کانون دمکراسی آزربايجان

Azərbaycan Demokrasi Ocağı / Azarbaijanian Democracy Institute

قادين باخيشي : جنبش زنان آزربايجان


 

کانون دمکراسی آزربایجان : با تبریک هشتم مارس روز جهانی زن و با تبریک به دست اندرکاران نشریه وزین قادین باخیشی سرمقاله این نشریه برای آگاهی و آشنایی خوانندگان محترم منتشر میگردد.

عکسبرساخته شدن مدرنيته، نويدبخش به كرسي نشستن فلسفه ي تغيير و نسبيت بر تارك تاريخ، كنش و انديشه ي انسان است. دوراني كه بي رحمانه دستاوردهاي خود را نيز به نقد مي كشد و از نو مي آفريند. ولي زيستن در دنيايي كه شك ورزيدن و شكستن ساختارها اصل بنيادين آنرا تشكيل مي دهد، همان قدر مخاطره آميز است كه مستي آور…!

 دنياي صنعتي شده ي امروز با سلطه ي اقتصاد سرمايه داري، نظارت و كنترل جمعيت ها چه به صورت مرئي و چه به صورت كاربرد اطلاعات براي تنظيم فعاليت هاي اجتماعي، كنترل ابزار خشونت در متن صنعتي شدن جنگ و از جانبي پررنگ شدن قالب دولت-ملت به عنوان مهم ترين و برجسته ترين قالب اجتماعي، مدرنيته را نمايانگر تاثير متقابل فزاينده بين دو حد نهايي تاثيرات جهاني و گرايش هاي منطقه اي نموده است.

 اين تقابل در ربع پاياني قرن با خيزش تظاهرات نيرومند هويت هاي جمعي در دفاع از يگانگي فرهنگي و كنترل مردم بر زندگي خويش آشكارتر گرديد. مسئله هويت در سطح فرهنگي و سياسي در حالي از دوران انقلاب فرانسه اهميت فزاينده اي يافته است كه همواره عرصه ي كشمكش ميان دو ديدگاه مدافع جهاني شدن و استحلال هويت ها و فرديت ها در سيستم موجود جهاني با تكيه بر فلسفه روشنگري و ديگري ديدگاه اصالت تفاوت، مدافع هويت هايي منطقه اي بوده است.

 تاثير اين دو جريان را مي توان در پهنه ي گسترده اي از دوگانگي ها در بستري از مفاهيم يكسان يافت: ملت، از جانبي با تكيه بر فلسفه روشنگري، با برابري در مقابل قانون و متشكل از هموطناني كه به صورت ارادي و آزادانه گروه ملي را ايجاد كرده اند تعريف مي شود (nation-contrat) و از جانبي ديگر با تكيه بر فلسفه رمانتيزيسم  بر آمده از روح جمعي و محصول تاريخ و گذشته و آينده اي يكسان ناميده مي شود (nation-genie). جهاني شدن سرمايه داري از سويي تقبيح مي شود و از سوي ديگر از جانب منتقدان آن آرزوي سيستم جهاني كمونيسم و يا بنيادگرايي اسلامي در سر پرورده مي شود. برخي فمينيست ها سخن از سيسيتم جهاني مردسالاري و خواهري جهاني و وجود راه هايي مشترك در مقابل سد اين ساختار مي رانند، در مقابل فمينيست هاي پست مدرن، سياه و جهان سوم در رد سيستم تك بعدي از فمينيسم بومي و منطقه اي و تكثرگرا دفاع مي كنند. برآيند اين كشمكش ها چيزي نيست جز پايان روايت هاي مطلق و كلي از جهان و جامعه هاي انساني و مرگ گراند تئوري ها و تحليل هاي تك بعدي از ساختارها و كنشگران.

 اگر مدرنيته را محمل تغييرات  اجتماعي آگاهانه بدانيم، بي شك جنبش هاي فمينيستي و جنبش هاي ناسيوناليستي سهم قابل توجهي از اين تغييرات را به خود اختصاص خواهند داد.

