində «istemar pəsikolijisin» nəticəsi göz onundəyidir. Dönə dönə vurqulansa da ki, gərək özümüzdən aday olsun. Ancaq «özümüzun elə bir şəxsiyyətimiz yoxdur» dedilər!! «gərək müstəqil adam olsun» dedilər və «əkbər ələmi»ni müstəqil şəxsiyyət kimi Azərbaycanın nacisi səviyyəsinə qaldırdılar!! illər boyu «gamoh» örgütunə vurulan ittihama , deysən gamaohçular özləridə inanıb!! Inhisarçı görünməsinlər dəyə, belə bir tarixi hadısələrdə susdular.ancaq bundan belə, millətin talei ortada olan yərdə «GAMOH» və hər hansı bir təşkilatın təxribatlara təslim olması, bağişlanmaz.

v  rəngli inqilabların özəlliklərindən olan, dinc və xuşunətsiz kütləvi etirazlar , hərəkətimizin gündəmində olmalıdır.böyük bir hədəf üçün meydanları səssizcə doldurmaq, kiçik hədəflər üçün xuşunətə əl ətmaqdan yaxşidir.habelə, radikal istəklərimiz bizi evdə dustaq etməməlidir.düşüncədə radıkal və əməldə ılımlı olmaq, rəngli inqilabların özəlliyidir və biz bunu bacarmalıyıq. Bu işi bəyənməyənlər, ən azi başqalarına badaq(mane) olmamalıdılar.

v  rəngli inqilablar kimi  bizimdə güclü rəsanəmiz(yetirgənimiz) olmalıdır.ancaq onlardan fərqli olaraq, bu rəsanənin (ən önəmlisi televiziya) yönətimi xarici ölkələrin əlində olmamalıdır. Yəni öz gücümüzlə televiziya açmalıyiq. Mali qaynaği bəlli olmalıdır .televiziyaya hakim olan söyləm(discource-qofteman) milli hərəkətin zərurətlərindən doğan söyləm olmalıdır. Bu televiziyanın yönətimi tam milli hərəkətin kontrolunda olmalıdır. Hərəkətin mərkəzləşmiş iradəsinin orqanı olmalıdır. Sözün öz anlamında «milli televiziya» olmalıdır. Belə bir müstəqil, güclü və gerçekdən milli televiziya , bu projədə dəyərli rol oynayabilər.bu işdə geciksək, başqa ölkələr bizim üçün bu televiziyanı yaradacaqlar.adın milli televiziya qoyub, öz hədəfləri yönündə yönəldəcəklər. Bizdə adına və bəzəyinə uyub, sevinclə qarşılayacayıq onu. Son zamanlar bir sıra millətçilər məktub imzalayaraq, BBC tlekanalından Azərbaycan türkcəsində yayın yaymasını istəmişlər.nə yazıq bizə!yeni istemarın yaratdığı cazibəli yataqlara özümüz istəyərək giririk. Bu yataqda yürümək, yeni bir istemarın qucağına aparacaq bizi.

Milli hərəkətin orqanı olan televiziya, heç bir şəxsə və ölkəyə bağlı olmamalıdır. Yoxsa ölkələrin və şəxslərin maraqları ilə gündə bir dona düşər. Düşmənlərimiz, hədəflərimiz, mahiyyətimiz və …gündə bir cur təriflənər və millətimiz çaş baş qalar. Çaş baş qalan millətdə mubarizəyə enerji qalmaz.

v  boyalı inqilabların özəlliklərindən biri , xarici quvvələrin bir başa işə qarışmasıdır. Bizim hərəkətimizdə də, xarici güclərin rolu haqda bir sıra düşüncələr var.bir sıraları xarici gücləri heçə saymaqda, yalnız millətin istəyinə hər nəyi bağlamaqdadır. Bir sıralar isə, xarici güclər olmasa və onlar mudaxilə etməsə, hərəkətimiz nəticə almaz, deyirlər.bu iki baxışın hərəsi bir turlu «istemar pesikolojisindən» irəli gələn fikirlərdir.»gerçekdən qaçış» və » özgüvəncliyin itirmə» özəllikləri ilə bu baxışlar yozula bilər.yoxsa, Dünyada gedən milli qurtuluş savaşları göstərir ki, milli qurtuluş hərəkəti həm içəridə və həm dışarıda siyasi mahiyyətli bir məsəledir. Uluslar arası huquq, «gələcəyi bəlirləmə haqqi-həqqe təyine sərnevəşt» və bəşər haqları,  yalnız bu məsələyə yanaşmanın ortuyudur.bizə düşən, hərəkətimizi gücləndirmək və «gələcəyini bəlirləmə»si üçün huquqi bəlgələr hazırlamaqdır. Xarici ölkələrin siyasi maraqların onların milli mənafei təyin edir, bizim onlara yersiz bağlanmağımız dərdimizin dərmanı deyil. Böyük güclər bizim millətə nə isə borclu deyillər. Onlar hərəkətə yardim edirlərsə, öz mənfəətləri ortadadır. Ona görə də , rəngli hərəkətlərin tərsinə, xarici ölkələrin sərmayələrinə və bir başa işə qarişmalarına boyun əyməməliyik. Biz bir istemarçının qucağından qopub, başqasının qucağına düşmək istəmirik.

Hərəkətin malı qaynaqlarına gəldikdə isə, xaricdən içəri maliyə yardımın gəlməsi haqda, kimsə düşunməməlidir. Bu iş haqqında xoş niyyətlə düşünən insanlarımız bilməlidilər ki, belə bir işin gətirəcəyi fəsad və həzinə onun qazancindan çox olacaq. Bunun gizli qalacağını düşünmək , sadəlohlukdur.hərəkətin xaricdəki həzinələr isə, yalnız Azərbaycanlılar tərəfindən ödənilməlidir.bu məsələ yalnız əxlaqi məsələ deyil, həmdə uzun sürəli milli qazanclarımızın təminatidir(güvəncəsidir).

v  rəngli hərəkətlərin qullandığı simgə və rənglərə gəldikdə, daha titiz olmaq gərəkir. Rəngli inqilab modelin qullanmaq , hərəkətimzin mahiyyətini dəyişməməlidir. Rəngli inqilablardaki simgələr, savverici (pəyamrəsan) özəllik daşıyırlar. bu simbollar hərəkətin istəyini , hakimiyyətlə muxalifətini və onların mahiyyətini göstərir. Bizimdə simbolumuz , istəyimizi və mahiyyətimizi göstərməlidir.

Rəngli inqilabların səmbolları, hakimiyyətə qarşı olduqları üçün, hakimiyyətdən fərqli olmalıdır.elədə olur.səmbol  mahiyyətlərinə uyqundur. habelə qullandıqları səmbolın, millətləri yanında özəl anlamı olmalıdır. Bu səmbol onların istədiyi hakimiyyətin necə olmasın da , göstərir. Quzey Azərbaycanda, muxalifətin qullandığı narıncı rəng, Azərbaycan milləti üçün özəl tarixi anlam daşımırdı. Yalnız, ukrayna inqilabın yada salırdı. Bu məsəledən  əliyev iqtidari istifadə edib , onları Amerika oyuncağı göstərdi.ancaq bugün İrandakı yaşıl hərəkət, öz mahiyyət və hədəflərinə görə, çox ölçülmüş bir addim atdilar. Yaşıl rəng, indiki Tehranda gedən hərəkətə ən uyqun rəngidir. bu hərəkət, mahiyyətcə rəngli inqilabların, İrana uyqunlaşmışıdır .indiki diktator, müstəbid, nizami və radıkal İslamçi olan dövləti dəyişmək və yerinə daxili və xarici siyasətdə ılımlı hərəkət edən bir qurulu yərləştirmək istəmişlər. hərəkətin rəhbərlərinin hədəfi rejimi dəyişmə deyil, özəlliklə musəvi rejimi qorumaq üçün meydana gəlmişdir. onlar içəridən ölkənin dağılmasını önləmək və dışarıda İran və İslamdan gözəl bir təsvir yaratmaq istəmişlər. Musəvi gil yaşıl rəngi qullanmaqla, kütlənin inanclarının hakimiyyət tərəfindən qullanmasına önləm aldılar.hərəkətin başında gedən bir seyyid(xalq arasında peyğəmbər evladı) və qullandığı bayraq İslam bayrağı! Bu hərəkəti Amerikaya bağlamaq hakimiyyət üçün çətin olacağıdır.Quzey Azərbaycanda hakimiyyətin yapdiğinin tərsinə, Əhmədinejad hakimiyyəti çox çətinliklə bu hərəkətin amerika oyuncağı olduğunu millətə inandira biləcəyidir.

Əlbəttə bir məsələnidə demək lazımdır ki, qullanılan səmbolları totalıter hakimiyyət sıyıqlaşdıra bilər. Hakimiyyət bu səmbolları etiraz və mubarizə səmbollarından çıxarabilərsə, onların qabaqki etkilərin almış olar. İrandaki yaşıl hərəkətə qarşı , xamnei gilin sıyıqlaştırma hərəkətlərindən dərs almalıyıq. Onlar öz bəsicilərinə yaşıl bayraq götürmələrini əmr etdilər .ələvi yaşılını, oməvi yaşılının yerinə işletməklərin istədilər.bu isə indiki yaşıl hərəkətinin qullandığı silahin təsirini azaltmaqdır, onu los etməkdir (sıyıqlaştırmaq). hərəkətimiz bu oyuna düşməməlidir. Boyalı inqilablar modelindən hərəkətimizi gücləndirməyə qullanırıqsa, istifadə edəcəyimiz simgə mahiyyətimizi bəlli etməlidir. Habelə hakimiyyətin önləmlərinə , simgəni sıyıqlaştırmağa meydan verilməməlidir. Bu əsasda , demək lazımdır ki, biz təkcə bugünkü iqtidarda olan Əhmədinejad dövləti ilə mubarizə ətmirik, təkcə Əhmədinejada qarşı olmaq bizim mahiyyətimiz deyil. Biz fars şovonisminə və İrançılığa qarşıyıq. Habelə öz dövlətçiliyimizi əldə etmək istəyirik. Millət –dövlət oluşturmaq istəyən hərəkətin simbolu ilə, ölkənin hakimini dəyiştirmək istəyən hərəkətin simbolu fərqli olmalıdır. Əsarətdən və istemardan qurtulmaq istəyən millətlərin simbolları , öz bayraqları olur. bu bayraq  azadliq istəyən millətə ən güclü etiraz nişanıdır.bayraq,  Başqa yozdurmaqları önləyən, sıyıqlaştirmaq yolların bağlayan bir simgedir. Xamnei və Əhmədinejad, öz mozdurlarına Güneyin şanlı bayrağın götürun deməz,  elə bir yalnışlıq yapmazlar. Çün bayrağın daşıdığı ağırlığın nə olduğun bilirlər.

hər hansı bir rəng(qırmızıı, yaşıl ya göy) hərəkətimizin əsil mahiyyətin deyil, başqalarına quyruq olduğumuzu yada başqalarına yersiz təpki göstərməyimizi simgələyəcək.  hərəkətimiz çox duyarli(həssas) anlar yaşmaqdadır.Belə bir zamanda, təpkisəllik(vakoneşi əməl etmək), təqlid və inad etmək(könəzlik), gerçek bir millətçiyə yaraşmaz.

Bir önəmli məsələ də var, rəngli inqilablarda toplumu qutublaşdirmaq istəmirlər(qotbi etmək). Milli hərəkətimizin hədəflərindən biri isə, milli kimliyimizi oluşturmaqdir.hoviyyət məsələsidir. Hoviyyət məsələsi isə zatən ayrım yapmağa, ara açmağa(fasilə yaratmağa) və qutublaştirmağa məyillidir(əyilimlidir). Bizi fars millətindən ayıran faktorlar hərəkətin gündəmindədir. Simgələrimizdə bu qaydanın içində yerləşməlidirlər. Bu rənglərin tək tək hər birisinin, İranda anlamı var. hər birisi özəl bir məna daşıyır və özəl bir qurupu təmsil edir. Bu quruplar isə, türk və farslardan və başqa millətlərdən oluşan quruplardılar. Hoviyyət olaraq bizi farslarla birləştirən etkən(amil), bizi onlardan ayıran amil olabilməz və tərsinə. Yaşıl rəng, İslam rəngidir və musəlmanlığı təmsil edir. Farslar ,Türklər, Ərəblər , Kürdlər və… hamısının ortaq dini hoviyyətini təmsil edən rəngdir.göy boya(mavi) türkçuluk rəngidir .özəlliklə uyğur türklərinin son hərəkətləri, göy boyanı dünyada türkçuluk rəngi kimi tanıtdırdı .ancaq İranda daha çox istiqlal timini təmsil edir.istiqlal timinin tərəfdarları arasında Türklər, Farslar, Giləklər və … var. yəni göy rəng, bir sıra türklərlə bir sıra farslar arasında ortaq futbalsəverlik hoviyyətini təmsil edir.(əlbəttə tiraxtur timi gündəmə gələndən ,idman alanında  göy rəngin (abi)  tərəftarları arasında türklərin sayı azalır). Qırmızı rəng dünya səviyyəsində komonizmin və solçuluğun simgəsidir.(əlbəttə 1917-ci ilə inqilabından öncə Fransa inqilabından əsinlənərək, inqilabçilığın simgəsiyidir). İrana gəldikdə, İran solçularının da qırmızı rəng simgəsəl rəngləridir.yəni bir sıra türklərlə bir sıra farslar arasında ortaq əqidə hoviyyəti simboludur.yəni bizlə farsları ayıran simbol deyil, tərsinə bir sıralarımız üçün ortaqliq amilidir. Habelə, İranda bu rəng də göy rəngi kimi, idman sahəsində daha çox anlam daşıyır. illər boyu perspolis (piruzi) timini təmsil edib , bu rəng. piruzi timinin yanlıları arasında isə İranda yaşayan millətlərin hamısından olub və indidə eledir.(əlbəttə son zamanlar Azərbaycanda daha çox tiraxtur timini təmsil edir).indi İran səviyyəsində tiraxturu və piruzini təmsil edən qırmızıi rəng, bizi farslardan ayıran simgə olabilməz. Üstəlik 10-cu prezident seçkilərindən sonra, yaşıl rəngin qabağında Azərbaycan üçün qırmızı rəngi önərənlər, bunuda nəzərdə almalıdilar ki, yaşıl rəng seçkilərdə musevini təmsil edirdisə, qırmızı rəng Əhmədinejadı simgələyirdi.bu isə, bizim Əhmədinejadın yanında durmağımızla bağlı , farsçiların yaydığı təxribata zəmin yaradabilər. (qırmızı reng bizim millətin  meəzhəbi baxışlarında da özəl yeri var, hakimiyyətin bu amildən de qullanması gözdən qaçmamalıdır.)Rəngli inqilabların qullandığı simbolların mənası, aydın olmalıdır. Belə buruşuq və neçə anlamli bir rəng bizim milli kimliyimizi göstərə bilməz.

Bu rənglərin uçudə bizim ülkülərimizi göstərən rənglərdir və milli bayrağımızda üçüdə yer alıblar. Heç biri təklikdə bizim milli hərəkətimizi və milli məfkürəmizi olduğu kimi göstərmir.üçünündə bir yərdə olduğu və ay ulduzu qucaqlamaları ilə, bizim kimliyimizi göstərəbilərlər. Bu sistemin bir bölümünü götürub, sistemin hamısının yerinə irəli sürmək stratejik bir xətadır.stratejik bir inhiraf və caymaqdır. Ona görə ki, mahiyyəti və kəlan hədəfləri dəyişən bir hərəkətin, stratejiləridə dəyişəcək.bu  məsələ statejik yönətimdə ən ilkin usullardandir.

yahsil hərəkət vi Güney azərbycan milli hərəkəti

İranda gedən 10-cu prezident seçiləri öncəsə və ondsan sonra , «moce səbz-yaşıl dalğa» adlanan ictimai-siyasi bir hərəkət başlayıb. Seçkidən öncəki olaylar, özəlliklə televiziyada adayların munazirələri seçkiyə maraq və umudu artirmışdır. Özəlliklə islahatdan və seçkidən umudsuzləşən yeni orta təbəqə də, yenidən meydana gəlmışdır. Bir sıralar seçkidəən sonraki umduğu dəyişimlərə görə, bir sıra qurumlar isə seçkidən öncəki ortamı qullanmaq üçün meydana girmişdilər.illər boyu seçkiləri baykot edən milli hərəkətimizdə də, seçki meydanına girmək bəlirtiləri görünürdu. Prezident seçkiləri hərəkətin gündəminə gəlmişdir. Genəl olaraq hərəkətin söyləmini və mubahisələrini o zaman seçki tartişmaları bürümüşdür. Milli hərəkətimizin uğraştiği başqa alanlar kölgəyə düşmuşdur sankı. keçmiş illərdə anılan və hərəkətin daha artıq gündəmində olan «Ana dili günu», «Xocalı soyqirimi günu»və…kimi simbolik günlərimizi də, seçkinin yaratdiği ortamin kolgəsinə düşdü. Milli hərəkətimizin genəlini(kolliyyətini) qapsayan bu ortam, seçki günunə qədər sürdü. Seçkidən sonra isə, mərkəzdə və fars şəhərlərinin bir sırasında(isfahan, Şiraz, Məşhəa, Kiramn, Rəşt, və…) yeni bir hərəkət, yeni bir dalğa ortaya çıxdı.yeni bir oyun, yeni bir savaş başladı. əslində seçkidən öncə başlayan bu hərəkətə, seçkidən sonrakı hadısələr məna verib, bu hərəkətin mahiyyətini aydınlatdı. yaşıl dalğa bölgəmizdə və dünyada baxışları özünə çəksə də, İran deyilən ölkədə yaşayan başqa millətlər bu hərəkətə qoşulmadı. İran tarixində yenilik sayılabiləcək ən onməli olay isə, Güney Azərbaycanın bu olaylarda susmasıyıdır. Güney Azərbaycan mərkəzdə gedən bu olaylara gözləmci(tamaşaçı) kimi yanaşdi. Bu yanaşmanın nədənləri və gələcəkdə Azərbaycanın necə hərəkət etməsi ilə bağlı, hərəkətimizdə çeşitli baxışlar var. bu baxışları dəyərləndirmək və gələcəkdə belə olaylarla bağlı necə davranacağımızla bağlı öz düşüncələrimi irəli sürmək istərdim.

Genəl olaraq demək olar ki, milli hərəkətimizin və genəldə Azərbaycanın mərkəzdə gedən hərəkətlə bağlı susması anlamli(mənalı) bir susqunluğudur. Bu anlamın iki yönü var: susmağın nədənləri və daşidiği sav(pəyam-mesaj).Azərbaycanın bu suysqunluğunun həm  Azərbaycan mehvərli milli hərəkətimizə , həmdə İran mehvərli hərəkətlərə savı varıdır. susqunluğun nədənlərini sıralarsaq, hər qurum öz savini götürəcək, sanıram.

Güney Azərbaycan milli hərəkəti və genəl olaraq Güney Azərbaycanın susqunluğu haqda irəli sürülən nədənlər:

s  Güney Azərbaycan son yüzildə inqilablar beşiyi olub, ancaq hər inqilabin sonucunda yeni bir fəlakətə düşməsi

s  İranın genəli üçün azadlıq istəyən Güney Azərbaycan, fars şovinistinin yaratdiği millətlər zindanında hələdə əsir qalması və bu dönə yalnız özünu düşünməsi

s  indiki yaşıl hərəkətin başçiları və aparıcı güclərinin də fars şopvinisti olmaları və özəlliklə xordad qiyaminda bunu göstərmələri

s  yaşıl hərəkətin fars millətinin iç savaşi sayılması və bizi ilgiləndirməməsi düşüncəsi(bir sıralarınca)

s  yaşıl hərəkətə qatilmaqla milli hərəkətin bir önəmli sonuc almağına umudsuzluq

s  milli hərəkətin güclü təşkilatlanmaması

s  bizim qatilmağımızla, fars hərəkətləri İranın parçalanmasından qorxub, öz savaşlarını dayandirmaları düşüncəsi(bir sıralarınca)

s  savaşi gözləmək və fars hakimiyyətinin zəifləməsi zamanı işə kəçmək düşüncəsi (bir sıralarınca)

s  Azərbaycanın susması ilə fars millətinə, onun nuxbelərinə və dünyaya sav vermək istəməsi

s  Azərbaycanın farslardan ayri bir yol ilə irəliləməsi və mərkəzdən uzaqlaşması, mərkəz cərəyanlarının dalınca düşməməsi

s  milli hərəkətin Azərbaycanda yönətici güc olması və yaşıl hərəkətə qatilmaması

s  yaşıl hərəkət numayəndələrinin Azərbaycanda zəif olması

s  Əhmədinejad hakimiyyətinin bastırma və saptırma(sərkub və inhiraf) siyasətləri

s  kiçik şəhərlərdə əmniyyəti tədbirlərin güclü olması və kütlənin gözünun qorxudulması

s  xordad qiyaminda Azərbaycanın enerjisinin boşalması

s  milli hərəkətin müstəqil hərəkət etməsi və sağ-sol savaşından uzaq durma düşüncəsi( bir sıralarınca)

Bu susmaq çoxların düşündürdu.çoxları öz savın aldı. Bu susqunluğa sevinənlər və doyunənlər (çox narahat olanlar) də oldu. Hərəkətimiz içində, İran və dünya gücləri arasında bu sukütun qırılması vəya surməsi ilə bağlı pılan cizanlarda oldu. Hələlik milli hərəkət və Azərbaycan millət yaşıl hərəkətlə bağlı susmağa sürməkdədir.ancaq bu susmağın haçanacan sürəcəyi haqda kəsin bir öngöru demək olmaz.milli hərəkətimiz içində bu susmağı dəyərləndirənlər də oldu. Bir sıraları bu susmağın çox mənalı olduğunu vurqulayıb və hərəkətin qazancını bu susmağın sürməsində və milli istəklərimiz üzrə dirənməsində görürlər. Bu baxışa görə, öncə fars şovinistləri və yaşıl hərəkət numayəndələri bizi və bizim haqlarımızi tanımalıdırlar.bizi bir millət olaraq qəbul etməli və şovinisti baxışlarından açıqca daşınmalıdırlar, bizim millətimizə olan zulmə etiraf etməlidirlər və…sonar onlar haqda qərar vermək olar.milli hərəkət tam müstəqil hərəkət etməlidir və sağ sol savaşına keçməməlidir.

Ikinci baxışa görə hərəkət meydanda olmalıdır.yoxsa oyunun sonunda milli hərəkətə heç nə çatmayacaq. Bu baxış içində muxtəlif nədənləri irəli sürüb, çeşitli formada qatılmağı önərənlər var. genəl olaraq qatılmağı önərənlər içində bir sıraları ilk gündən yaşıl hərəkəti demokrasi hərəkəti adlandirib və İranın demokratikləşməsini bizim çıxış yolumuz kimi göstərirlər. Demokrasi bizim sorunlarımızı çözəcək və ya çözülməsinə şərayit yaradacaq deyə, yaşıl hərəkətə qatilmalıyiq, deyirlər. Qatılmanı muvazi(qoşut) hərəkət biçimində irəli sürənlər də var bu baxış içində.”biz bu hərəkətə qoşulub öz şuarımızı verməliyik”, “hakimiyyətin simbolik günlərində farslar Tehranda etiraz edirsə, bizdə burada hərəkətə kəçməliyik, özümüzün istəklərimizi dilə gətirməliyik, hakimiyyət quvvələrinin Tehrana yönəldiyi və öz quvvələrinin meydanda olduğu zaman bizim meydana çıxmağımıza ən uyqun zamandir, artıq susmaq munfəillikdir və…”deyirlər.

Bunlar hər iki baxışın özətcə göstərimidir. Bu baxışların ikisinidə millətçilər arasında savunanlar var. Azərbaycan mehvərli tanınmış yoldaşlarımızı görmək olar hər iki baxışda.tərsinə İran mehvərli insanları da görmək olar bu baxışları irəli sürənlər arasında.onlar İran mehvər olsalarda , öz əsil amacların gizlədib, Azərbaycan adına bizi bu baxışların biri içində yərləştirmək istəyirlər. Onlar öz hədəfləri uğrunda, bu baxışların birini tutmağa milli hərəkəti təhrik edirlər.cumhuriye İslami və Əhmədinejad hakimiyyətini qurtarmaq istəyən İran mehvərlər, sol baxışli İran mehvər insanlar,İran mehvərli və yalnız ana dilin səvənlər, üstəlik xarici ölkələrin oyuncaqlarını da bu baxışları sürənlər arasında görmək olar. Ona görə də bu baxışları dəyərləndirmək istəyiriksə, yalnız milli qazancımız və iç-dış çevrəmizin qoşulları əsasında olmalıdır. Bu əsasda bu baxışların dəyəri, onları irəli sürənlərin kim olduğuna görə deyil.həm baxışları savunanlar içində İran və Azərbaycan mehvər insanlar var, həmdə irəli sürülən hər iki baxışda bəlli gerçek və gerçekdışı(qeyri vaqei) unsurlar görünür.habelə hər iki baxışda istemar pesikolojiyası dediyimiz özəlliklərin etkisin görmək olar.

Milli hərəkətimizin yaşıl hərəkətlə bağlı tutumu(munasibəti) və gerçəklər-sonuc olaraq:

·        Yaşıl hərəkətlə bağlı, Azərbaycan milləti və milli hərəkətimiz susmuşdur.bu susmaq hər kəsə bir sav verdi. bizdə öz savımızı almalıyıq: sistem olaraq qərarsızlıq. istemar vurmuş bir millətin və onun zəif milli hərəkətinin,böyük şoklar qabağında istisalı(kirik qalması) doğal özəllikdir. Bu özəlliyi sistem olaraq gücləndiyimiz zaman aradan qaldırabilərik.

·        Milli hərəkətimizin Azərbaycan millətinin susmasında önəmli rolu olmuşdur. Ancaq millətin bu susmağına həmişəlik umudlu olmaq olmaz. Millətin gələcək hərəkətini pasivlər yox, fəaal quvvələr təyin ədəcək.

·        Yaşıl hərəkət hakim fars millətinin tarixi və zəruri ehtiyaclarından doğan bir hərəkətdir. Hakim fars millətinin acil istəyini, məhkum millətimizin acil istəyi kimi dəyərləndirmək, istemarin törətdiyi rəvanı-siyasi bağlılığı göstərir.

·        Yaşıl hərəkət mahiyyət etibari ilə Güney Azərbaycan milli hərəkətindən fərqli bir hərəkətdir. Bu hərəkətin hədəfləri və acil istəkləri ilə bizim hədəflərimiz və acil istəklərimiz fərqlidir. Yaşıl hərəkət, İranda olan hakim heyəti dəyişmək istəyir və yerinə ılımı bir İran cumhuriyyəti qurmaq istəyir(əlbəttə liderləri hələ İran İslam cumhuriyyətini savunurlar). Güney Azərbaycan milli hərəkəti isə, əsarətdən qurtarmaq və öz hakimiyyətini qurmaq istəyir. Milli hərəkətimizi yaşıl hərəkətin içində görmək və demokrasi hərəkəti adlandirmaq, üzü bəzəkli bir tuzaqdir. Biz bugünün üstün söyləmi olan demokrasini çeynəlyənlərin aldadıcı şuarları ilə , öz mahiyyətimizi göz ardı etməməliyik. Hərəkətimizi demokrasi adına bir başa yaşıl hərəkətə qoşmaq, milli hərəkətimizin mahiyyətindən daşinması deməkdir.demokrasi hər dərdimizin dərmanıdır deyənlər, demokratik dəyərlərimizi qullanmaq istəyirlər. Onlar bizim gecikmiş hərəkətimizi , yenədə geciktirmək istəyirlər.

·        farsların hərəkətə keçdiyi günlərdə, bizdə hərəkətə keçib öz şuarımızı verməyimiz, gələcəkdə bir taktikimiz olabilər. Ancaq yalnız susqunluqdan çıxalım deyə, önqoşullarını(pişşərtlərini) hazırlamadan bu taktiki qullanmaq, enerjimizin boşuna tükətilməsidir.hərəkətin bugünkü potansiyelini nəzərdə almadan, belə bir taktiki oyunlara keçmək , risk yönətiminə uymayan bir addimdir.qarşımizdaki buruşuq oyunda, yalnız hay küy salmaq və meydanda olmaq nəticəni sağlayanmaz. Yersiz təqlid , dalğalara heyranlıq  və təpkisəlliyi andıran bu hərəkətlər, yalnız güclü oyuncuların qazanci ilə bitər. Sistemləşməmiş və mərkəzləşməmiş bir hərəkəti güclü oyuncuların meydanına atmaq, oyunculuqdan daha çox oyuncaqliğa gətirib çıxarar. “Farslar filan hərəkəti ətdilər , bizdə ədək” düşüncəsi təpkisəllikdir  yaradıcılıq deyil. fərsayəşi(aşindirici) bir oyunda təpkisəl davranan oyuncu ardı ardına qoz verməli olur.

·        «yaşıl hərəkət farsların iç savaşıdır və bizi ilgiləndirməz» deməklə müstəqil olmağımızı göstərmək, mubarizə meydanımızdakı gerçeklərdən qaçmaqdır.»gerçekdən qaçış» ilə gerçek mubarizəni sürmək olmaz. xəyalda yaşadığımız ölkədə farslarla türklər arasında çin duvarı çəkmək olar.ancaq gerçək meydanda qarşımızdakı hərifləri görməmək olmaz. «fars hərəkətləri özəlliklə yaşıl hərəkət öncə bizi bir millət kimi qəbul ətsin, sonra bu haqda qərar verək» sözü, özü bir turlu farslara aşağıdan baxmağımızı göstərir. bu söz, bizim zəif olduğumuzu özündə gizledir. Biz güclü bir oyuncuyuqsa, bizi öncə qəbul edin deməyə gərək yoxdur. Onlar onsuzda qəbul ədəcəklər.

·        Farslar və başqa millətlərlə muvazi olaraq Əhmədinejad-xamnei hakimiyyətinə qarşı böyük və enli bir yolda hucuma kəçmək , yenədə hərəkətimizin acil istəyinin nə olduğunu dalğaların cazibəsi ilə unutmaqdir. Bizim dərdimiz yalnız Əhmədinejad həkimiyyəti deyil. Biz  öz millətimiz, hakim millət və onun hakimiyyəti ilə uğraşmaqdayıq. Ən önəmlisi isə öz millətimizdir. Öz millətimiz və milli gücümüz formalaşmayınca, öz hakimiyyətini istəməyincə, hakim millətin hakimiyyətini yıxmaq olmaz. milli hərəkətimiz bir gerçək oyuncu səviyyəsində olmazsa, muvazi hərəkət adına meydana girib, kölgəyə düşərik.