در اين ميان هم ­زماني اين دو جنبش در آزربايجان موضوع اين نشريه و دغدغه ي دست اندركاران آن است. هرچند شايد هنوز بايد از اطلاق نام جنبش به مبارزان حقوق زنان در آزربايجان پرهيز كرد ولي بستر اجتماعي آزربايجان و نيز سازمان يافتن و كنش روزافزون زنان و فمينيست هاي آزربايجان با قدمتي هم سال حركت ملي آزربايجان ضرورت خيزش اين جنبش را فراهم  كرده است.

 فمينيست ها و نيز زنان فعال آزربايجان، هم اكنون چشم اندازي از فعاليت جنبش هاي زنان در جهان و سير مطالبات آنها، از گفتمان حقوق برابر (فمينيسم ليبرال)، تا ضرورت رفع تضاد طبقاتي براي بهبود وضعيت زنان (فمينيسم ماركسيزم)، لزوم توجه به تفاوت ميان زنان و مردان و ستايش قدرت و اخلاق و سياست زنانه (فمينيسم راديكال)، توجه به تفاوت هاي زنان در بستري از تنوع فرهنگ ها، ملت ها و طبقات (فمينيسم پست مدرن) پيش رو دارند. جنبش زنان در ايران نيز بار تجربي گرانبهايي در اختيار اين فعالان قرار داده است. موج ترجمه ها و نشريات و تجربه جلسات محفلي پيش و دوران اصلاحات، كمپين تغيير قوانين تبعيض آميز، كمپين لغو سنگسار و … موفقيت هايي غير قابل انكار را براي اين فمينيست ها به ارمغان آورده است.

 ولي آنچه شرايط فمينيست ها و فعالان زن آزربايجان را متفاوت مي سازد وجود تاريخ، ادبيات و حركت هاي سياسي-اجتماعي ويژه خود است كه با وجود داشتن اشتراكات با جنبش زنان در ايران و جهان، تعريف هويت مستقل براي اين زنان را ضروري مي سازد.

 فمينيست هاي آزربايجان براي تعريف و برساختن هويت خود، اثري از خويش در آثار، تاريخ و نشريات جنبش زنان ايران نيافته و نخواهند يافت. گفتمان مستقل زنان تورك با نام جنبش زنان آزربايجان، از سوي جنبش زنان مركز، رويگرداني از گفتمان فمينيسم و دور شدن از خواهري جهاني و افتادن در چنبره ي گفتمان ناسيوناليسم مردسالار تلقي مي شود و سرمايه ي فكري و تاريخي آنان ناديده گرفته مي شود.

 در تاريخ روشنفكري و جنبشي آزربايجان همواره مسئله ي زنان و پيشرفت آنان جايگاه مهمي داشته است. اسماعيل گاسپرالي در سال هاي بين 1883 تا 1914 در نشريه «ترجمان»، هم زمان كه به بررسي مسائل اجتماعي آزربايجان مي پردازد، به همراه اصلاح نظام آموزشي، خواستار اعطاي حقوق و آزادي به زنان شده و به تحليل مسايل آنان مي پردازد. در اوايل قرن بيستم، احمد بيگ آقااوغلو كه علاوه بر فعاليت هاي مستقيم سياسي به نظريه پردازي در مورد علل عقب ماندگي جامعه اسلامي مي پرداخت، مدافع نوسازي آموزش، تصويب الفباي لاتين و توسعه ي حقوق زنان بود. نشريه ي ملانصرالدين در سال هاي انتشار خود از 1906 تا 1931 همواره يكي الگوهاي نقد وضعيت زنان در جوامع اسلامي و سنتي بوده است. در سال 1918 در جمهوري آزربايجان به رياست جمهوري محمد امين رسول زاده، به زنان براي اولين بار در جوامع اسلامي حق راي اعطا مي شود. در سال 1324 در جمهوري آزربايجان جنوبي با رهبري پيشه وري نيز زناني كه پيش از اين در چارچوب جغرافيايي ايران فاقد هرگونه حقوقي بوده اند، حق راي به دست مي آورند.