·        Biz fars –İran istemarinda inildəyən bir millətik. Bu əsarətdən millət olaraq qurtarmaq üçün, qarşımızda duran quvvedən güclü olmalıyıq.hərəkətimiz milli-siyasi hərəkətdir.siyasi hərəkətdə güclülər udur. bu yazıda bizi gücləndirən unsurlar haqda fikirlərimi ortaya qoydum. Bu unsurlara dayanaraq, hərəkətimizi odaqli bir sistemə çəvirmək, ən kəsə çıxış yolumuzdur.odaqlanmış, sistemləşmiş , mərkəzləşmiş və güclü bir hərəkətə çəvrilirsək, yuxaridaki seçənəklərin çoxundan yararlanmaq olar,  yoxsa hamısından hakim millət qazancli çıxacaq.

qaynaq:

1- Prof. Karl-Diətər Opp, Social Movəmənts and Political Protəst, University of Ləipzig / University of Waşington (Səattlə), Spring 2006

2-SƏFA ŞIMŞƏK, Nəw Social Movəmənts in Türkəy Sincə 1980, Türkiş Studiəs, Vol. 5, No. 2, Summər 2004

3-Hooşang amirahmadı,Thə thəory of əthnic colləctiv movəmənts and its application to İran, əthnic and racıal  studiəs, vol 10,num  4, 1987 (internet)

4-Bahram Rajaəə -Dəciphəring İran: Thə Political Əvolution of thə İslamic Rəpublic and U.S. Forəign Policy Aftər Səptəmbər 11, Comparativə Studiəs of South Asıa, Africa and thə Middlə Əast, 24:1 (2004)

5- Barry Rubin, Regime Change in Iran, Middle East Review of International Affairs, Vol. 7, No. 2 (June, 2003)

1-بشیریه،حسین،دیباچه ای بر جامعه شناسی سیاسی ایران-دوره جمهوری اسلامی،نشر نگاه معاصصر،1382

2-گی روشه، تغییرات اجتماعی،ترجمه دکتر منصور وثوقی،نشر نی،1385

3-جلايي‌پور، حميدرضا، جامعه‌شناسي جنبش‌هاي اجتماعي، تهران، طرح نو، 1381

4-سهراب رزاقی ، جنبش های اجتماعی در ایران: از ایده تا عمل، اخبارروز (اینترنت)

5-کاوه مظفري، مروري بر نظريه هاي جنبش هاي اجتماعي، مدرسه فمينيستي،1387

.6- وفايي، حسن ، «انقلاب مخملي؛ تجربه هاي شكست خورده و شيوه هاي مقابله»، پژوهشكده مطالعات راهبردي، 1387

7-. يزدان فام، محمود، «انقلاب مخملي؛ بسترهاي داخلي و تمايلات خارجي»، پژوهشكده مطالعات راهبردي، 1387

8-سعید مدنی،درباره جنبشهای اجتماعی جدید، سایتهای اینترنتی  مربوط به جنبس سبز،1388

نوشته شده در  88/10/19 توسط آزربایجان دموکراسی اوجاغی

8 مارس 2010 Posted by | مقاله - تحلیل, باخیش - دیدگاه, تورکجه - Turkce | , , | بیان دیدگاه

دانیشیق -6 / آسمک – تجروبه لر ٬ باشاریلار و دیرلندیرمه

 

مهران بهارلی ، رسول بویوک اوغلو ، علیرضا فرشی ،حسن راشدی ،فرزاد صمدلی ،کیان صفری ، حیدر شادی ، عاریف کسگین ، علیرضا جوانبخت ، آسمک ، سعید نعیمی ، آسمک آرمی ، هادی قاراچای ، انصافعلی هدایت ، یوروش مهرعلی بیگلو

آزربایجان سیاسال محبوسلارینی مودافعه کمیته سی ( آسمک ) میللی حرکتیمیزده انسان حاقلاری اوزره چالیشماغا باشلایان اولکه ایچی بیرینجی تشکیلات دیر » آسمک » دن اونجه  » دونيا آزربايجانلیلاري نين حاقلاريني مودافيعه  کوميته سي » (DUNAZHAQ) سایین بویوک رسول اوغلونون مساعی سی ایله قورولوب و ایندیده چالیشمالارینا داوام ائتمکده دیر . آزربایجان دمکراسی اوجاغی » آسمک » ین قورولماسینین یئددینجی ایل دونومو موناسیبتی ایله اونون چالیشما سوره جینی ده یر لندیرمک اوچون ایکی بولوملو بیر دوسیا حاضیرلامیشدیر ، قوروجو عوضولری اولان سایین جوانبخت و نعیمی نین دوشونجه لرینی ایچه رن ، بیرینجی بولوم بو لینکده یاییلمیشدیر و ایندی حورمتلی یازار ، آراشدیریجی و میللی فعاللاریمیزین بو قونودا دوشونجه و باخیش لارینی سیزه تقدیم ائدیریک ، اومود ائدیریک بو چالیشمالار و دیرلندیرمه لر بوگون چالیشان و گله جگده اورتایا چیخاجاق اورگوتلریمیز اوزه ل لیکله اینسان حاقلاری ایله ایلگیلی چالیشاجاق درنک و قوروم لاریمیز اوچون فایدالی اولسون .

بو مصاحبه ده الفبا ترتیبی ایله سایین مهران باهارلی ، حسن راشدی ، بؤيوک رسول اوغلو ، حیدر شادی ، کیان صفری ، فرزاد صمدلی ، هادي قاراچاي ، عاريف کسکين ، یوروش مهرعلی بیگلی ، علیرضا فرشی و انصاف علي هدايت اشتراک ائدیبلر.

بیر داها بو مصاحبه و دیرلندیرمه ده اشتراک ائدن سایین سویداشلاریمیزا سئوگی لریمیزی سونوب و هامیسینا جان ساغلیغی و آرتیق باشاریلار آرزو ائدیریک.

مهران باهارلی :

آسمك، ايران ايچينده قورولان و ميللي حره كه تيميزه باغلي سيياسي توتوقلولارلا ايلگيلي چاليشان ايلك تشكيلاتدير. بو تشكيلات يئددي ايل بوندان قاباق، اينسان حاقلاري ائوره نسه ل بيلديرگه سي و ياسالار چرچيوه سينده سيويل، سيياسي اولمايان، دئوله ت ديشي و باغيميسيز بير تشكيلات اولاراق ايشه باشلاميشدير. آسمك`ين اورتايا چيخيشي، آزه ربايجان تورك ميللي حره كه تي تاريخينده بير دؤنوم نوقطه سي ايدي. بو اولوشوم، ميللي حره كه تين ميلله تله شمه بويوتونا اك اولاراق، سيياسيله شمه آلانينا گيردييينين ده خبه رچيسي ايدي. آسمك، گونئي آزه ربايجان`دا اينسان حاقلاري پوزونتولاري آلانيندا سراسه ري-فارس تشكيلاتلاردان باغيمسيز بير بيچيمده چاليشاراق و توتوقلولار حاققيندا چوخ ساييدا خبه ر و راپورلار يايينلاياراق، سيستئمين ياراتديغي قيرميزي چيزگيني آشميشدير. بو دا اونون اؤفكه له نمه و هده قورخو گلمه سينه نده ن اولموشدور. آنجاق آسمك، باسقيلارا ديره نميش، وار اولان مالي- بوروكراتيك چتينليكله ر و انگه لل.ه ره تسليم اولماميش و تورك اولوسو ايله گونئي آزه ربايجان خالقينين اينسان حاقلاريني ساوونمايا داوام ائتميشدير. آسمك`ين چاليشمالاري، ميللي حره كه ته كؤنول وئره نله ر و اينسان حاقلاري اوغروندا چاليشانلارا ده يه رلي بير اؤرنه ك و اولگو اولوشدورموش، اونلاردا اؤزسانسورون آزالماسينا نده ن اولموشدور. آسمك چاتيسي آلتيندا ايچده نليكله، قورخمادان و چكينمه ده ن چاليشان اينسانلار، تورك سيياسي فععال و اينسان حاقلاري ساوونوجولارينا روحييه وئريب سئوينديرميش، اونلاري جساره تله نديره ره ك داها اينانجلي آدديم آتمايا تشويق ائتميشدير. يئددي ايل بوندان قاباق آسمك`ين دوغوشونا نده ن اولان تاريخي گره كله ر، بوگون، ميللي حره كه تيميزين اولقونلاشماسي و گليشمه سينه قوشوت اولاراق، اؤزونه اؤلكه ايچي و ديشيندا سايقين بير يئر ائدينه بيله ن داها قاپساملي بير «تورك اينسان حاقلاري درنه يي»نين قورولماسيني- و منجه آسمك`ين اونا ائوريلمه سيني- گره كلي قيلماقدادير. بئله بير تشكيلات، اؤز چاليشما آلانيني گنيشله ده ره ك، تكجه توتوقلولار دئييل، -و سيياسي گؤروش، دين، مذهه ب، هارادا ياشاديقلارينا باخماقسيزين- بوتون تورك اولوسونون، گونئي آزه ربايجان` و اؤته كي ايكي تورك ميللي بؤلگه نين بوتون اهاليسينين اينسان حاقلاريني ساوونماليدير.

حسن راشدی :

مین اوچ یوزیئتمیش اینجی ایللردن بو طرفه  آزربایجان میللتی نین  میللی- مدنی حاقلاری ساحه سینده چالیشانلارین سایی  یوکسلمه یه باشلایان زامان ،  آزربایجان اویرنجیلری بو یولدا  اینام و اراده ایله چالیشاراق بو جریانا سرعت وئردیلر.یادیمدادیر کی، بیرینجی دفعه اولاراق تهران بیلیم یوردوندا تحصیل  آلان آزربایجانلی اویرنجی لری نین ایچیندن خیاو ( مشکین شهر) اویرنجی لری طرفیندن ایران اسلام جمهوریتی آنایاساسی نین 15 – جی ماده سی نین اجرا اولماسی بو اویرنجیلر طرفیندن ایسته نیله رک » امید زنجان » قزئتینده یایلدی. بو جریانلاردان سونرا اویرینجی حرکاتی گونو- گوندن سرعتلنمه یه باشلادی و میللی – مدنی چالیشمالار جدّی دوروما کئچه رک «بابک قالاسی » مراسمی و باشقا مراسملر چوخالدی.  بئله بیر دورومدا  میللی – مدنی یولدا چالیشانلاریمیز هرگون آغیر باسقیلار  آلتیندا قالاراق اونلاردان چوخلاری توتوقلانیب حبسه آتیلیردیلار ، لاکین بو محبوسلاردان حمایه ائدن و اونلارین مظلومیت سسلرینی انسان حاقلاریندان مدافعه ائدن قوروملارا چاتدیران بیر کیمسه یوخ ایدی. بئله بیر دورومدا ایلک دفعه اولاراق » آسمک » قورومو بیر نئچه گنج ، لاکین ایناملی اویرنجیلریمیز طرفیندن یاراناراق هئچ بیر افراطا و یالانا قاپیلمادان  سیاسی محبوسلاریمیزین خبرلرینی دونیانین مختلف اولکه لرینده یاشایان آزربایجانلیلارا و  انسان حاقلارینی قورویان قوروملارین قولاقلارینا چاتدیرماغا اقدام ائتدی کی ، بو مسئله چوخ اونم داشییردی .  مالاسف گئتدیگجه بو قورومون عضولرینه  باسقیلار اطلاعات طرفیندن آرتاراق اونون فعالیتی نین محدولاشماسینا سبب اولدو . …

بؤيوک رسول اوغلو  :

آزربايجان سياسال محبوسلاريني مودافيعه  کوميته سي يارانان گوندن بري هم اؤز ساحه سينده الده ائتديگي بؤيوک باشاريلار همده ميللي حرکاتيميزا تاثير باخيميندان ديرلنديريلمه ليدير.

بو کوميته يارانان گوندن بري  » دونيا آزربايجانلیلاري نين حاقلاريني مودافيعه  کوميته سي » (DUNAZHAQ) اولاراق اونلارلا علاقه لريميزين ، خاريجده کي  قوه لره تاثيري نين گؤستريجيسي کيمي بير عاميل اولاراق دوشونمک اولار. بو کوميته نين يارانديغي ايلک ايللر اونلارين ، سياسي زيندانيلر حاقيندا يايديغي معلوماتلاردان فايدالاناراق ، بين الخالق تشکيلاتلارا موراجيعتلريميز هله ده دوسيالاريميزي ايشيقلانديرير. بو راپورتلارين ان بؤيوک اؤزه ل ليگي بوندان عيبارت ايدي کي، اورادا هچ بير اولايي بؤيوتمه دن، کيچيلتمه دن و فعاللار آراسيندا فرق قويمادان حاضيرلانيردي .  او دؤنمده، » آسمک » ین اؤزه ل ليکله زنجاندا گوجله نن ميللي حرکاتيميزين حياتينا بؤيوک قاتقيدا بولونماسي دا تقديره لاييق دير.

آرتيرمالييام کي، ايلک ايللرده » آسمک «- ي يارادان دوستلاريميزين آراسيندا اولان مباحثه لر و اونلارین یاراتدیغی سیاسی و انسان حاقلاری ادبیاتی سونوجوندا میللی حرکت ایچینده »  ميللي دموکراتلارين »  فورمالاشماسی و ايشلرينه دوام ائتمه سي ميللي حرکاتيميز اوچون بؤيوک بير تجروبه قايناغي اولموشدور.

بو وسيله ايله بو تشکيلاتين يارانماسي نين 7-جي ايل دؤنومو موناسيبتي ايله ميلتيميزي تبريک ائدير و بو قورومون داخيل و خاريجده کي فعاللارينا باشاريلار آرزولاييرام.

حیدر شادی :

حؤرمتلی آزربایجان دموکراسی اوجاغی ، چکدیینیز زحمتلردن تشکورومو بیلدیره رک ،آزربایجان سیاسی محبوسلار مدافعه کمیته سی » آسمک » حاقیندا فیکیرلریمی بو نئچه سطیرده تقدیم ائدیرم:

ساواش و اونا قارشی مودافیعه یاشاییشین تمل فئنومئن لریندن ساییلیر. بو آنلام انسانین هر ایکی بیرئیسل ( فردی ) و توپلومسال ( جمعی ) و  او جمله دن میللی ساحه لرینده صادق دیر. آزربایجان میللتی هر زامان اؤز حاققینی قازانماق و یا مدافعه ائتمک ایچین مجبورا ساواش دوروملاریندا قالاجاق. چاغداش دونیادا ساواش و مدافیعه داها چوخ مدنی، سیاسی و مئدیا فورمالاریندا گئرچکلشدیینی نظرده آلینجا  » آسمک » ین اؤنمی اورتایا چیخیر. مدنی و سیاسی ساحه لرده میللی حاقلاریمیزی مدافعه ائدن شرفلی اینسانلاری مدافیعه ائتمک هر آزربایجانلی نین باشدا اولان بورجودور. آسمک بو میللی گؤره وی یئرینه گتیرمه یی باشاردی و  میللی فعاللارادا بو یولدا بیر اورنک اولدو . » آسمک » ین باشلادیغی بویوک ایشلردن بیریسی آزربایجان سیاسی محبوسلاری و اونلارین عائله لرینین آجی لارینی تسکین وئرمه یه چالیشماق ایدی ، بو اؤزو بیر دیرلی آماجدیر و همده آزربایجان یولوندا چالیشمانین هزینه سینی آزالتماق ایله میللی حرکتیمیزه داها راحات یئنی اؤیه قازانماغی مومکون ائدیر. هابئله آسمک، آزربایجان حرکتینین چالیشمالارینی اولوسلار آراسی سازمان لارا چاتدیرماق و مئدیادا یانسیتماق ایله میللی حرکتین آلترناتیوسیز بیر بؤلومو اولموشدور.

کیان صفری :

آسمك آزربايجان ميلي حركتي نين گئنيشلندييي بير دؤورده و زامانيميزين ايجابي و ضرورتلري نتيجه سينده يارانميشدير. بو كوميته قورولمادان اؤنجه اؤلكه ايچينده چئشيدلي فورمالاردا باسقييا معروض قالان اينسانلاريميزين حاقلاريني سوركلي همده دوزنلي شكيلده ساوونان هئچ بير قوروم يوخ ايدي. آسمك بئله بير اورتامدا ايشه باشلادي و قيسا مودت ايچينده رسمي اورقان تانيناراق اوزده بشر حاقلاريني ساوونان بير چوخ راسيست اؤرگوت و مئدييالارين آغير بايكوت و سانسورونا سون قويدو. آسمك ميلي اينسانلاريميزين حاقلاريني مودافيعه ائتدييي حالدا ميلي حركتيميزين تانيتديريلماسيندا دا اؤنملي رولو اولدو.

آسمك – ين ديرلي قوروجو و فعال قروپو چوخ اؤنملي و ائتكيلي چاليشمالاري اوچون دؤنه – دؤنه سيخينتييا معروض قالسالار دا يئنيلمه دن و اوزولمه دن ايشلريني سوردورموشلر. سؤزسوز كي، اونلارين داها آكتيو اولماسي هاميميزين ايسته ييدير. آسمك – ين ديرلي سوروملولارينا باشاريلار ديله ييرم.

فرزاد صمدلی :

سایین آرخادشلار ، وئردیگینیر فورصتدن مینتدارلیغیمی بیلدیره رک ، اوز اوره ک سوزلریمی سیزه ایتحاف ائدیرم:

شوبهه سیز گونئی آزربایجانین موعاصیر تاریخینده و گونئی آزربایجان میللی حرکتی دوغرولتوسوندا، قورولان آزربایجان سیاسال محبوسلارینین مودافعه کمیته سی ( آسمک ) چوخ بویوک، اونملی و گورکملی بیر یئره صاحیب دیر. بو کمیته نین قورولوش دونه مینی ده یرلندیردییمز زامان، بئله آنلاشیلیر کی «آسمک» ین اولوشومو، میللی حرکتین داها قووتلنمه سینه یول آچمیشدیر و میللی حرکت چرچه وسینده چالیشانلارین و اوزه للیکله میللی حاقلاریمیز اوغروندا دیره نن و توتوقلانان آکیتیویستلرین داها گوجلو  دیره نیشینه ندن اولموشدور.آیریجا بو اوزه ل  قورولوشون وار اولوش ندنی، میللی حرکتین، گونئی آزربایجان تورک میللتی نین  آراسیندا گئنیشله مه سی، درینلشمه سی و  یوکسه لمه سی آنلامیندا گورونه بیلیر.منجه «آسمک» گونئی آزربایجان سیاسال محبوسلاری ساحه سینده  ایلک مودافعه کمیته سی اولدوغو ایچین سونرالار قورولموش اولان یادا قورولاجاق اولان بنزر قوروپلارین، اومورقاسی کیمین سانیلابیلیر.»آسمک»ین یئدینجی قورولوش ایل دونومو، قوروجو آرخاداشلاریمیزا و بویوک میلله تیمیزه موبارک اولسون.

هادي قاراچاي :

آزربايجانين سيياسال محبوسلاريني مودافيعه  کوميته سي يئددي ياشينا دولور. بو خبرين چوخ چوخ اؤنملي بير يؤنونه توخوناراق “ آسمک “ي بؤيوک ايچدنليک، درين سايغي، يوکسک سئوگي ايله قوتلاييرام.

بوتون گليشميش توپلوملارين گليشمه سيني ساغلايان، گليشميشليگين بلگه سي اولان، او توپلومون ايچينده چاليشان باغيمسيز قوروملارين اولوب اولماماسي، اولان قوروملارين ايش آلاني، قوروملارلا کوتله آراسيندا اولان ايليشگيلردير.

“ آسمک “ قورومو کئچن يئددي ايلين ايچينده چوخ بؤيوک ايشلر باشارميشدير. سيياسال توتساقلاريميزين دورومو ايله ايلگيلي بيرينجي يول سورکلي اولاراق راپورت یایماق آسمک دن قالان اونملی ایشدیر و ایندیده باشقا انسان حاقلاری قوروموموز » آداپ » آيليق رپورتاژلارين گئرچکله شديريلمه سيني، ياييملاماسيني داوام ائتمکده دیر.

دؤولت اورقانلاريندان باغيمسيز بير دورومدا اولماق، گؤرولن ايشه گوره گلير (پول) ادينمه مک ، کونوللو اولاراق بو بويدا بير ايشه گيريشمک “ آسمک “ قورومونون ديرلريندندير. “ آسمک “ آذربايجانين سيياسال آلاندا گليشميشليگي نين، باجاريغي نين، گوجونون سيمگه سيدير.

“ آسمک “ قورومونا بؤيوک باشاريلار ديله ييرم.

عاريف کسکين :

اونجه ليکله ميللي حرکت ايستيقامت ينده ائله ديگينيز ايشلر گوره سيزه سونسوز ميننت و تشککور بيلديريرم. آزربايجان دموکراسي اوجاغی قیسا زامان ايجينده بويوک ايشلر گوردو. “ آسمک “ حاقيندا گوردويونوز بو ايش ده تقديره لايیق دير.

“ آسمک “ ميللي حرکتميزده تاريخي-سمبوليک بير معنا ايفاده ائدير. “ آسمک “ين تاريخي-سبوليک اهميتي نين نئچه جهتلري واردير.

بيرينيجيسي، “ آسمک “ ميللي حرکت ايجينده حوقوق، اينسان حاقلاري و دموکراسي مفهوم لارینين حاياتي اهميتيني قاورايان و اوزونو بو مفهوملار چرچيوه سينده ايفاده ائدن ايلک گروهي فعاليت لريميزدن بيريدير. “ آسمک “’ين بو غايه سي ،چوخ گئچمه دن، ميللي حرکتين عومومي اوزه ل ليکلري نين بيرينه چئوريلميشدير.

ايکينجيسي، “ آسمک “ ميللي حرکت فعاللاري نين سسيني، عذابيني و مقدورييتلريني دونيايا چاتديرماغين اؤنميني درک ائدن و بونو عملي لشديرن ايلک فعالييتلردن حساب ائديله بيلر. “ آسمک “ آزربايجان ميللي فعاللاري نين سسيني دونيايا جاتديراراق اونلاري حیمایه آلتينا آلمايا چاليشميشدير. “ آسمک “’ين وئرديگي بيلگيلر بير جوخ اينسان حاقلاري قوروم و قورولوشون ديققت مرکزينده اولموشدور.

اوجونجوسو، “ آسمک “ين ميللي حرکتين خبرلشمه استراتژيسي زاويه سيندن ده اونملي يئري واردير. “ آسمک “ ايلک دفعه دوغرو و يالاندان تميزلنميش بير خبر آخيشي نين مجبورييتيني اورتايا قويموشدور. يالان، قابارديليميش و اساس سيز خبرلره قارشي جيخان “ آسمک “، دوغرو و يالانسيز-دولانسيز خبر آنلاييشي نين دا ايلک جارچيلاريندان ساييلماقدادير.

دؤردونوجوسو، “ آسمک “ وئرديگي خبرلرله، بير طرفدن بللي شخصلري و پارتيلرين اينحيصاريني قيرمايا جهد گوسترميش، هر کسين حاقيندا معلومات وئره رک پارتيلر و گؤروشلر اوستو بير خط ايزله ميش و ديگر طرفدن ده بللي شخص و پارتيلرين سوء ايستيفاده يولونو دا باغلامايا چاليشميشدير. “ آسمک “ اورتايا چيخديغي زامان خاريجده کي تشکيلاتلار يا اوز آداملاري حاقيندا معلومات وئريرديلر و يا توتولان هر فعالي اوز آداملاري کيمين گوستريرديلر.

“ آسمک “ اوز عمللري ايله بو يانليش ايشين ده قارشيندا اولدوغونو گوسترميشدير.

ميللي حرکتين تاريخي حافيظه سينده  “ آسمک “ هر زامان ياشاياجاقدير. آزربايجان دموکراسي اوجاغي نين “ آسمک “ ي يئنيدن گوندمه گتيرمه ايشي، “ آسمک “ين حافيظه لردن سيلينمه مه سيني، تاريخه  “ آسمک “ آدلي بير قئيدين دوشمه سيني و عيني زاماندا آزربايجان خالقي نين قدر شوناسليغي نين بير گوستريجيسي کيمين گورومک لازيمدير.

یوروش مهرعلی بیگلی:

ديرلي  » آزربايجان دموکراسي اوجاغي »  يونتيجيلري و سوروملولاري! هر ندن اونجه ميللي حرکتيميزده قورامسال قونولار اوزره آپارديغينيز سويله شي لره گوره ، اوز ميننتدارليغيمي بيلديريرم. اينانيرام کي ، بو سويله شي لره ميللي حرکتيميزده  تئوریک  آخساقليغين دولدورولماسيندا اونملي رول اويناياجاق.   “ آسمک “ ( آزربايجان سياسي محبوسلاري نين مودافيعه کوميته سي)  حاقدا من گوندرديگينيز سوروشدورماني ، نه يازيق کي گئج اوخودوم. اومورام چوخ گئجيکميش اولمايام.  آنجاق “ آسمک “ حاقدا:

1381-جي ايل بيرينجي دونه اولاراق 21 آذرين ايل دونومو آچيق شکيلده قئيد اولوناجاغيدير. بو حرکت اوزلويونده چوخ ديرلي و اينقيلابي بير ايش ساييليردي. ايللر بويوجا حاکميت لر طرفيندن  » آزربايجانين مرکزي قووه لر طرفيندن آزادليق گونو  »  کيمي ديرله نن بو تاريخي گونله باغلي بويوک بير تابو (توخونولماز) سينيردي. بو اولاي بير چوخ ميللتچي لريده شاشيرميشدير. کيمسه 21 آذرين آچيقجا قئيد اولونماسينا اينانميردي ، بو گيريشيمي گنج ميللتچيلرين آشيري حرکتي کيمي ديرلنديرنلر و اونون قارشيسين آلماق ايسته يه نلرده واريدير.

گونئي آزربايجانين هر يانيندان توره نه قاتيلماق ايسته يه نلر شبيستر شهرينه چاتيب- چاتماميش، حاکيمييت قووه لري طرفيندن توتوقلانديلار. ياخلاشيق 300 نفر ميللتچي او گون توتوقلانميشدير. بو اولاي اوزلويونده بويوک بير سس سالدي و حرکتين سياسي لشمه سينده ائتکيلي اولدو. همين زامان حرکتيميزده باشقا بير اونملي حادثه ده باش وئردي. ايلک دونه اولاراق گونئي آزربايجاندا آچيقجا سياسي محبوسلاري ساوونماق ايسته ين بير قورولوش ياراندي.

“ آسمک “ اولاراق تانينان بو قورولوش اوزوده حرکتده بير يئنيليک و ياراديجيليق ساييليردي . 21 آذرده توتوقلانانلارين خبرلريني گونده ليک مئديالارا يايماقلا ، او حرکتين ائتکيسيني قات-قات آرتيردي. “ آسمک “ سوروملولاري نين او دونمده آتديقلاري جسارتلي آدديم گوستردي کي، حاکيمييتين ان سرت آدديملارينی بئله جسارت و تدبيرله ميللي حرکتين قازانجلاري يونونده قوللانماق اولار.

علیرضا فرشی :

یئددی ایل مودافیعه­چی­لیک غرورون یاشامالییق! آزربایجان سیاسال محبوسلار مودافعه کمیته سی (آسمک) گونئی آزربایجان تورک­­لری­نین میللی حرکتینده و میللی منفعت­لریمیزین اوغروندا چالیشان و انسان حاقلاری اوزره چالیشماغا باشلایان بیرینجی تشکیلات دیر. » آسمک » ین یئددی ایللیک چالیشما سوره جینی ده یرلندیرمک البت کی بوگونکو فعالیتلریمیزده مثبت فایدالاری اولا بیلر و اونون یئددی یاشلی بیر گنج کمیته اولدوغونا گؤره دوشونجه­لریمیزی، دیرلندیرمه­لریمیزی، و آسمک­ین ضعف و قوتلری و ائتگی­لری حاقدا قیسا بیر شکیل­ده یازماغیمیز لازیمدیر. آسمک باشقا سیاسال محبوسلاری مودافعه­ کمیته­لر ایله بیر نئچه باخیشدان فرقلی­دیر و ائله بونا گؤره بیر نئچه باشلیغی دا دوشونمه­لیدیر:

– آسمک، یالنیز بیر سیاسی حرکتین مودافعه­چی­سی یوخ، بلکه، بیر » میللی حرکت «ین محبوسلارینین مودافعه کمیته­سی­دیر . بو کمیته، محبوسلاریمیزدان مودافعه ائده رک، تورک میللتیمیزین میللی حاقلارینی دا و میللی ایستکلرینی ده دونیایا تانیتدیرماقدادیر و » آزربایجان میللی-سیاسی توتساقلانانلار مودافعه کمیته­سی » اولمالیدیر.

– آسمک چالیشمالیدیر کی ایران­دا محبوس اولان میللتچی­لری «آزربایجان میللی-سیاسی توتساقلانانلار انجمنی» آلتیندا بیرلشدیرسین و حبسه محکوم اولانلارین اؤزلرینی مودافعه ائتمک یوللارین گؤستره­رک، مالی-معنوی یاردیم ائتمک ایمکانلارینا دوغرو یؤنلتسین.

– آسمک چالیشمالیدیر کی «آزربایجانلی» کیملیگینه یییه­لنن­لری مودافعه ائتسین و باشقالارینی باشقا تشکیلاتلارا بوراخسین. ایران اوغروندا چالیشانلارینین اؤزلرینه مخصوص مودافعه کمیته­لری وار و آسمک­ین اونلاردان مودافعه ائتمه­یی گرکلی دئییل  «ائوه لازیم اولان چیراغ، مچیده حرامدیر!»

– آسمک سیاسی محبوسلارین یاشام حاققیندا یازمالیدیر و اونلارین کیم اولدوقلارینی و نه ایسته­دیکلرینی دونیایا تانیتمالیدیر و دونیانی » میللی حرکتیمیز » ایله آرتیقراق تانیش ائتمه­لیدیر. قوی دونیا بیزی راسیست، فاشیست، آنارشیست، توتالیتریست، شووینیست، و … تانیماسین و بیلسین­لر کی بیز کیمیک و نه ایسته­ییرک.

– آسمک چالیشمالیدیر کی دونیادا یاییملانان آدلیم ژورناللار و ژورنالیست­لرله ایلگی قورسون و » دولتدن باغیمسیز اؤرگوت » لر ایله ایش بیرلیگی آپارسین. دونیا دولتلری ایله ده ایش بیرلیگی آپارماق ایمکانی وار و اونلارین مالی-معنوی یاردیملاریندان فایدالانماق اولار.

– … بیر داها خاطیرلاماق لازیم­دیر کی آسمک اؤز ده­یرلی چالیشمالاری ایله، ایرانین توتالیتر و باسقی­چی دوروموندا چالیشان میللتچی­لریمیز اوچون ده­یرلی بیر دوروم یارتماقدادیر و میللی حرکتیمیزده بیر طبیب کیمی ویروسلاری و ناخوشلوقلاری حرکتدن اوزاق ساخلایا بیلر و ساخلاماقدادیر.

یالنیز لازیم­دیر کی کیم لردن و نه­دن مودافعه ائتدییینی آچیق بیچیمده آچیقلاسین و فورصت­طلب­لره یول وئرمه­یه­رک، میللتیمیزین اوغروندا چالیشان دوزگون اینسانلاری گلجه­­ییمیز اوچون حاضیر ائتسین. دوغروسو، آسمک یالنیز بیر مودافعه کمیته­سی یوخ، بلکی، بیر میللی مودافعه تشکیلاتی اولمالیدیر و ایچه­ریده ستارخانین دورونده اولان » گیزلی کمیته «­نین بیر داها یاردیلماسینا یاردیمچی اولمالیدیر. میللی چالیشقانلاریمیز، میللتیمیزین و آزربایجانیمیزین » وارلیق » لاریدیلار و اونلاری قوروماق ، تانیماق و یؤنلتمک لازیمدیر. آسمک اوچون یاخشی چالیشمالار آرزی ائدیرم.

انصاف علي هدايت :

من “ آسمک “ين عوضولرینی ياخشي تانيرام  و یولداشلیغیم وار بوردا بیر آز تنقید ائتمک ایسته ییرم اینسان حاقلاری و خبر ایشینده اولان فعاللاری. آسمک حرکتین تانینماسیندا موهوم رول اوینامیشدیر . بو سوزلریمین مخاطبی بو ساحه ده چالیشانلاردیلار . بو حساس رولدا بير نئچه مهم مساله وار:

بیرینجی طرفسيز اولماق  اونملي ايشدیر ، آذربايجانلي اولماق بير طرفه، طرفسيز اولماق اوندان موهومدور باشقا مساله سريع اولماق دیر. حاديثه دن بير زامان کئچسه ، اونون خبري مديايا يتشمه سه خبر یانار . 3- نجو مساله کاميل اطلاعات وئريلمه سیدیر.

بعضاً کاميل معلوماتي تئز وئرمک ايمکاني يوخدور . اوندا، خبري تئز وئريب آما خبرين ناقص اولماسين اعلان ائتمک اولار . بيرده، او خبره گوره ايلگي ايمکاني مئديا ايشچيلرينه وريلمه لی. شايد ياخشي اولار کي همن خبرده آدي چکيلن آداملارين اوزلري يا عاييله لري يا دا وکيل لرينين تلفون يا ایميلی يازیلسین.

من اوزوم آسمکي قبول اديرم آما گورورم کي مديالار هله اونو بير دوغرو و دوزگون منبع عنوانيندا بازميرلار. بودا منيم اوره گيمي درده گتيرير.

بيرده بير اوزون زاماندير کي آسمک فعاليتين آزالديبدير. ایچریده اولان چتین لیک و فشارلار فعالیت لره اثر قویور آما خبرين قاباغي آلينماماليدير.

ساغ اولون و باشي اوجا قالين .