  تمامي اين نمونه ها بايستي در شكل گيري هويت جمعي جنبش زنان در نظر گرفته شده و حتي نحوه ي برخورد روشنفكران و جامعه با مسايل زنان به عنوان يكي از مقدمات شكل گيري تئوري فمينيستي آزربايجان به كار گرفته شود. ولي اين تجربه ي تاريخي ما در آثار جنبش زنان فارس محلي از اعراب ندارد.  زنان تورك در جنبش زنان فارس گذشته اي ندارند… زناني كه تاريخ نداشته باشند، آينده اي نيز نخواهند داشت.

 حركت ملي آزربايجان جنوبي نيز به عنوان گفتمان مسلط سياسي و فرهنگي در آزربايجان، سابقه اي چندان درخشان در موج اخير خود در مواجه با مسائل زنان و فمينيسم نداشته است.

هر حركت ناسيوناليستي، در نگاه به گذشته ي تاريخي با درنظر گرفتن ويژگي هاي زمان حال، تعريف و تصويري از ملت موردنظر خود ارائه مي دهد. شايد به اين دليل است كه حركت هاي ناسيوناليستي، خود را حركتي مادر و نماينده ي يك ملت دانسته و فعالين عرصه هاي ديگر را زيرشاخه هاي اين حركت در نظر مي گيرند. ولي به زعم جامعه شناسان، پدرسالاري ساختار بنيادي تمامي جوامع معاصر را تشكيل مي دهد. با اين  وصف، هر حركت ناسيوناليستي و دولت-ملتي از تاثير اين ساختار بركنار نبوده و «جنسيت زده» است. در واقع آنچه در جوامع مردسالار با نام ملت خوانده مي شود، چيزي جز طبقه ي مردان، خواست و نمود قدرت آنها نيست.

 براي تعميم نام ملت و شهروند به تمامي جمعيت، بايد شاهد حقوق برابر و نمود خواست و قدرت و تحقق نفس آنها در ساختمان جامعه و سياست حاكم بر آن باشيم.

همان طور كه در بسياري از بيانات و ديالوگ هاي اصلاح طلبان و اپوزيسيون ايراني (فارس)، جاي اندكي به حقوق و مسئله ملت هاي موجود در مرزهاي سياسي ايران اختصاص مي يابد،‌ در بيانيه ها، مقالات و ديالوگ هاي حركت ملي نيز شايد به جرات بتوان گفت نشانه اي از مسائل زنان ديده نمي شود.

 حركت ملي آزربايجان گويي تنها مشكل خود را در سيستم شوونيستي و آسيميلاسيون (فارسيزاسيون) ديده و با همان منطق تماميت خواه و كل نگر اپوزيسيون كه دموكراسي را بدون حق تعيين سرنوشت تعريف مي كند، آزربايجان را بدون در نظرگرفتن زنان و خواست آنها مي آفريند.

 در حركت ملي آزربايجان با وجود اينكه هنوز دولتي شكل نگرفته، ولي تسلط گفتمان مردسالارانه، بي توجهي به مسائل و موقعيت زنان، بازتعريف نقش زنان در عرصه ي خصوصي با بازتوليد نقش سنتي مادري و همسري آنها، خبر از آينده اي نه چندان روشن مي دهد.

 اگرچه مسئله زنان دقت برخي فعالان حركت ملي را به خود جلب كرده است، ولي اين مهم بيش از آنكه در نقد نگرش سنتي به زنان و موقعيت فرودست آنها باشد، به علت «نقش مادران» اكنون و يا آينده ي كودكان آزربايجان بوده است كه مسئوليت تربيت و درنتيجه آموزش زبان بر عهده ي آنها بوده و بدين سبب بايستي تحت كنترل و حمايت قرار گيرند، مبادا كه سنت تاريخي آزربايجان را به درستي به نسل آينده منتقل نكنند و راه را بر شوونيسم فارس هموار نمايند.