بو یازی ایله ایلگیلی سایین نعیمی و جوانبخت ایله حاضیرلانمیش مصاحبه :

 

– دیرلندیرمه لر حورمتلی اشتراکچیلارین سوی آدلارینین الفبا ترتیبی ایله دوزولموشدور

– بو مصاحبه لرین یاییلماسی آذر  آیی نا پلانلاشمیشدیر آنجاق اونجه کی یازی و مصاحبه لره یازیلان تنقید و جاوابلار  ، همده تکنیک سورونلاری یوزوندن گئجیکمیشدیر ، حورمتلی اشتراکچیلار و سایین اوخوجولاریمیزدان بو گئجیکمه میزه عذر دیله ییریک.

نوشته شده در  88/10/13 توسط آزربایجان دموکراسی اوجاغی

8 مارس 2010 Posted by | مصاحبه - دانیشیق, تورکجه - Turkce | , , , , , , | بیان دیدگاه

دانیشیق -5 / آسمک – یئددی ایل تجربه باشاریلار و بوگونوموز

دانیشیق -6 / آسمک – تجروبه لر ٬ باشاریلار و دیرلندیرمه

آزربایجان سیاسال محبوسلاری مودافیعه کومیته سی ( آسمک ) انسان حاقلاری اوزره چالیشان ٬ اولکه ایچی قورولموش بیرینجی تشکیلات اولاراق باشاریلار و باشاری سیزلیق لار ایله میللی حرکت سوره جینده یاشانان اونملی دونوش نوقطه لریندن ساییلماقدادیر. آزربایجان دموکراسی اوجاغی » آسمک » ین قورولماسینین یئددینجی ایل دونومونده اونو دیرلندیریب و » آسمک » تجروبه سیندن بو گونوموزه چیخابیله جک درس لری الده ائتمک اوچون ایکی بولومده یاییلاجاق بو مصاحبه لری قوللوغونوزا سونور. بیرینجی بولومده » آسمک » ین قوروجولاریندان اولان سایین سعید نعیمی و علیرضا جوانبخت ایله دانیشمیشیق و ایکینجی بولومده ایسه سایین آراشدیرماجی و میللی فعاللاریمیزین اونده گلن سیمالارینین دیرلندیرمه و دوشونجه لرینی سیزینله پایلاشاجاییق. ایندی ایسه بیرینجی بولوم :

س- سایین علیرضا بی ، بیرینجی سوالدا » آسمک «ین قورولماسینی ضروری ائدن ندن لری و نئجه قورولماسینی اوخوجولاریمیزا ایضاح ائدین لوطفا .

ج- 1381- ین ياييندا تهراندا ياشايان بعضی ميللي فعاللار ايله بيرليک ده ، او تاريخده حبسده اولان فعاللارا يارديم ائتمک اوچون بير آرايا گلديک. » کمیته دفاع از زندانيان سياسي حرکت ملي آزربايجان » ايمضاسي ايله تهران اوستاندارلیغینا بير مکتوب يازيب و بير تحصن گئچيرمه یه ایذین ايسته ديک ،آنجاق هر هانسي بير جواب آلماقدان اونجه (ذاتن جواب آلماياجاغيميزي بيليرديک) سوزو گئدن محبوسلار حبسدن بوراخيلديلار.

بونا رغما آزربایجاندا آرا-سیرا توتوقلامالار اولوردو آنجاق چوخونون حتی خبریده یاییلمیردی ، نئچه آي اوندان سونرا، بير چوخ آزربايجان شهرينده 21 آذر مراسيميني پروفسور م. زهتابي مزاري باشيندا کئچيرمک شکلينده قرار وئريلدي. 1381 آذر آيي نين ايلک گونلرينده دوستلارلا بيرليکده سوزو گئدن مراسيمده چوخ فعاللين حبسه آليناجاغي احتيماليني دوشونوب و سياسي محبوسلاريميزي داها جيددي شکيلده مودافيعه ائتمک اوچون بير کوميته نين ياراديلماسي ني گرکلي گوردوک.

سعید نعیمی٬ رضا عباسي، ايلقار مرندلي، حسن جعفرزاده و من ( حسن بي سونرا بعضی ندنلره گوره آراميزدان آيريلدي) آزربايجان سياسي محبوسلاريني مودافيعه کوميته سيني ( آسمک ) قورماغا قرار وئرديک و آسمک آچیق جا چالیشمایا باشلادی .

س -سیز قوروجولار عنوانیندا باشلانیشدا » آسمک » ه هانسی هدفلری تعیین ائتمیشدینیز ؟

ج- سياسي محبوسلاريميزي مودافيعه ائتمک اساس هدفيميزده اولسا اونون يانيندا باشقا هدفلري ده » آسمک » ی قوردوغوموز زامان و اوندان سونرا گوز اونونه آلديق:

– باشاريلي بير تيم و قروپ ايشيني اورتايا قويماق.

– خبر و راپور يازماق مساله سينده يئني و ايشيميزه يارايان و عيني زاماندا ايسه آزربايجان حرکتي ديشيندا اولان جمعیت لر و اينسالار طرفيندن قبول اولونا بيلن بير ادبيات ايجاد ائتمک .

– آزربايجان گنجليگينه اونيورسيته دن ائشيکده و سیاسی مسأله لر ایله ایگی لنن بير تشکيلات اؤرنه ييني سونماق

– اينسان حاقلاري فعالييتلري نين ، آزربايجان حرکتي نين بير چوخ ايستکلرينه جواب وئره بيلجه ييني گوسترمک .

– میللی حرکت ایله باشقا ساحه لرده چالیشان حرکت لر و توپلوملارین علاقه سيني ساغلاماق.

س-  سیزجه اینسان حاقلاری آلانیندا اونملی مساله لریمیز و چاتیشمامازلیق لار نه لردیر ؟

سون ایللرده انسان حاقلارینی ساوونما آلانیندا ان اساسلی پروبلملریمیزدن بیری یعنی سسیمیزی اولوسلار آراسی اجتماعیاتینا چاتدیرماق مسأله سینده چوخ بؤیوک باشاریلار الده ائدیلمیشدیر. بونو باشارماقدا دورمادان چالیشان بوتون انسان حاقلاری ساوونوجولاری و مئدیا منسوبلارینین رولو اولموشدور. بو آرادا خصوصی ایله فاخته خانیم زمانی نین آذربایجان مسأله سینین بیرلشمیش میللتلر٬ اولوسلار آراسی عفو تشکیلاتی و بعضی مترقی اؤلکه لر طرفیندن مطرح اولماسینی ساغلاماسی حرکتیمیزده بیر دؤنوش نؤقطه سیدیر .

آما سیزین سورونوزا گلینجه٬ اصلینده انسان حاقلاری آلانیندا گؤروله بیله جک و یا گؤرولمه سی گره کن ایشلرین چوخ آما چوخ کیچیک بیر حیصه سی گؤرولمکده دیر. اینسان حاقلاری آلانیندا فعالیت میدانینین گئنیشلنمه سی٬ یئنی مؤوضوعلارین دیقته آلینماسی و داها اؤنجه دیقت مرکزینده اولان مؤوضوعلاردا داها درینه گئدیلمه سی ان جیدی احتیاجلاریمیزدیر.

آذربایجان تورکلرینین ایکی قاتلی آیری سئچکیلیک و باسقیا معروض قالمالاری گئرچه یی سادجه میلی – سیاسی فعاللار حاقیندا گئچرلی دئییل؛ اوشاقلار٬ قادینلار٬ مذهبی آزلیقلار٬ ایشچیلر٬ صنعتچیلر٬ کندلیلر و یا آذربایجان میلی مسأله سی خارجینده چالیشان فرقلی سیاسی قروپلارا منسوب اولان آذربایجانلیلار دا بو ظولملره معروض قالماقدادیرلار. آذربایجانین اؤیرنجیسی٬ معلیمی٬ صنعتچیسی و شاعیری کیمی آذربایجانلی پاسدار٬ موللا و حتی انصار حزب اله دا٬ آنا دیلینده یازیب – اوخوما حقیندن یوخسوندور و اوسته لیک بونون فرقینده اولماسینا بئله اونا فرصت وئره یلمه ییر.

آذربایجان زیندانلارینین عمومی دورومو فارس بؤلگه لرینده کیندن داها آغیردیر. قانونسوزلوق داها چوخدور. اؤزباشینا یا بلکه ده یوخاری مقاملارین ایذنی ایه محبوسلارا اکسترا جزالار وئرن مأمورلارین گوجو داها آرتیقدیر. بوتون بو اکسترا باسقیلاری حبسه دوشن هر آذربایجانلی تحمل ائدیر. سیاسی محبوسو دا – فیریلداقچیسی دا٬ کیشسی ده – قادینی دا٬ بورجلوسو دا – اوغروسو دا.

بوتون بونلاری گؤز اؤنونه آلارساق نه یازیق کی آذربایجاندا اینسان حاقلاری پوزونتولارینین یوزده دوخسانیندان چوخو بیزیم ماسامیز اوستونده دئییل. دیقت ائدرسه نیز٬ بو چاتیشمازلیق نئجه لیک (کیفیت) مسأله سی اولماقدانسا٬ نئچه لیک (کمیت) مسأله سیدیر. بو اوزدن ده مؤوجود اولان قروپلار و ذاتا اینسان حاقلاری مسأله سینین بیر بوجاغیندان توتوب فعالیت ائدن فعاللارین اوستونه گئتمه یین دوغرو اولمادیغینی دوشونورم. مؤوجود اولان قروپلارین بونسوز دا ائله اله آلدیقلاری ساحه لرده یاردیما احتیاجلاری واردیر.

مسأله نین حلی اوچون ذاتا ماهیت اولاراق اینسان حاقلارینی مودافیعه حرکتی اؤزل لیکلرینه صاحیب اولان آذربایجان میلی – دموکراتیک حرکتی فعاللارینی بللی شکیلده حقوق مودافیعه چیسی کیمی چالیشماغا یؤنلتمک لازیمدیر.

س- سعید بی سیزده لوطفن » آسمک «ین قورولماسی قونوسوندا دوشونجه لرینیزی بویورون ؟

من اونجه سایین دمکراسی اوجاغیندان ایکی مساله حاقدا تشککور ائتمک ایسته ییرم : بیرینجی سیی بو مساله نی و » آسمک » ی اونملي گوروب و اونو آراشديرماق ايسته مه یینیز اوچوندور ، ایکینجی سی ایندی حبس ده اولان چوخ یاخین یولداشیم سعید متین پور طرفیندن دیر ، سیز کئچمیش مصاحبه لرینیزی یئرلی اولاراق اونا حصر ائدیب سیز ، دوغروداندا سعید بوگون یاساقلانمیش میللی – دمکراتیک دوشونجه میزین اسیر دوشموش سیمگه سیدیر ، بوردا سعید متین پور طرفیندن سیزی تقدیر ائدير  و سيزه داها آرتیق اوغورلار آرزولاييرام.

آسمک قونوسونا گلینجه  عليرضا بي ياخشي نوکته و دئتايل لارا ايشاره ائدیب منده نئچه نکته آرتيرماق ايسترديم :

– » کمیته دفاع از زندانيان سياسي حرکت ملي آزربايجان »   آدلي ييغينجاق او ايل بابک قالاسيندا توتوقلانميش ميللي فعاللارا يارديم ائتمک آماجي ايله اولوشدو و تخمينا بو ييغينجاق تير آيي نين سونو يا موردادين اوللرينده اولدو.

– يوخاريدا آدی گئدن کوميته مووقتي اولاراق تشکیل اولدو ، 21 آذر آغيرلامالاريندا توتوقلولار اولاجاغيني دوشونوب و حرکتين سياسي لشمه دونمي نه گيرمه سي زامان ، دايمي بير کوميته نين يارانما ضرورتي حيس ائديلمکده ايدي و » آسمک » بو ضرورتين سونوجو اولاراق ياراندي.

– » آسمک «ين نه اولدوغو و نئجه چاليشماسي و قورولما قراری آذر آيي نين اورتاسيندا و يولداشلارين ايشتيراکي ايله تهران تربيت مدرس دانيشگاهيندا قبول اولوندو.

س- قیساجا بویورون » آسمک » هانسی هدفلر اوغروندا قورولدو و سیزجه بو هدفلره چاتدی می ؟

» آسمک «ين هدفلریني بئله سيرالاماق اولار:

– آزربايجاندا سيياسال و عقیده توتوقلولارینا چئشيتلي يؤنلرده يارديم ائتمک

– اينسان حاقلاري اوزره کولتورل و توپلومسال چاليشمالار

-آیدین لاریمیزی و آزربایجان اجتماعیتینی اينسان حاقلاري ديرلري قونوسوندا بيلگي لنديرمک

باشاریلی اولوب ، اولماماسی حاقدا بیزیم باخیشلاریمیز یئترلی دئییل و بابالاریمیز دئمیشکن هئچ کس اوز آیرانینا تورش دئمه ز ، بو اساسدا » آسمک «ين بيزيم يوخ بلکه باشقا چاليشانلار طرفیندن دیرلندیریلمه سی داها فایدالی دیر چون باشقا یولداشلارین دوشونجه سی طرفسیز اولاراق ، » آسمک » تجروبه سینین باشاری و باشاری سیزلیق لارینی اوزه چیخاردار ، بو اساسدا رجا ائدیریک ممکن اولورسا مثلا 10 نفر سایین چالیشقان و آراشدیریجی لاریمیزین » آسمک » حاقدا دوشونجه و گوروشلريني آليب و بو مصاحبه ایله بیرگه یایین بیزجه بو داها آرتیق دوغرویا یاخین و فايدالي اولا بيلر.

س- سیاستده » تجربه انتقالی » دئییلن بیر مساله وار بو باخیمدان ، بوگون میللی حرکت صف لرینه گیرن یئنی نسلی حرکتده اولان تجربه لر ایله تانیش ائتمک چوخ اونملی قونودور ، سیزجه » آسمک «ین باشقا اوزه ل لیکلری ندیر و او تجروبه دن بوگونوموزه هانسی درس لری چیخارتماق اولار ؟

ج – » آسمک » ايشه باشلاماغیني بير بيانيه ايله آچيقلاييب و عوضولري و قوروجو هیاتینی ايسه تانيتديردي ، بو آيدين و آچيق کيمليک اساسيندا  چاليشماق » آسمک «ين باشاریلاریندا ان اونملي فاکتور اولماسيني دوشونورم. دئمک » آسمک » سيجيللي سي اولان بير اورگوت اولاراق » عومومي گووه ن » قازانماغی باشاردي.

– بو فاکتور آزربايجان دموکراسي اوجاغي نين ان بويوک نوقصاني کيمي قئيد ائديله بيلر، دئمک آچیق و تانینمیش کيمليک و بليرلي ليک هر سياسي ، توپلومسال …. اورگوتون باشاري آچاري کيمي ساییلابیلر و اونسوز زور دوروملارايله قارشيلاشماق احتيمالي يوروجو اولوب و گووه ن سيزليک قايناغي اولور ، آرتیرمالییام آزربایجان دموکراسی اوجاغی اونملی و دوغرو آددیملاری ایله بو سورونو گئریده بوراخماغی باشارمیشدیر.

– باشقا اونملي قونو » آسمک » ده تشکيلات ايچي و اويه لر آراسيندا يوکسک سوييه ده گوونج و اعتيمادين اولماسيدير بو قارشيليقلي اعتيماد ايشلرين تئز و باشاري ایلا سورمه سينه ايمکان ياراديردي.

آشاغیدا گونوموز ایله نئچه انتقاد ائده جم آنجاق آچیق دیر کی تنقیدلریم بوگون چالیشان اورگوتلر و یولداشلاریمیزین ایشلرینی کوچومسه مک دئییل و بو تنقیدلری بو یولداشلاریمیزین داها باشاریلی چالیشمالاری اوچون دیله گتیریرم ،

تنقیدلریم  بوتون چالیشقانلاریمیزادیر و گئنیش آلاندا و آزربایجاندا گئرچکله شن بویوک اولچوده انسان حاقلاری پوزونتوسونو مانیتور ائدیلیب ، مئدیا و دونیا اجتماعییتینده یانسیتماق اوچون هامینین قاتقیدا بولونماسی لازم دیر. وورغولاماق ایسته ییرم آدداپ و اوزه ل لیکله سایین فاخته زمانی اولوسلار آراسی ایلیشگیلرده چوخ اونملی آددیملار آتیبلار و آزربایجاندا باشقا اونملی بیر دونوشه ایمضا قویوبلار و بو یولداشلاریمیزین بئله دیرلی ایشلرینی تقدیر ائده رک آشاغیداکی تنقیدلری دیله گتیریرم :

– » آسمک «ين ان اونملي قازانجي اينسان حاقلاري قاوراميني و حوقوق اونجه ليکلي چاليشما فورمونو ميللي حرکته قازانديرماسيدير و بو فورمت و قاورام چرچيوسينده يئني ديل و سیاسی ادبياتين اولوشماسي دا اونون برکتلي ميوه لريندن ساییلابیلر.

– گونوموزده وار اولان اينسان حاقلاري  فعال و اورگوت لريميز او ادبياتی قوللانیرلار آنجاق تاسوفله » آسمک «ده آچيلان يول منطيقي سونوجونا چاتمادي و باشقا يئني ليک لره شاهيد اولماديق باشقا تعبيرده دئسم ، » آسمک » باشلايان يول بير نوقطه ده دايانيبدير و اينکيشاف ائتمک فورصتيني ايتيريب ( اورنه يي چاليشان جمعييتلريميزين داريسقال » اينسان حاقلاري » آنلاييشي و بو ساحه ني سياسي محبوسلارا محدود ساخلامالاری قئيد ائديله بيلر ، بو وظیفه البته هامیمیزین دیر و گرک هامی بیر گئنیش و قاپساملی اینسان حاقلاری اورگوتونون یارانماسیندا بو یولداشلاریمیزا یاردیم ائدک .)

– باشقا قونو ايسه او زامان آلت ياپيلاري حاضيرلانميش ايليشکيلرين دوغرو و دوزگون گليشمه مه سي دير يعني اينسان حاقلاري تشکيلاتلاريميیز ، سمپاتی یارادان ، جذاب و ائتگيلي ژستلر ياپماني اونودوب و اوزلريني بالاجا حصارلاردان چيخارماغا جيدي جهد گوسترمه ييرلر ، مثلا ايراندا اولوب بيتن گئنیش اينسان حاقلاري ايحلال لارينا  گوز يوماراق ميللي حرکته پرستيژ قازانديراجاق بويوک تبليغاتي ژست ياپما فورصتيني بوشونا ايتيريرلر.

– سون سوزوم یولداشلاریمیزی بیر خطر حاقدا اویارماق دیر.  گونئی آزربایجان دا اینسان حاقلاری ایله ایلگیلی چالیشمالاردا اینسان لاری ایدئولوژی و دوشونجه لری اساسیندا آییرماق منجه بویوک بیر خطر و یالنیش لیق دیر ، بونو ایندی دن اونله مه میز گره کیر ، آچیق سویله ییم : مثلا بیر اورگوتون آدی » آزربایجان سیاسال محبوسلاری مدافعه کمیته سی » اولورسا او کمیته نین » آزربایجان ناسیونالیست سیاسال محبوسلاری مدافعه کمیته سی » کیمی داورانماسی قبول ائدیله مز ، بو مساله سایتلار و باشقا مئدیا اورگانلاریمیزا دا شامل دیر بئله دار باخیش چالیشما بیزی میللی حرکت صفتیندن بوشالدیب و بیر فرقه ( Sect ) حرکتینه  چئویره ر و » سئکتاریسم » ین آجی سونوجو معلوم دور ، تورک و آزربایجان سعادتینیه چالیشان هر فرد و اورگوتون بو قونودا چوخ دویارلی اولماسی گرکلی دیر.

اسم کوه هاي ما را هم عوض مي کنند( علیرضا قولونجو )

Güney Azerbaycan milli hereketi ve ASMEK( سعید نعیمی )

نوشته شده در  88/10/12 توسط آزربایجان دموکراسی اوجاغی

8 مارس 2010 Posted by | مصاحبه - دانیشیق, تورکجه - Turkce | , , , , , , | بیان دیدگاه

اسلام تركي، اسلام مرزي، پاسخ مهران بهاری به نقد حيدر شادي

در پی انتشار یادداشت جناب حیدر شادی در انتقاد به برخی نکات طرح شده در مصاحبه کانون با پژوهشگر توانا جناب مهران بهاری ، ایشان توضیحات مفصلی در پاسخ با این نقد ارسال نموده اند ، کانون دمکراسی آزربایجان با تشکر از این دو پژوهشگر محترم و با اعلام آمادگی جهت انتشار ادامه این بحث قلمی و سایر دیدگاهها ، در راستای تنویر افکار عمومی پاسخ جناب بهاری را تقدیم می کند :

كانون دمكراسي آذربايجان، اخيرا يادداشتي كوتاه از آقاي حيدر شادي در باره برخي از ديدگاههاي من در موضوع دين كه در مصاحبه با اين كانون مطرح نموده بودم را درج كرده است.

من از حيدر شادي به سبب به چالش كشيدن ديدگاههايم و فراهم نمودن امكان براي آشنائي با برخي از ديدگاههاي ايشان سپاسگذارم. اين امر علاوه بر كمك به ايجاد و نهادينه كردن فرهنگ گفتگو و نقد سازنده، به امر روشنگري در باره موضوع دين و جايگاه آن در نزد خلق ترك نيز ياري مي رساند. همچنين باعث روشن شدن ضعفهاي احتمالي موجود در ديدگاههاي عرضه شده و در نحوه عرضه آنها مي گردد. بي شك موضوع دين در جامعه ترك و آزربايجان، موضوعي گسترده و پيچيده و در عين حال غفلت شده است و بنابر اين جا دارد كه به صورتي جدي و عميق تجزيه و تحليل شود. به سبب درك همين ضرورت بود كه اينجانب سالها قبل به ايجاد وبلاگي در موضوع اسلام تركي اقدام نمودم. اما متاسفانه و به دلائل بسيار تاكنون به تكميل كردن آن موفق نشده ام. با اينهمه، در اينجا فرصت فراهم شده توسط كانون دمكراسي آذربايجان براي انجام مصاحبه و نقد آقاي حيدر شادي بر آن را مغتنم شمرده و به ارائه توضيحاتي به سياق ايشان مختصر و مفيد كفايت مي كنم.

مئهران باهارلي

*********

آقاي حيدر شادي مي گويد:

«در صحبتهای آقای بهاری در خصوص دین و مسئله آذربایجان نکات مهمی وجود دارد. اشاره بجا به نقش دین در آسیملاسیون ترکهای ایران، شناسایی اسلام ترکی به مثابه یک اسلام میانه رو، تمییز بین سکولاریسم معتدل (جدایی دین از دولت) و سکولاریسم افراطی (جدایی دین از سیاست)، تاکید بر خودمختاری آذربایجان در حوزه دین برای داشتن امکان پرورش قرائت بومی خود از اسلام و تشیع، از جمله این نکات است.» (پايان نقل قول)

توضيحات من:

١-من به دلائلي عملي و جهت آسانسازي مطلب ترجيح مي دهم كه «لائيسيسم» را به عنوان وصف دولت و «سكولاريسم» را به عنوان وصف اجتماع و جامعه بكار برم. به عبارت ديگر من آگاهانه بين دو مفهوم «جامعه سكولار» و پروژه «دولت لائيك» فرق مي گذارم و از «پايان دادن به حاكميت دين در عرصه هاي دولتي، حقوقي و اداري» با تعبير «لائيسيسم» و از «به حاشيه رانده شدن دين از انديشه غالب و تعيين كننده رفتار فرد و حيات جامعه» به عنوان «سكولاريسم» ياد مي كنم. اين تفكيك بويژه بدين سبب ضروري و مفيد است كه در خاورميانه ايجاد «جامعه سكولار» لزوما پيش شرط ايجاد «دولت لائيك» و يا حاكميت دمكراتيك نيست. بنابراين من جدائي نهاد دين از موسسه دولت را نه «سكولاريسم»، بلكه «لائيسيسم» مي نامم.

٢-من در مصاحبه خود عامدا از «خودمختاري» در مساله دين سخن نگفته ام، بلكه از «مديريت مستقل حوزه هاي علميه شيعه» و يا «استقلال» كامل آزربايجان از فارسستان در حوزه دين سخن رانده ام. به گمان راسخ اينجانب، هرگونه وابستگي ديني خلق ترك به فارسستان حتي در شكل «خودمختاري» نادرست و بر عليه منافع ملي آزربايجان است. اعتقاد دارم كه در شرايط مشخص فعلي، مي بايست تركهاي سني آزربايجان جنوبي، ديگر نقاط ايران، جمهوري آزربايجان، عراق و سوريه تحت پوشش ديانت تركيه؛ تركهاي جعفري واحدهاي مذكور تحت پوشش مركز روحاني قفقاز (جهموري آزربايجان) و تركهاي علوي اين مناطق تحت پوشش نهادهاي علويان تركيه قرار گيرند. البته پس از تشكيل دولت آزربايجان جنوبي (در تركيب ايران و يا خارج آن)، معقول است كه تركهاي جعفري واحدهاي فوق تحت پوشش مركز آزربايجان جنوبي قرار گيرند.

*********

آقاي حيدر شادي مي گويد:

«اما برخی از مطالب مطرح شده توسط آقای بهاری دارای ضعف است» (پايان نقل قول)

توضيحات من:

١-من نيز بر اين امر واقف بودم كه برخي از مطالب مطرح شده توسط من در موضوع دين در مصاحبه مذكور، داراي ضعفهائي است. اما با توجه به بقيه نقد آقاي حيدر شادي و نمونه هاي وي از ضعفهاي مشاهده كرده اش، به اين نتيجه رسيدم كه آنچه كه ايشان به عنوان ضعف در ديدگاههاي من مطرح مي نمايد، در واقع نه ضعفهاي موجود در آنها، بلكه برداشتهاي غيردقيق و احيانا ناصواب وي از گفته ها و ديدگهاي من و استنتاجهاي وي از اينگونه برداشتها است. البته من بروز چنين وضعيتي را بخشا طبيعي قلمداد مي كنم. چرا كه به سبب فرمت محدود كننده يك مصاحبه، مجبور بوده ام صرفا به ذكر نكاتي كه ضرور دانسته ام آنهم با حداكثر ايجاز و اختصار و نه عرضه جامع و مانع مباحث به همراه منابع و ادله اكتفا كنم.

*********

آقاي حيدر شادي مي گويد:

«اساس دیدگاه وی مبتنی بر تمییز بین اسلام مرزی و غیر مرزی (درون سرزمینی؟) ….. است». (پايان نقل قول)

توضيحات من:

١- بر خلاف برداشت آقاي حيدر شادي، من ديدگاه خود در باره دين تركان و آزربايجانيان را تنها بر اساس متغير» ژئوپوليتيك دين» و يا تمييز بين «اسلام مرزي» (خط تماس، خط جبهه اي، حاشيه اي، Rimland, Frontier) و «اسلام غير مرزي» (درون سرزميني، Heartland) بنا نكرده ام. موقعيت دين در جامعه تركان ساكن در ايران و آزربايجان جنوبي تابع متغيرهاي متعددي است و اسلام مرزي و اسلام درون سرزميني تنها يكي از اين متغيرهاست. اسلام تركي علاوه بر تاثيرپذيري از متغير اسلام مرزي بودن، از متغيرهاي  مهم ديگري نيز متاثر مي باشد. مجموعه اين متغيرهاست كه باعث بروز بسياري از ويژگيهاي اسلام تركي مانند تساهل و تسامح نهادينه شده در آن مي گردد. علاوه بر ژئوپوليتيك دو متغير مهم ديگر قابل ذكر، «ائتنيسيته» (سبك زندگي كوچرو تركان قديم، باورهاي باستاني و پيش از اسلام تركان مانند آنيميسم، شامانيسم، گؤك تنگريسم، ويژگيهاي فرهنگي مانند حقوق زنان، مقبوليت موسيقي، رقص و …) و «توسعه يافتگي اقتصادي و اجتماعي موطن تركان» (شرايط طبيعي و رشد اقتصادي آزربايجان، مركز دولتهاي بيشمار بودن، …) است. بنابراين ويژگيهاي اسلام تركي رايج در آزربايجان بر اساس اندركنش و برآيند چند متغير مانند اسلام مرزي، ائتنيسيته، توسعه يافتگي موطن،….تبيين مي گردد و نه صرفا بر مبناي ژئوپوليتيك دين (اسلام مرزي).

*********

آقاي حيدر شادي مي گويد:

«اساس دیدگاه وی مبتنی بر …. اعتقاد به سمبلیک بودن اسلام برای ملتهای مرزی جهان اسلام مثل از جمله ترکها و عدم امکان رشد بنیادگپرایی دینی در آنها است. اگر چه ممکن است تمییر بین اسلام مرزی با اسلام غیر مرزی به طور عمومی درست باشد و همینطور تفاوتهایی بین این دو باشد، ولی نمی توان گفت با توجه به اینکه اسلام برای ملتهای دارای اسلام مرزی اهمیت سمبلیک دارد نه دینی و آن را برای تعریف هویت ملی خود در مقابل همسایه های غیر مسلمان لازم داشته اند بنابراین بنیادگرایی مطرح نیست» (پايان نقل قول)

توضيح من:

١-من به هيچ وجه ادعا نكرده ام كه در ميان ملتهاي مرزي جهان اسلام، امكان رشد بنيادگرائي ديني وجود ندارد و يا مساله بنيادگرائي براي آنها مطرح نيست. اين برداشت آقاي حيدر شادي از گفته هاي من كاملا ناصواب است. آنچه من گفته ام اين است كه » بنيادگرائي ديني بيگانه با ذات اين نوع اسلام (اسلام تركي به عنوان يك اسلام مرزي) است». بيگانه بودن بنيادگرائي ديني با ذات اسلام تركي، به معني عدم امكان بروز بنيادگرائي ديني در يك جامعه ترك نيست. از قضا به عكس، به معني امكان بروز آن است. آنچه من مي گويم اين است كه بنيادگرائي اسلامي در ميان تركان و ديگر جوامع مرزي مسلمان، عرضي است و نشات گرفته از اسلام درون سرزميني. به عبارت ديگر ظهور بنيادگرائي در جوامع ترك معاصر، بيش از آنكه به «اسلام تركي» و «اسلام به عنوان هويت» مربوط باشد، ناشي از تاثير پذيري از «اسلام غيرتركي» و كاربرد «اسلام به عنوان دين» است كه در اين جوامع تاريخ و گذشته اي ندارد. اما به عنوان مثال، ظهور بنيادگرائي اسلامي در جوامع ايراني زبان (فارسها، پشتونها، ….) كه نمونه هائي از جوامع با اسلام درون سرزميني اند، لزوما امري عرضي و نشات گرفته از خارج نيست.

عكس قضيه نيز صادق است. در حاليكه انديشه عرفيگرايي، جامعه سكولار و دولت لائيك در حيات اجتماعي و انديشه سياسي خلق فارس به عنوان يك جامعه داراي اسلام غيرمرزي انديشه اي وارداتي و غربي به شمار ميرود، در تاريخ سياسي فكري تركهاي آزربايجاني، اين مفاهيم برخاسته از جدال نخبگان سياسي و ديني و بازنگري به مفاهيم دولت، دين و ملت و روابط بين آنها و محصول درك ويژه جوامع تركي از اسلام مطابق با فرهنگ ملي ترك و اسلام مردمي ترك است.

*********

آقاي حيدر شادي مي گويد:.