 وجود نگرش سنتي در حركت ملي آزربايجان موجب گشته اگر در مناسبت هايي چون 8 مارس سخني از نقد قوانين نابرابر در سيستم قانوني ايران مي شود، ريشه هاي اسلامي آن به چالش كشيده نشود.

اين نشريه با وجود تمام انتقاداتي كه متوجه حركت ملي آزربايجان مي داند، نفس در حال تغيير و اصلاح آنرا كه در اندك مجالي، با افزايش اخبار و مقالات پيرامون زنان در سايت هاي اين حركت نمود يافته، درك كرده و با تعهد به چارچوب جغرافيايي و فرهنگي آزربايجان، همگام با جنبش هاي مدني و دموكراتيك آن، در راستاي حركت فمينيستي «چند بعدي» كه هم توان نقد سيستم مردسالار و هم سيستم شوونيستي، بنيادگرا و تمركزگرا را داشته باشد، تلاش خواهد كرد.

 اين نشريه بر گذشته اي كه در آن چندي از زنان بزرگ آزربايجان درخشيده اند ارج نهاده ولي لزوم گسترش چارچوب تئوريك و آكادميك جنبش زنان را در  همگامي دو گفتمان فمينيستي و ناسيوناليستي هدف خود قرار داده است. نگاهي به آثار چاپي و يا اينترنتي حاكي از فقدان عميق آمار و تحقيقات در مورد وضعيت اجتماعي-اقتصادي زنان در آزربايجان است. اطلاعات منسجمي از ميزان عدم توسعه ي انساني زنان آزربايجان (تحصيل، بهداشت، اشتغال) در دست نيست و اندك آگاهي ها نيز عموما شامل شهر تبريز بوده كه البته بي شك موقعيت زنان در تبريز بسيار مساعدتر از شهرهاي كوچكتر تورك نشين است كه توسعه ي ناموزون، فقر اقتصادي و فرهنگي و به تبع آن خشونت بيشتري را براي زنان رقم زده است.

 افزايش مباحث تئوريك و تحقيقات پيرامون زنان آزربايجان، راه را به سوي توصيف و تحليل وضعيت موجود براي برساختن هويت زنان آزربايجان و سازمان يافتن زير سايه ي آن و امكان كنش هاي پراتيك براي بهبود موقعيت زنان را افزايش خواهد داد.

ما بر اين باوريم،در لزوم تعريف «خود» و «ديگري» براي شكل گيري هويت انساني، زنان همواره در طول تاريخ در جايگاه «ديگري» مجال تحقق نفس نداشته اند و اكنون در سيستم تمركزگراي ايران كه توركان نيز براي شكل گيري هويت ممتاز قوم فارس در مقام «ديگري» تحقير و حذف مي شوند، «ديگري ديگري» شده و از تبعيض مضاعف رنج مي برد.

 اين نشريه داعيه ي نمايندگي كل جنبش زنان آزربايجان را نداشته و مهم ترين هدف آن فراهم آوردن امكان و فضايي براي ديالوگ علمي و منطقي پيرامون مسائل زنان و آزربايجان است. سالها زيستن و قلم زدن تحت حاكميت هاي استبدادي توانايي گفتمان بدون تخريب و برچسب زني را از همگيمان سلب كرده است، نگرش فمينيستي اين نشريه اميد دارد ديدگاه مردسالارانه در آزربايجان را به چالش طلبيده و فضايي بيافريند كه گروه هاي مختلف با ايدئولوژي هاي متفاوت، دور ميز منطق و درك متقابل گرد هم آيند تا آزربايجاني دموكرات و مدني بسازيم.

گونئي آزربايجان فمينيزم آراشديرما مركزي نين درگيسي: قادين باخيشي

براي دانلود نشريه ي» مركز تحقيقات فمينيستي آذربايجان جنوبي: قادين باخيشي»، لينك زير را كليك كنيد.
http://www.4shared.com/office/o-rHatbE/Qadin_Baxishi-sayi1.html

13 مارس 2012 - Posted by | فارسی

هنوز دیدگاهی داده نشده است.

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s