«حتی ممکن است یکی ادعا کند که در کشورهایی با اسلام مرزی احتمال ابتلا به بنیادگرایی بیشتر است چون آنها استفاده هویتی از آن می کنند و همیشه در حال رقابت و کشمکش با همسایه های غیر مسلمان خود به سر می برند….. الان بنیادگرایی اسلامی در نزد ملتهای دارای اسلام مرزی زیادی از پاکستان گرفته تا اندونزی و سومالی و ازبکستان وجود دارد.» (پايان نقل قول)

توضيحات من:

١-اين ادعاي آقاي حيدر شادي كه «در کشورهایی با اسلام مرزی احتمال ابتلاء به بنیادگرایی بیشتر است، چون آنها استفاده هویتی از آن می کنند و همیشه در حال رقابت و کشمکش با همسایه های غیر مسلمان خود به سر می برند» را داده هاي تاريخي تائيد نمي كند. به عنوان مثال تركان در يك هزار سال گذشته، در آسياي ميانه و آوراسيا، در شبه قاره هندوستان، در جنوب شرق اروپا، … به عنوان شمشير اسلام هميشه در حال رقابت و كشمكش با همسايه هاي غيرمسلمان خود بوده اند اما اسلام بنيادگرا در بين آنها ديده نشده است. از همين زمره آبدالان روم- كه از پيشگامانشان «ساري سالتوق» (خراسان)، «بابا ايلياس» (خراسان)، «آبدال موسا» (خوي)، «گئييكلي بابا» (خوي)، «شئيخ بوزاغي» (مرند)، «حاجي بكتاش» (خراسان)، اخي ائوره­ن (خوي) و …. را مي توان نام برد- را داريم كه مهر خود را بر تشكل هويت و فرهنگ تركي آسياي صغير و جنوب شرقي اروپا زده اند. آنها غازيان توركمان- توركي بودند كه در قرون ١١-١٣ از آزربايجان و خراسان با نام «خراسان اره­نله­ري» و «خويلولار» و …. به آناتولي روي آورده اند. عمده اين غازيان كه در فتح ممالك بيزانس بدست تركان و گسترش اسلام در آناتولي و بالكان پيشگام بوده و اشتراك داشته اند، منسوب به جريانات متساهل صوفي، آبدال، اخي، درويشان و …  بوده اند.

٢-اين ادعاي حيدر شادي كه «استفاده هويتي از اسلام، احتمال ابتلاء به بنيادگرايي را بيشتر مي كند» داراي تناقض ذاتي است. در يك جامعه با اسلام مرزي تا زمانيكه اسلام صرفا به عنوان هويت مطرح است، امكان بروز بنيادگرائي اسلامي وجود ندارد. بنيادگرائي يعني كاربرد دين به عنوان دين و نه هويت. هنگامي كه در يك جامعه ما شاهد بروز بنيادگرائي اسلامي مي شويم اين به معني كاربرد «اسلام به عنوان يك دين» در آن جامعه است. بنابراين استفاده هويتي از اسلام احتمال ابتلا به بنيادگرائي را بيشتر نمي كند، بلكه استفاده از اسلام به عنوان دين است كه احتمال ابتلا به بنيادگرائي را بيشتر مي كند.

٣- از آنجائيكه كاربرد «اسلام به عنوان دين» با سنن ملي جوامع داراي اسلام مرزي كه بر مبناي «اسلام به عنوان هويت» قرار دارد ناخوان است، لاجرم اين تلقي جديد از اسلام (اسلام به عنوان دين) ناشي از تاثيرپذيري از خارج، از جوامع مسلمان غيرمرزي و يا در مواردي نفوذ مستقيم مجاهدين اين گونه جوامع داراي اسلام درون سرزميني در جامعه مرزي مذكور است. در عصر حاضر نيز، نزديك به همه حركات بنيادگرايانه اسلامي كه در جوامع مسلمان مرزي (بوسنا، كوسووا، چچن، جمهوري آزربايجان، تركيه، كشمير، ازبكستان، سومالي و حتي آزربايجان جنوبي) ديده مي شوند، يا مستقيما از اسلام واردتي جوامع داراي اسلام درون سرزميني (افغانستان، فارسستان، عربستان، يمن، …) متاثر شده اند و يا با اشتراك عواملي از آنها ايجاد گرديده اند.

٤-نمونه پاكستان را كه خود كشور كثيرالمله اي است نمي توان نمونه اسلام مرزي دانست. اولا در آن سوي مرزهاي اين كشور با هندوستان، هم در شمال و هم در جنوب جوامع اسلامي ساكن اند و بدين سبب اين كشور بيش از آنكه داراي خصلت اسلام مرزي باشد داراي خصلت اسلام درون سرزميني است. ثانيا جريانات بنيادگراي پاكستاني عمدتا مربوط به پاتانها و بلوچها هستند كه جامعه اي كاملا داراي اسلام درون سرزميني و تقسيم شده بين پاكستان و افغانستان اند. ثالثا خصلتهاي اسلام پاكستاني و بويژه بنيادگرائي اسلامي اين كشور بيش از اسلام مرزي، تابع متغيرهاي ديگري از جمله ائتنيسيته (تعلق آنها به جوامع هندي-ايراني) و عدم توسعه اقتصادي و … مي باشد. رابعا حتي با قبول فرض پاكستان به عنوان يك جامعه داراي اسلام مرزي، نفوذ جريانات اسلام درون سرزميني عربي در جريانات بنيادگراي پاكستاني، اين بنيادگرائي را امري عرضي و وارداتي مي سازد.

*********

آقاي حيدر شادي مي گويد:

«به عبارت دیگر ملی بودن اسلام برای ترکها الزاما به معنی غیر مهم بودن آن برای آن قوم نیست.» (پايان نقل قول)

توضيحات من:

١- من در مصاحبه خود از «اسلام مللي كه در حاشيه جهان اسلام و در تماس با اديان و ملل معتقد بدانها قرار دارند» سخن گفته ام. اما متاسفانه به هنگام نشر اين مصاحبه از طرف ناشر، كلمه «مللي» به شكل «ملي» درج و در نتيجه جمله من به صورت نادرست «اسلام ملي كه در حاشيه جهان اسلام و در تماس با اديان و ملل معتقد بدانها قرار دارند» در آمده است. كاربرد تعبير «ملي بودن اسلام براي تركها» از سوي آقاي حيدر شادي در من اين شبهه را بوجود مي آورد كه اين تعبير در ارتباط با اشتباه مزبور كه از طرف ناشر مصاحبه رخ داده است باشد. به همه حال، من «ملي بودن اسلام براي تركها» را ادعا نكرده ام. آنچه من گفته ام اين است كه «اسلام به عنوان هويت، بخشي از هويت ملي تركان در مواجهه با ملل غيرمسلمان است». مانند اسلام تركهاي آزربايجاني در مواجهه با ارمنيان و گرجيان، تركهاي آناتولي و بالكان در مواجهه با يونانيان و …، تاتارها در مواجهه با روسها، اويغورها در مواجهه با چيني ها و …

٢-بر خلاف برداشت آقاي حيدر شادي، من ادعا نكرده ام كه اسلام براي تركها امري غيرمهم است. آنچه من مي گويم فرق بين «اسلام به عنوان يك دين» و «اسلام به عنوان يك هويت» است. در جوامعي كه اسلام به عنوان يك دين تلقي مي شود به همان عنوان داراي اهميت است و در جوامعي كه اسلام به عنوان يك هويت مطرح است نيز به همان عنوان داراي اهميت مي باشد. سكولار بودن يك جامعه از جمله تركان آزربايجان و ايران به معني بي اهميت بودن اسلام به عنوان هويت در ميان آنها نيست.

*********

آقاي حيدر شادي مي گويد:

«آقای بهاری برای تعریف هویت دینی متمایز برای ترکهای ایران و آذربایجان بیان می کند که ملت آذربایجان یکی از سکولارترین ملتهای خاورمیانه است. ولی آقای بهاری بر ای این ادعا دلیلی ارائه نمی دهد.» (پايان نقل قول)

توضيحات من:

١- به دلائل بسيار من كاربرد تعبير «ملت آزربايجان» در مورد تركان ساكن در آزربايجان جنوبي را نادرست مي دانم. بنابراين موضوع مباحثه من نه سكولار بودن «ملت آزربايجان»، بلكه سكولار بودن كل جامعه تركان ساكن در ايران (ملت ترك) است.

٢-اينكه من در مصاحبه ام دليلي براي اين ادعا كه ملت ترك يكي از سكولارترين ملتهاي خاورميانه است نياورده ام صحيح نيست. براي پي بردن به درجه سكولار بودن يك جامعه مسلمان مي توان به عرصه ها و حيطه هاي گوناگون نگريست. از جمله حقوق و موقعيت زنان، فولكلور و سنن ملي، نخبگان و جريانات روشنفكري و سياسي، شخصيتهاي تاريخي، سنن دولتمداري و … من تا آنجائيكه وسع مصاحبه اجازه مي داد تيتروار به برخي از اين حيطه ها اشاره كرده ام. از جمله با جملات زير: «در تاريخ هزار ساله ايران تقريبا صد درصد حكمرانان زن داراي مليت ترك بوده اند، حق راي به زنان نخستين بار توسط حكومت ملي آزربايجان اعطاء شده است، بنا به آمار دولتي تا برقراري جمهوري اسلامي رسم صيغه و بويژه چند زني و قتلهاي ناموسي در ميان تركان ايران و آزربايجان پديده اي بسيار نادر بوده است، بيش از ٨٠ در صد سنگسار شوندگان زن در ايران ترك اند، بسياري از زنان پيشگام در عرصه هاي هنري، اجتماعي و سياسي در ايران معاصر نيز اصلا ترك اند (قره العين، تاج السلطنه، گوگوش، عبادي، تهمينه ميلاني، اشرف دهقاني و ….). …. نخبگان و روشنفكران با هويت ملي آن، عموما گرايشات لائيك و غير ديني سياسي دارند. ….عمده شخصيتها و جريانات منسوب به حركت ملي ترك خواستار جدائي مطلق دين از دولت و آزادي دين و مذهب و به عبارت ديگر مدافع لائيسيسم اند. ….انديشه و نهاد دولت ديني، بر ضد سنت دولتمداري توركي و تاريخ آزربايجان است، در ميان بيش از دويست دولت و امپراتوري توركي در تاريخ هيچكدام از آنها تحت سيطره مقامات روحاني و صنف خادمان دين نبوده اند. ….. اسلام نخبگان ترك و اسلام مردمي تركي كه بهترين نمونه آنها را به ترتيب در اسلام شمس تبريزي-مولاناي رومي و عشاير ايلات ترك شاهسئوه ­ن، قاشقاي، افشار و …. مي توان ديد، همواره بر محور تساهل، تسامح، دوستي و محبت و سنن ملي تركي قرار داشته است». آنچه در اين جملات بر زبان آورده شده اند همه دلائلي مبرهن بر سكولار بودن جامعه ترك ساكن در ايران و آزربايجان است.

٣-البته تابلوي فوق را مي توان تكميلتر كرد: انعكاس حيات سكولار تركان در فرهنگ و سنن ملي آنها، بويژه در سه عرصه حقوق زنان، گستردگي و نهادينگي موسيقي و رقص و بويژه موسيقي آشيق-باخشي در فرهنگ تركي كه هر سه در تضاد با اصول شريعت قرار دارند، همه محصول حيات سكولار اين خلق است. علاوه بر آن، امروزه هيچ جريان فرهنگي و سياسي منسوب به تركان ساكن در ايران و آزربايجان جنوبي كه بتوان آنرا در طيف بنيادگرائي اسلامي جاي داد (بر عكس گروههاي ايراني زبان فارس، كرد ويا بلوچ منطقه و يا مشابه جريانات ديني فارسي ولايت فقيهي خميني، گفتگوي تمدني خاتمي، ملي مذهبي يزدي و يا مجاهدين خلقي رجوي) ديده نميشود. هر سه جريان فرهنگي سياسي اساسي در ميان توده تركهاي ساكن در آزربايجان و ايران و نخبگان آنها يعني حركت چپ ترك، دينداران ترك، و ناسيوناليسم تركي حركاتي مدرنيست و لائيك ميباشند. در جهان شيعي به روحانيون و يا آيت الله هاي لائيك، ليبرال، سوسيال دمكرات ويا سوسياليست به عنوان يك سنت و جريان تاريخي (خويي، خياباني، زنجاني، شريعتمداري، …) صرفا در ميان خلق ترك ميتوان برخورد كرد. اساسا پرتستانيسم اسلامي (طاهره قره العين، سيد جمال الدين اسدبادي، مهدي بازرگان، محمد حنيف نژاد، …)، روشنگري ليبرال (فتحعلي آخوندزاده، مستشار الدوله، اعتماد السطنه، مشيرالدوله، دهخدا، احمد كسروي، …) و فقاهت ضد ولايت فقيهي (آيت الله ابولقاسم خوئي، آيه الله سيد كاظم شريعتمداري، اراكي، مجتهد شبستري، …) با نام تركان ايران و آزربايجان گره خورده است. آقايان خوئي، شريعتمداري و اراکي هميشه مخالف دخالت روحانيون در امور حکومتی و سياسي و صراحتا منکر ولايت فقيه بوده اند. در تاريخ معاصر نيز، اسلام بنيادگراي روشنفكران منفرد ترك از مشابهين فارس خود ليبرالتر و دنيوي تر بوده است (سيد جمال الدين، بازرگان، حنيف نژاد، جعفري، مجتهد شبستري، علامه طباطبائي، ..). بين مخالفت روحانيون ترك و روحانيون فارس با مداخله دول خارجي در ايران نيز فرق ماهوي وجود داشته است. در حاليكه روحانيت امامي ترك (جمال الدين اسدآبادي، شيخ محمد خياباني، زنجاني،….) عموما به علت مواضع ضد استعماريشان، مخالف دخالت بريتانيا و آمريكا در مسائل ايران بوده اند، روحانيت فارس به علت كافر و مدرن بودن دول مذكور با آنها (لفظا و ظاهرا) مخالفت مينمايد.

*********

آقاي حيدر شادي مي گويد:

«به نظر نمی رسد که در سکولار و مذهبی بودن تفاوت خاصی بین آذربایجان و مثلا اصفهان باشد». (پايان نقل قول)

توضيحات من:

١-من در مصاحبه ام بر سكولار بودن ملت ترك تاكيد كرده ام، نه يك جغرافياي خاص مانند آزربايجان. وانگاه اگر قرار باشد مبنا مقايسه جغرافيائي باشد، منطقه ملي آزربايجان را مي بايست با منطقه ملي فارسستان مقايسه كرد و نه با يك شهر خاص واقع در آن.

٢-در ايران مناطق ملي خود داراي هارتلند (Heartland) و ريم لند (Rimland) مي باشند. هنگامي كه از مقايسه مناطق ملي با يكديگر در رابطه با نقش دين در آنها و يا اسلام تركي با اسلام فارسي سخن گفته مي شود، مقصد مقايسه هارت لندهاي آنها است. اما در مورد فارسستان، متروپولهاي حاشيه اي مانند تهران، اصفهان، مشهد و شيراز مبناي مناسبي براي قضاوت در مورد رفتارهاي ديني جامعه فارس و اسلام فارسي نيستند. به چند دليل: اينها در ريم لند فارسستان قرار دارند كه در تماس طولاني هزار ساله با جوامع غير فارس و در راس آنها تركها بوده اند. اين شهرها همه به مدتهاي طولاني پايتختهاي امپراتوريهاي ترك (تهران، اصفهان) و يا دولتهاي محلي تركي (شيراز، مشهد، كرمان) بوده اند. بخش بزرگي از اهالي فارس زبان امروزي اين شهرها تركان فارس شده در قرون اخير اند. در اين شهرها امروز نيز جمعيتهاي قابل ملاحظه ترك ساكن است. به دلائل فوق و دلائل بسيار ديگر، خصلتهاي ديني و مذهبي متروپولهاي حاشيه اي در فارسستان بيش از آنكه منعكس كننده اسلام فارسي (تاجيكي-تاتي) باشد، به شدت صبغه اي تركي دارد.

٣-در جامعه فارس ايران، به لحاظ غلبه دو قرائت جعفري و امامي، هر دو از شيعه متشرعه دوازده امامي، وضعيت دوگانه اي حاكم است. برداشت گروههاي فارس زباني كه تبار تركي دارند و در طي قرون اخير متكلم به زبان فارسي گشته اند، همچنين گروههاي فارس زباني كه در تماس نزديك با تركها بوده اند -مانند اكثر فارسهاي ساكن در شهرهاي بزرگ تهران، اصفهان، مشهد، كرج، شيراز، و نيز سراسر حاشيه شمال و غرب فارسستان، به شيعه تركي جعفري (اسلام به عنوان هويت) نزديكتر است. اين گروه به تقريب حدود يك چهارم تا يك سوم از خلق فارس زبان امروزي در ايران را تشكيل مي دهد. قرائت گروههاي فارسي زبان در مناطق شرقي و جنوبي فارسستان كه تبار نسبتا خالص ايراني، عربي و يا آميخته اي از اين دو دارند و به لحاظ جغرافيائي از مناطق ترك نشين ايزوله بوده اند، به تلقي امامي (اسلام به عنوان دين) نزديكتر است. به عبارت ديگر نزديكي رفتارهاي مذهبي اهالي متروپولي مانند اصفهان به تركان ساكن در آزربايجان، ناقض اين واقعيت كه ملت ترك سكولارترين ملت مسلمان در خاورميانه مي باشد نيست، بلكه به معني تاثيرپذيري اهالي اين متروپل از سنن سكولار جامعه ترك است.

*********

آقاي حيدر شادي مي گويد:

«آقای بهاری همچنین با تمییز شیعه امامی (تفسیر فارس) و شیعه جعفری (تفسیر ترکی- آذربایجانی) دومی را متساهلانه تر معرفی کرده و می گوید که مذهب شیعه جعفری (ترکی) بر خلاف اولی به عصمت ائمه اعتقاد ندارد. برای این این ادعا هم دلیل و منبع ذکر نشده است». (پايان نقل قول)

توضيحات من:

١- من قبول مي كنم كه در اين مصاحبه دليل و منبعي در باره ديدگاه مذهب جعفري تركي به مساله عصمت امامان ذكر نكرده ام. اما من در باره بسياري از ديدگاههاي مطرح شده ديگر در اين مصاحبه نيز منبعي ذكر نكرده ام. زيرا فرمت اين سري از مصاحبه ها بيشتر اعلام نظرات و ديدگاههاي مصاحبه شوندگان است و اجازه ذكر منابع و دلائل در پاسخي فشرده به يك سوال را نمي دهد.

٢-از آنجائيكه قرائت تركي شيعه متشرعه دوازده امامي و يا مذهب جعفري، بر خلاف قرائت فارسي از آن و يا مذهب امامي، از سوي فقها و روحانيون عاليرتبه مدون نشده است (اساسا اين مذهب به موقعيت خاص روحانيون نيز اعتقادي ندارد و از سوي آنها و يا فقها نيز ايجاد نشده است) بنابراين بهترين منبع براي دست يافتن به اصول آن، مراجعه به آراء و عقايد واضع آن يعني نادرشاه افشار مي باشد. با مراجعه به متون تاريخي كه شمار آنها اندك نيز نيست، به سهولت مي توان دريافت كه در نظر وي، به عنوان واضع مذهب جعفري، عصمت ائمه محلي از اعراب نداشته است. به عنوان مثال وي مي گويد: «بايد اين ملت را كه مخالف مذاهب اسلاف كرام عظام نواب همايون ماست، تارك و به مذهب اهل سنت و جماعت سالك شوند. ليكن چون حضرت امام جعفر ابن محمد باقر (ع) از ذريه رسول اكرم و ممدوح امم و طريقه اهل ايران به مذهب آن آشناست، او را سر مذهب خود شناخته، در فروعات مقلد طريقه و اجتهاد آن حضرت باشند». در اينجا وي مذهب جعفري را صرفا در فروعات با مذاهب اسلاف متفاوت و در رديف مذهب اهل سنت و جماعت تعريف مي كند. در مذهب اهل سنت و جماعت ائمه داراي عصمت نيستند. باز او در اكتبر ١٧٤٣ در شهر نجف عراق مجمعي از روحانيون بلند پايه كشورهاي مختلف فراهم آورده و آنها را ملزم به امضاي وثيقه اي معروف به «وثيقه نجف» جهت اتحاد مذاهب اسلامي كرده است. در اين وثيقه كه به امضاء خادمان ديني از عراق، ايران، افغانستان و تركستان و ساير بلاد توران رسيد و در گنجينه حرم حضرت علي در نجف به وديعه گذارده شد، تأييد ميشد كه: «اهل ايران چون از عقايد سابقه ]شيعه امامي[ نكول و مذهب جعفري را كه از مذاهب حقه است قبول نموده، قضات و علما و افنديان كرام روم اذعان كرده آن را خامس مذاهب بشمارند.» و نيز «عقايد اسلاميه داعيان به نهج مسطور است: خلفاي راشدين – رضوان الله عليهم اجمعين- را به ترتيب خليفه علي التحقيق حضرت سيد المرسلين مي دانيم و شك و شبهه اي نداريم و از رفض و تبرا، تبرا مي جوئيم. به نحوي كه قدوه العلماء الاعلام شيخ الاسلام و افنديان عظام دولت عليه عثمانيه تصديق مذهب جعفري كرده اند، مقلد طريقه آن حضرت و بر اين عقيده راسخ و ثابت مي باشيم.» در گزارش هلنيها آمده است كه نادرشاه در مخالفت با عزاداري براي امام حسين ميگويد: «اگر اين مردم به واسطه اعتقاد به اين دو تن كه به زحمت در دوران خودشان كاري انجام داده اند، آماده اند سرهاي خود را خونين و بدنهايشان را آزرده سازند، و كارهايي از اين دست كنند، من ميترسم كه اگر بميرم براي خاطر اين همه كاري كه برايشان كرده ام خودكشي كنند.» اين گفته ها همه انكار عصمت امامان شيعه است.

*********

آقاي حيدر شادي مي گويد:

«البته همانطور که در اول نوشته اشاره شد؛ در ادبیات دین پژوهی اصطلاح «اسلام ترکی» وجود دارد که یکی از ویژگی های آن هم میانه روی و مداراست، ولی این بیشتر به سنت ریشه دار تصوف در میان ترکها، که عامل اصلی ترویج اسلام در بین آنها نیز بوده، برگردانده می شود. ولی من در دوام این سنت در بین ترکهای ایران تردید دارم. به نظر می رسد که اسلام شیعی در آذربایجان متاثر از تجربه تاریخی طولانی مدت مشترک با قوم فارس مخصوصا بعد از دوره صفویه بیشتر صبغه ایرانی-عقلی-شیعی دارد تا ترکی-تصوفی-سنی.» (پايان نقل قول)

توضيحات من:

١-برداشتي كه آقاي حيدر شادي از مقوله اسلام تركي در گفته هاي من كرده مقرون به حقيقت نيست و نتيجه گيريهائي كه از اين برداشت خود نموده نيز با ديدگاههاي من ارتباطي ندارد. همانگونه كه در مصاحبه ام صريحا ذكر كرده ام «اسلام تركي، جوهر درك جوامع گوناگون مسلمان ترك ساكن در ايران و آزربايجان، چه معتقد به انواع اسلام اورتودوكس، چه معتقد به انواع اسلام هترودوكس، چه سني، چه شيعي، چه علوي، … از دين و عامل تعيين كننده در شكل گيري  رفتارهاي ديني آنها است». همانگونه كه ديده مي شود من در اينجا صراحتا مي گويم كه در باره هر نوع اسلام، چه شيعي، چه سني، چه متصوفه، چه متشرعه، چه اورتودوكس، چه هترودوكس مي توان از قرائت تركي آن سخن راند. به عبارت ديگر اسلام تركي منحصر به اسلام سني و ريشه گرفته از سنت تصوف نيست. علاوه بر آن، اين قرائت تركي همواره از قرائت ايراني آن متساهلتر است. يعني همواره وئرشين تركي اسلام سني (تركهاي آناتولي و بالكان) از وئرشين غير تركي اسلام سني (مثلا اعراب سني عراق و سوريه) متساهلتر، وئرشين تركي اسلام شيعي (تركهاي جعفري) از وئرشين غير تركي اسلام شيعي (مثلا فارسهاي امامي) متساهلتر، وئرشين تركي اسلام هترودوكس (غلات علوي ترك) از وئرشين غير تركي اسلام هترودوكس (غلات اهل حق كرد) متساهلتر، وئرشين تركي اسلام شيخيه (شيخيه آزربايجان) از وئرشين غير تركي اسلام شيخيه (شيخيه فارسستان-كرمان، شيخيه كويت) متساهلتر است و قس عليهذا.

٢-مخلص كلام آنكه اسلام در دنياي تركي چهره اي متفاوت از اسلام در جوامع اسلامي ديگر –مانند جوامع ايراني زبان- دارد. عمده ترين فرق بين اين دو آن است كه عنصر تساهل و تسامح ديني در نتيجه سنن و ويژگيهاي ائتنيك (متغير «ائتنيسيته»)، تعامل جوامع ترك با اقوام و ملل ديگر به ويژه كشورهاي مسيحي و اروپايي (متغير «ژئوپوليتيك دين» و يا «اسلام مرزي»)، توسعه يافتگي اجتماعي و اقتصادي موطن هاي تركان (متغير «توسعه يافتگي»)، … به شكل نهادينه در آمده و تبديل به ركن درك اسلامي در جهان تركي شده است. اين تفاوت در تمام لايه ها وجود دارد. يعني همانگونه كه بين اسلام سني جوامع ترك با اسلام سني جوامع عرب و يا ايراني فرق ماهوي وجود دارد، بين اسلام شيعي جوامع ترك (مانند جمهوري آزربايجان) با اسلام شيعي جوامع فارس (فارسستان) و بين اسلام غلات شيعي جوامع ترك (قزلباشي-بكتاشي) با اسلام غلات شيعي جوامع ايراني (اهل حق كرد) نيز فرقي ماهوي موجود است.

*********

نکاتی در مورد دیدگاههای جناب بهاری در موضوع دین ( حیدر شادی )

دین و تاریخ و جایگاه آنها در حرکت ملی- دمکراتیک ترک ( آذربایجان ) – گفتگو با مهران بهاری ( بخش سوم )

نوشته شده در 88/10/10 توسط آزربایجان دموکراسی اوجاغی

8 مارس 2010 Posted by | فارسی, مقاله - تحلیل | , , , , , , , , , | بیان دیدگاه

سایین » بخت آور » ین اولومونه باش ساغلیغی بیلدیریسی


میللی حرکتیمیزین صداقتلی چالیشانلاریندان اولان سایین چنگیز بخت آورین آجی ایتگی سینی چوخ اوزونتو ایله دویدوق.

سایین » بخت آور » دیرلی چالیشمالاری ایله حرکتین ان سایغین فردلریندن بیری اولاراق تانیملانیردی و تورک-آزربایجان میللتی نین سعادتی اوغروندا چالیشمالاری سونوجوندا دفعه لرله باسقی لارا معروض قالیب و حبس ائدیلمیشدیر.

رحمتلیک بخت آور آزربایجاندا فهله حرکاتی ایله ایلگی قوردوغو اوچون کارگرلرین میللی حرکت صفلرینه داخل اولماسیندا و آزربایجان کیملیگی اوزرینده قورولموش کارگر حرکتینده اونملی رول اوینامیش دیر.

بیز آزربایجان دموکراسی اوجاغی اولاراق سایین » چنگیز بخت آور» ین دونیادان کوچمه سینی میللتیمیزه ، مرحومون یولداشلارینا و اوزه ل لیکله حورمتلی » بخت آور » عائیله سینه باش ساغلیغی وئریب و بویوک آللاهدان روحونا شادلیق و رحمت و عائیله سینه صبیر و دوزوم دیله ییریک.

روحو شاد و یولو گئدرلی اولسون

آزربایجان دموکراسی اوجاغی

5 دی 1388

8 مارس 2010 Posted by | بیانیه - آچیقلاما, تورکجه - Turkce | , , | بیان دیدگاه

نکاتی در مورد دیدگاههای جناب بهاری در موضوع دین


انتشار مصاحبه مفصل کانون دمکراسی آذربایجان با آقای مهران بهاری مدير و مولف سري وبلاگهاي سؤزوموز مورد استقبال گسترده نیروهای سیاسی و فعالین ترک ، به ویژه محافل دانشجویی آذربایجان قرار گرفت که موجب دلگرمی فراوان ما در تداوم گفتگو با چهره های سیاسی و فکری می باشد.حیدر شادی دانش آموخته فلسفه و از فعالان سابق دانشجویی با ارسال یادداشتی نکاتی را درباره دیدگاههای جناب بهاری در موضوع دین طرح کرده است که با تشکر از ایشان و در راستای تعهد کانون به ایجاد فضای گفتگو و تضارب آرا و اندیشه ها درج می گردد :


نکاتی درباره موضوع دین در مصاحبه آقای مهران بهاری با آذربایجان دموکراسی اوجاغیتقدیم به سعید متین پور ، دوست فرهیخته زندانی ام

حیدر شادی
1- در صحبتهای آقای بهاری در خصوص دین و مسئله آذربایجان نکات مهمی وجود دارد. اشاره بجا به نقش دین در آسیملاسیون ترکهای ایران ، شناسایی اسلام ترکی به مثابه یک اسلام میانه رو ، تمییز بین سکولاریسم معتدل (جدایی دین از دولت) و سکولاریسم افراطی (جدایی دین از سیاست) ، تاکید بر خودمختاری آذربایجان در حوزه دین برای داشتن امکان پرورش قرائت بومی خود از اسلام و تشیع، از جمله این نکات است.

2- اما برخی از مطالب مطرح شده توسط آقای بهاری دارای ضعف است ، اساس دیدگاه وی مبتنی بر تمییز بین اسلام مرزی و غیر مرزی( درون سرزمینی؟)، اعتقاد به سمبلیک بودن اسلام برای ملتهای مرزی جهان اسلام مثل از جمله ترکها و عدم امکان رشد بنیادگپرایی دینی در آنها است.

3- اگر چه ممکن است تمییر بین اسلام مرزی با اسلام غیر مرزی به طور عمومی درست باشد و همینطور تفاوتهایی بین این دو باشد ولی نمی توان گفت با توجه به اینکه اسلام برای ملتهای دارای اسلام مرزی اهمیت سمبلیک دارد نه دینی و آن را برای تعریف هویت ملی خود در مقابل همسایه های غیر مسلمان لازم داشته اند بنابراین بنیادگرایی مطرح نیست. چون الان بنیادگرایی اسلامی در نزد ملتهای دارای اسلام مرزی زیادی از پاکستان گرفته تا اندونزی و سومالی و ازبکستان وجود دارد. حتی ممکن است یکی ادعا کند که در کشورهایی با اسلام مرزی احتمال ابتلا به بینادگرایی بیشتر است چون آنها استفاده هویتی از آن می کنند و همیشه در حال رقابت و کشمکش با همسایه های غیر مسلمان خود به سر می برند. به عبارت دیگر ملی بودن اسلام برای ترکها الزاما به معنی غیر مهم بودن آن برای آن قوم نیست.

4- آقای بهاری برای تعریف هویت دینی متمایز برای ترکهای ایران و آذربایجان بیان می کند که ملت آذربایجان یکی از سکولارترین ملتهای خاورمیانه است. ولی آقای بهاری بر ای این ادعا دلیلی ارائه نمی دهد. به نظر نمی رسد که در سکولار و مذهبی بودن تفاوت خاصی بین آذربایجان و مثلا اصفهان باشد.

5- آقای بهاری همچنین با تمییز شیعه امامی (تفسیر فارس) و شیعه جعفری (تفسیر ترکی- آذربایجانی) دومی را متساهلانه تر معرفی کرده و می گوید که مذهب شیعه جعفری (ترکی) بر خلاف اولی به عصمت ائمه اعتقاد ندارد. برای این این ادعا هم دلیل و منبع ذکر نشده است.

6- البته همانطور که در اول نوشته اشاره شد؛ در ادبیات دین پژوهی اصطلاح «اسلام ترکی» وجود دارد که یکی از ویژگی های آن هم میانه روی و مداراست ولی این بیشتر به سنت ریشه دار تصوف در میان ترکها، که عامل اصلی ترویج اسلام در بین آنها نیز بوده، برگردانده می شود. ولی من در دوام این سنت در بین ترکهای ایران تردید دارم. به نظر می رسد که اسلام شیعی در آذربایجان متاثر از تجربه تاریخی طولانی مدت مشترک با قوم فارس مخصوصا بعد از دوره صفویه بیشتر صبغه ایرانی-عقلی-شیعی دارد تا ترکی-تصوفی-سنی.

دین و تاریخ و جایگاه آنها در حرکت ملی- دمکراتیک ترک ( آذربایجان ) – گفتگو با مهران بهاری ( بخش سوم )


نوشته شده در  88/10/03 توسط آزربایجان دموکراسی اوجاغی

8 مارس 2010 Posted by | فارسی, مقاله - تحلیل | , , , , , , , , , | بیان دیدگاه

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: